បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយពីបញ្ហាការធ្លាក់ចុះទិន្នផល និងការខ្វះជីវជាតិដីនៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះពោតរបស់កសិករខ្នាតតូច នៅក្នុងតំបន់អនុសើមនៃប្រទេសស៊ីមបាវ៉េ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការពិសោធន៍រយៈពេល ១២ ឆ្នាំទាំងនៅលើស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវ និងលើកសិដ្ឋានកសិករផ្ទាល់ ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផលរវាងការដាំដុះវិលជុំ និងការដាំជាបន្តបន្ទាប់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Continuous maize without fertilizer (T2) ការដាំពោតដដែលៗជាបន្តបន្ទាប់ដោយមិនប្រើជីគីមី |
ចំណាយដើមទុនតិចបំផុត ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមិនត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការថែទាំកម្រិតខ្ពស់។ | ធ្វើឱ្យគុណភាពដីធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ និងផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុត ដែលមិនអាចធានាសន្តិសុខស្បៀងបានយូរអង្វែង។ | ផ្តល់ទិន្នផលពោតជាមធ្យមត្រឹមតែ ០.៦ តោន/ហិកតាប៉ុណ្ណោះក្នុងមួយឆ្នាំនៅលើកសិដ្ឋាន (សរុប ៣.៣៧ តោន/ហិកតាក្នុងរយៈពេល ៩ឆ្នាំ)។ |
| Continuous maize with NPK fertilizer (T1) ការដាំពោតដដែលៗជាបន្តបន្ទាប់ដោយប្រើជីគីមី NPK |
ជួយរក្សាទិន្នផលឱ្យនៅកម្រិតខ្ពស់បានមួយរយៈពេល និងមិនសូវស្មុគស្មាញក្នុងការរៀបចំផែនការដាំដុះ។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើជីគីមីជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយទិន្នផលនៅតែមាននិន្នាការធ្លាក់ចុះក្នុងរយៈពេលយូរនៅលើដីស្ថានីយ៍។ | ផ្តល់ទិន្នផលសរុប ១៣.៧៤ តោន/ហិកតា ក្នុងរយៈពេល ៩ឆ្នាំនៅលើកសិដ្ឋាន ប៉ុន្តែការស្រូបយកអាសូត (N) មានកម្រិតទាបបំផុត។ |
| Groundnut + Maize + Maize rotation without fertilizer (T4) ការដាំវិលជុំវដ្ត ៣ឆ្នាំ (សណ្តែកដី-ពោត-ពោត) ដោយមិនប្រើជីគីមី |
ជួយកែលម្អគុណភាពដីតាមរយៈការចាប់យកអាសូតពីធម្មជាតិ កាត់បន្ថយការចំណាយលើជី និងផ្តល់ចំណូលបន្ថែមពីសណ្តែកដី។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការថែទាំ និងប្រមូលផលសណ្តែកដី ហើយសណ្តែកដីលូតលាស់មិនសូវល្អលើដីខ្សត់ជីវជាតិ។ | បង្កើនទិន្នផលពោតសរុប ១៥.១% (០.៥១ តោន/ហិកតា) និងទទួលបានសណ្តែកដី ០.៤ តោន/ហិកតា បន្ថែមនៅលើកសិដ្ឋានធៀបនឹងការដាំពោតសុទ្ធ។ |
| Groundnut + Maize + Maize rotation with fertilizer (T3) ការដាំវិលជុំវដ្ត ៣ឆ្នាំ (សណ្តែកដី-ពោត-ពោត) ដោយប្រើជីគីមីលើពោត |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតនៅលើដីដែលមានជីជាតិបង្គួរ (ដូចជានៅស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវ) ដោយទទួលបានប្រយោជន៍ទាំងពីជី និងការវិលជុំ។ | ការវិនិយោគខ្ពស់ទាំងជីគីមី និងកម្លាំងពលកម្ម។ នៅលើកសិដ្ឋានដីខ្សាច់ខ្សត់ជីវជាតិ ការវិលជុំនេះមិនជួយបង្កើនប្រសិទ្ធភាពទិន្នផលពោតថែមទៀតនោះទេ។ | នៅស្ថានីយ៍ ទិន្នផលពោតកើនឡើង ៣.៥៤ តោន/ហិកតា ធៀបនឹងការដាំពោតសុទ្ធប្រើជី ប៉ុន្តែនៅលើកសិដ្ឋានមិនមានការកើនឡើងទិន្នផលពោតនោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំវិលជុំនេះមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាទំនើបនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារពេលវេលា ការតាំងចិត្តរយៈពេលយូរ និងកម្លាំងពលកម្មមនុស្សច្រើន ជាពិសេសសម្រាប់ដំណាក់កាលដាំដុះ និងប្រមូលផលសណ្តែកដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់អនុសើម (sub-humid zone) ដែលមានដីខ្សាច់ខ្សត់ជីវជាតិ ក្នុងប្រទេសស៊ីមបាវ៉េ ដោយផ្តោតលើកសិករខ្នាតតូចដែលខ្វះខាតទុន និងមិនប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព។ លក្ខខណ្ឌនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ដីខ្សាច់រាំងស្ងួតមួយចំនួននៅកម្ពុជា