បញ្ហា (The Problem)៖ ការផ្លាស់ប្តូរពីការស្ទូងស្រូវទៅជាការព្រោះស្រូវក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកលិច (BSFR) នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍កំពុងជួបប្រទះនឹងការខ្វះខាតព័ត៌មានស្តីពីការគ្រប់គ្រងអាសូត (N) ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពដើម្បីការពារការបាត់បង់ជី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅវាលស្រែដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍ទ្វេកត្តា (Two-factor factorial randomized complete block design) ដើម្បីប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រដាំដុះ និងការផ្គត់ផ្គង់ប្រភពអាសូត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Prilled Urea (PU) Alone ការប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េគ្រាប់តែមួយមុខ |
ផ្តល់ប្រសិទ្ធភាពក្សេត្រសាស្ត្រខ្ពស់ (Agronomic efficiency) និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវបានច្រើនជាងគេប្រសិនបើគ្រប់គ្រងបានល្អ។ | មានការបាត់បង់អាសូត (N) ខ្ពស់តាមរយៈការហួតអាម៉ូញ៉ាក់ (NH3 volatilization) ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកា និងប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវប្រមាណ ៣,៤ ទៅ ៣,៧ តោន/ហិកតា តែមានកម្រិតហួតអាម៉ូញ៉ាក់ខ្ពស់នៅពេលបាចតែឯង។ |
| Green Manure Alone (Sesbania / Aeschynomene) ការប្រើប្រាស់ជីរុក្ខជាតិស្រស់តែមួយមុខ |
ជួយកែលម្អគុណភាពដី កាត់បន្ថយការហួតអាម៉ូញ៉ាក់បានយ៉ាងល្អ និងជួយរក្សាកម្រិត pH ក្នុងទឹកស្រែឱ្យនៅទាប។ | មិនអាចផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការអាសូតបានគ្រប់គ្រាន់នៅវគ្គលូតលាស់ចុងក្រោយរបស់ស្រូវ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលទាបជាងការប្រើជីគីមី។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវប្រមាណ ៣,០ ទៅ ៣,៣ តោន/ហិកតា ដែលមានកម្រិតទាបជាងការប្រើជីអ៊ុយរ៉េតែឯង។ |
| Combined Green Manure + Prilled Urea ការប្រើប្រាស់ជីរុក្ខជាតិស្រស់រួមបញ្ចូលជាមួយជីអ៊ុយរ៉េ (២/៣ ជីរុក្ខជាតិស្រស់ + ១/៣ ជីអ៊ុយរ៉េ) |
កាត់បន្ថយការបាត់បង់អាសូតបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងធានាបាននូវការផ្គត់ផ្គង់ជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់នៅគ្រប់វគ្គលូតលាស់។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមសម្រាប់ការដាំដុះ និងភ្ជួរលុបជីរុក្ខជាតិស្រស់ចូលទៅក្នុងដីមុនពេលព្រោះស្រូវ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវខ្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើជីអ៊ុយរ៉េតែឯង (៣,៣ ទៅ ៣,៥ តោន/ហិកតា) ព្រមទាំងរក្សាបាននូវប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តតាមការសិក្សានេះទាមទារធនធានច្រើនគួរសម ទាំងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការរៀបចំជីធម្មជាតិ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការវិភាគគីមី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ (IRRI) ប្រទេសហ្វីលីពីន លើប្រភេទដីឥដ្ឋ (Maahas clay)។ ទោះបីជាមានអាកាសធាតុត្រូពិកស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទដី និងកម្រិតទឹកនៅប្រទេសកម្ពុជាមានភាពចម្រុះ ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់នៅតាមតំបន់គោលដៅ ដើម្បីបញ្ជាក់ពីអត្រានៃការរលាយជីរុក្ខជាតិស្រស់។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងជីវជាតិចម្រុះនេះមានសក្តានុពលខ្លាំង និងអាចអនុវត្តបានសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងបរិបទដែលកសិករកំពុងផ្លាស់ប្តូរពីការស្ទូងទៅជាការព្រោះដោយសារខ្វះកម្លាំងពលកម្ម។
