បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាដីខ្សោះជីជាតិនៅតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយស្វែងរកវិធីសាស្ត្រកែលម្អគុណភាពដី និងបង្កើនទិន្នផលដំណាំ (ពោត ដំឡូងមី និងស្រូវ) តាមរយៈការប្រើប្រាស់ជីស្រស់ និងជីសរីរាង្គ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍វាលចំនួនបួនផ្សេងគ្នា ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃដំណាំជីស្រស់ ជីសរីរាង្គ និងជីគីមី ទៅលើទិន្នផលដំណាំក្នុងរយៈពេលច្រើនឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Green Manure (Crotalaria juncea) + Chemical Fertilizer ការប្រើប្រាស់ជីស្រស់ (Crotalaria juncea) រួមផ្សំជាមួយជីគីមី |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយកែលម្អគុណភាពដីដោយបន្ថែមជីវម៉ាស (Biomass) និងអាសូត (N) ទៅក្នុងដី។ វាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិទាប។ | ទាមទារពេលវេលាដាំដុះពី ៤៥-៦០ ថ្ងៃមុនពេលដាំដំណាំគោល ត្រូវការទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីលូតលាស់ និងតម្រូវឱ្យមានគ្រឿងចក្រសម្រាប់ភ្ជួរលុប។ | ទិន្នផលពោតជាមធ្យមកើនឡើងដល់ ៦៨៥ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ពោលគឺកើនឡើងពី ២៤% ទៅ ៧៤% ធៀបនឹងដីមិនដាក់ជី។ |
| Compost & Farmyard Manure + Chemical Fertilizer ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុស និងជីលាមកសត្វ រួមផ្សំជាមួយជីគីមី |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ (Organic matter) និងជួយរក្សាសំណើមក្នុងដីបានយូរ។ | ទាមទារបរិមាណច្រើន (៣ ទៅ ៥ តោន/រ៉ៃ) ដែលធ្វើឱ្យមានការលំបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូន ចំណាយកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងពិបាករកបរិមាណច្រើនឱ្យគ្រប់គ្រាន់។ | ទិន្នផលពោតជាមធ្យមទទួលបាន ៥៤២ ទៅ ៦១៦ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ទាបជាងការប្រើជីស្រស់បន្តិច)។ |
| Chemical Fertilizer Only ការប្រើប្រាស់ជីគីមី (N:P:K) តែមួយមុខ |
ដំណាំអាចស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿន ងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូន ទុកដាក់ និងសន្សំសំចៃពេលវេលាក្នុងការអនុវត្ត។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរមិនជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី ធ្វើឱ្យដីខ្សោះជីជាតិ (អត់មានសារធាតុសរីរាង្គ) និងមានតម្លៃថ្លៃ។ | ទិន្នផលពោតជាមធ្យមទទួលបាន ៤៤២ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (ទាបជាងការប្រើរួមផ្សំជាមួយជីស្រស់និងជីសរីរាង្គ)។ |
| Green Manure (Sesbania rostrata) for Rice ការប្រើប្រាស់ជីស្រស់ (Sesbania rostrata) សម្រាប់ដំណាំស្រូវ |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស (N-fixation) និងស័ក្តិសមខ្លាំងសម្រាប់លក្ខខណ្ឌដីស្រែមានទឹកដក់ (Flooded soil)។ | គ្រាប់ពូជពិបាករក និងទាមទារការភ្ជួរលុបឱ្យបានត្រឹមត្រូវតាមពេលវេលាដើម្បីធានាបាននូវការរលួយលឿន។ | ការប្រើប្រាស់ Sesbania rostrata តែមួយមុខផ្តល់ទិន្នផលស្រូវកើនឡើង ស្មើនឹងការប្រើប្រាស់ជីគីមី (16:16:8) ចំនួន ១៥៦ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ជីស្រស់ទាមទារការចំណាយលើគ្រាប់ពូជ ពេលវេលាសម្រាប់ដាំដុះ និងគ្រឿងចក្រសម្រាប់ការភ្ជួរលុបមុនរដូវដាំដុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលភូមិសាស្ត្រភាគច្រើនជាដីខ្សាច់ (Sandy soil) មានបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គទាប (ប្រហែល ០.៣-០.