ការបញ្ចូលជីរុក្ខជាតិស្រស់ជាមួយជីគីមីក្នុងកម្រិតសមស្រប មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃការចំណាយលើជីគីមីប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយធានាដល់និរន្តរភាពនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីស្រែក្នុងរយៈពេលវែងផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Broadcast seeded flooded rice (ស្រូវពង្រោះក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកលិច) | ជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះស្រូវដោយសាបព្រោះគ្រាប់ពូជដែលបានបណ្តុះរួចទៅលើផ្ទៃដីស្រែផ្ទាល់ដោយមិនបាច់សាបសំណាបនិងដកស្ទូង ហើយរក្សាទឹកឱ្យលិចក្នុងកំឡុងពេលលូតលាស់។ | ដូចជាការបាចគ្រាប់រុក្ខជាតិលើវាលធំមួយឱ្យដុះដោយខ្លួនឯង ជាជាងការបណ្តុះកូនក្នុងផើងរួចទើបយកទៅដាំម្តងមួយដើមៗ។ |
| Ammonia volatilization (ការហួតអាម៉ូញ៉ាក់) | ជាដំណើរការបាត់បង់ជាតិអាសូត (N) ពីក្នុងដី ឬទឹកស្រែទៅក្នុងបរិយាកាសក្នុងទម្រង់ជាឧស្ម័នអាម៉ូញ៉ាក់ (NH3) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិបាត់បង់ជីជាតិ។ | ដូចជាការទុកដបទឹកអប់ចំហមាត់ចោល ដែលធ្វើឱ្យក្លិននិងទឹកអប់ហួតបាត់ទៅក្នុងខ្យល់បន្តិចម្តងៗ។ |
| Green manure (ជីរុក្ខជាតិស្រស់) | ជារុក្ខជាតិ (ភាគច្រើនជាពពួកសណ្តែកដូចជា Sesbania) ដែលគេដាំហើយភ្ជួរលុបទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវានៅស្រស់ ដើម្បីផ្តល់ជីជាតិអាសូតនិងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការយកស្លឹកឈើឬរុក្ខជាតិស្រស់ៗទៅកប់ក្នុងដីដើម្បីធ្វើជាអាហារបំប៉នធម្មជាតិសម្រាប់ដំណាំផ្សេងទៀត។ |
| Prilled urea (ជីអ៊ុយរ៉េគ្រាប់) | ជាប្រភេទជីគីមីអាសូតដែលត្រូវបានផលិតជាទម្រង់គ្រាប់តូចៗស្ងួត ងាយស្រួលក្នុងការបាចសាច ប៉ុន្តែងាយនឹងរលាយនិងហួតបាត់បង់ទៅក្នុងបរិយាកាសប្រសិនបើមិនបានគ្រប់គ្រងល្អ។ | ដូចជាគ្រាប់ស្ករស ដែលងាយស្រួលរោយលើចំណីអាហារ ប៉ុន្តែក៏ឆាប់រលាយបាត់នៅពេលត្រូវទឹក។ |
| Exchangeable NH4+ -N (អាម៉ូញ៉ូម-អាសូតដែលអាចប្តូរបាន) | ជាទម្រង់នៃជាតិអាសូត (អាម៉ូញ៉ូម) ដែលតោងជាប់នឹងភាគល្អិតដី ហើយអាចផ្តាច់ខ្លួនចេញមកក្នុងទឹកដីដើម្បីឱ្យឫសស្រូវស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមដើមបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាលុយដែលទុកក្នុងកាបូបដៃ ដែលអាចយកចេញមកចាយបានភ្លាមៗនៅពេលត្រូវការ។ |
| Transplanting shock (ការគាំងការលូតលាស់ដោយសារការដកស្ទូង) | ស្ថានភាពតានតឹងនិងការផ្អាកលូតលាស់បណ្តោះអាសន្នរបស់កូនស្រូវ បន្ទាប់ពីវាត្រូវបានដកពីថ្នាលសំណាបយកទៅស្ទូងក្នុងស្រែ ដោយសារឫសរបស់វាទទួលរងការខូចខាតបន្តិចបន្តួច។ | ដូចជាក្មេងដែលទើបតែប្តូរសាលារៀនថ្មី ដែលត្រូវការពេលវេលាមួយរយៈដើម្បីសម្របខ្លួនមុននឹងចាប់ផ្តើមរៀនបានល្អវិញ។ |
| Leaf Area Index (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទំហំផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃស្លឹករុក្ខជាតិទាំងអស់ធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីដែលវាដុះ។ វាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពរបស់ដំណាំក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំសរុបនៃផ្ទាំងសូឡាដែលបានដំឡើងនៅលើដំបូលផ្ទះ បើផ្ទាំងសូឡាកាន់តែធំ វាស្រូបពន្លឺផលិតភ្លើងបានកាន់តែច្រើន។ |
| Partial pressure of ammonia (សម្ពាធដោយផ្នែកនៃអាម៉ូញ៉ាក់) | ជាកម្រិតសម្ពាធនៃឧស្ម័នអាម៉ូញ៉ាក់ដែលមាននៅក្នុងទឹកស្រែ ដែលជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវដឹងពីសក្តានុពលនៃការហួតបាត់បង់ឧស្ម័ននេះទៅក្នុងបរិយាកាស។ កាលណា pNH3 ខ្ពស់ ការហួតអាសូតក៏ខ្ពស់ដែរ។ | ដូចជាសម្ពាធនៃឧស្ម័នកាបូនិកនៅក្នុងដបទឹកក្រូច បើសម្ពាធកាន់តែខ្លាំង ពេលបើកគម្របវានឹងហុយចេញមកកាន់តែច្រើន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