៥%) និងអាស្រ័យលើទឹកភ្លៀង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់កសិកម្មជាច្រើននៅកម្ពុជាមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រដី និងអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នាបេះបិទ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ដំណាំជីស្រស់ដើម្បីកែលម្អដីនេះ មានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់បំផុតក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងជីស្រស់ និងជីគីមីក្នុងកម្រិតសមស្រប គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រចម្រុះដ៏ល្អបំផុតមួយសម្រាប់កសិករកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មក្នុងបរិបទតម្លៃជីគីមីឡើងថ្លៃ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Green manure (ជីស្រស់) | ដំណាំ (ជាទូទៅអម្បូរពពួកសណ្តែក) ដែលគេដាំសម្រាប់ភ្ជួរលុបទៅក្នុងដីវិញខណៈពេលវានៅស្រស់ៗ ដើម្បីបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹម និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី មុនពេលដាំដំណាំគោល។ | ដូចជាការផ្តល់អាហារបំប៉នដល់ដីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការបញ្ចុកវាជាមួយរុក្ខជាតិស្រស់ៗដើម្បីឱ្យដីមានកម្លាំង។ |
| Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិ (ពិសេសអម្បូរសណ្តែក) ចាប់យកឧស្ម័នអាសូត (N2) ពីបរិយាកាស ហើយបំប្លែងវាទៅជាសមាសធាតុអាសូតនៅក្នុងដី ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅឬសរុក្ខជាតិ ដែលចម្រាញ់ខ្យល់អាកាសទទេរឱ្យក្លាយជាជីសម្រាប់ដើមឈើ។ |
| Deep plowing (ការភ្ជួរលុប) | ការភ្ជួរដីឱ្យជ្រៅដើម្បីកប់ដើម ស្លឹក និងឬសរបស់ដំណាំជីស្រស់ទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវារលួយយ៉ាងលឿន និងក្លាយជាជីសរីរាង្គមុនពេលចាប់ផ្តើមដាំដំណាំសំខាន់។ | ដូចជាការកប់សំរាមសរីរាង្គទៅក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវាប្រែទៅជាជីសម្រាប់ដាំដំណាំផ្សេងទៀតដោយឯកឯង។ |
| Crotalaria juncea (សណ្តែកប៉ោតឿង) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិជីស្រស់អម្បូរសណ្តែក ដែលលូតលាស់លឿន ផ្តល់ជីវម៉ាសច្រើន និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលដំណាំចម្ការ (ដូចជាពោត) តាមរយៈការផ្តល់អាសូតដល់ដី។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវកម្លាំងសម្រាប់ដី ដែលជួយឱ្យដីខ្សាច់មានជីជាតិឡើងវិញក្នុងរយៈពេលខ្លី។ |
| Sesbania rostrata (ដើមស្នោអាហ្វ្រិក) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិជីស្រស់ម្យ៉ាងដែលអាចដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌដីលិចទឹក និងមានដុំពកចាប់អាសូតទាំងនៅឬស និងដើម ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ភ្ជួរលុបក្នុងស្រែដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតជីធម្មជាតិនៅក្នុងទឹកស្រែ ដែលជួយឱ្យស្រូវលូតលាស់ល្អដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកជីគីមីច្រើន។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split Plot) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលបែងចែកកត្តាស្រាវជ្រាវជាឡូតិ៍ធំ (Main plot ឧទាហរណ៍៖ ប្រភេទជីស្រស់) និងឡូតិ៍តូចៗនៅក្នុងនោះ (Sub-plot ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតជីគីមីខុសៗគ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀប។ | ដូចជាការបែងចែកថ្នាក់រៀនធំមួយជាក្រុមតូចៗ ដើម្បីងាយស្រួលវាយតម្លៃលទ្ធផលនៃការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្រៀនផ្សេងៗគ្នា។ |
| Organic matter (សារធាតុសរីរាង្គ) | សមាសធាតុនៅក្នុងដីដែលបានមកពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរលួយ ដែលជួយរក្សាសំណើម កែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី និងជាប្រភពអាហារសម្រាប់មីក្រូសរីរាង្គមានប្រយោជន៍ក្នុងដី។ | ដូចជាអេប៉ុងនៅក្នុងដី ដែលជួយជក់ទឹក និងស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹមមិនឱ្យហូរជ្រាបបាត់រហ័ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