ដែលទិន្នន័យនេះអាចយកមកឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហាខ្វះជីជាតិដី និងការពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងរបស់កសិករខ្មែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការដាំវិលជុំសណ្តែកដី និងពោតនេះគឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្ត ឬកែច្នៃប្រើប្រាស់បានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រព័ន្ធកសិកម្មខ្នាតតូចនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការលើកទឹកចិត្តឱ្យអនុវត្តប្រព័ន្ធដាំវិលជុំដំណាំពពួកសណ្តែក និងពោត គឺជាដំណោះស្រាយដ៏ជាក់ស្តែងមួយជួយសង្គ្រោះគុណភាពដី និងរក្សាសន្តិសុខស្បៀង ក្នុងបរិបទដែលជីគីមីមានតម្លៃកាន់តែខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sub-humid zone (តំបន់អនុសើម) | តំបន់អាកាសធាតុដែលមានភ្លៀងធ្លាក់កម្រិតមធ្យម (ប្រហែល ៨០០ ទៅ ៩០០ មីលីម៉ែត្រក្នុងមួយឆ្នាំ) ដែលមិនស្ងួតពេក និងមិនសើមពេក សមស្របសម្រាប់ការដាំដុះដំណាំមួយចំនួន ប៉ុន្តែទាមទារការគ្រប់គ្រងដីបានល្អដើម្បីកុំឱ្យខ្សត់ទឹក។ | ដូចជាតំបន់ដែលមិនសូវមានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើនដូចតំបន់ព្រៃរងទឹកភ្លៀង តែមានទឹកគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដាំពោត និងសណ្តែក។ |
| Crop rotation (ការដាំវិលជុំដំណាំ) | វិធីសាស្ត្រកសិកម្មដែលកសិករផ្លាស់ប្តូរប្រភេទដំណាំផ្សេងៗគ្នានៅលើដីតែមួយតាមរដូវកាល ឬឆ្នាំនីមួយៗ (ដូចជា ដាំសណ្តែកដី រួចប្តូរមកដាំពោតវិញ) ដើម្បីរក្សាជីវជាតិដី កាត់បន្ថយសត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺដំណាំផ្សេងៗ។ | ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរមុខម្ហូបញ៉ាំជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីទទួលបានវីតាមីនគ្រប់គ្រាន់ និងមិនធ្វើឱ្យរាងកាយខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹមណាមួយ។ |
| Continuous maize cropping (ការដាំពោតជាបន្តបន្ទាប់) | ការដាំដំណាំពោតនៅលើក្បាលដីដដែលៗជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយមិនមានការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទដំណាំផ្សេង ដែលទង្វើនេះធ្វើឱ្យដីឆាប់ខ្សត់ជីវជាតិ និងងាយរងគ្រោះដោយជំងឺឆ្លងតាមដី។ | ដូចជាការប្រើកម្លាំងម៉ាស៊ីនតែមួយមុខឱ្យធ្វើការងារធ្ងន់រាល់ថ្ងៃដោយមិនឱ្យវាសម្រាក ឬប្តូរប្រេងម៉ាស៊ីន ដែលយូរៗទៅវានឹងឆាប់ខូចនិងថយចុះកម្លាំង។ |
| Mineralizable N (អាសូតដែលអាចបំប្លែងបាន) | បរិមាណសារធាតុអាសូត (N) នៅក្នុងដីដែលអតិសុខុមប្រាណអាចបំប្លែងពីទម្រង់សរីរាង្គ (ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចប្រើបាន) ទៅជាទម្រង់អសរីរាង្គ ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានសម្រាប់ការលូតលាស់។ | ដូចជាចំណីអាហារដែលត្រូវបានរំលាយនៅក្នុងក្រពះរួចរាល់ ដែលរាងកាយអាចស្រូបយកទៅចិញ្ចឹមសរីរាង្គបានភ្លាមៗ។ |
| Cation exchange capacity (CEC) (សមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការទាញយក និងរក្សាទុកសារធាតុចិញ្ចឹមជាអ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជា កាល់ស្យូម ប៉ូតាស្យូម ម៉ាញ៉េស្យូម) ដើម្បីកុំឱ្យលាងជម្រះដោយទឹកភ្លៀង និងអាចផ្គត់ផ្គង់វាដល់រុក្ខជាតិនៅពេលដែលត្រូវការ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងផ្ទុកទំនិញ ឃ្លាំងកាន់តែធំ (CEC ខ្ពស់) អាចស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹមបានកាន់តែច្រើនសម្រាប់ដំណាំ ដោយមិនងាយបាត់បង់។ |
| NPK compound fertilizer (ជីគីមីផ្សំ NPK) | ប្រភេទជីគីមីដែលផ្សំឡើងដោយធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗចំនួនបីគឺ អាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ដែលផ្តល់នូវសារធាតុចាំបាច់ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក ឫស ដងដើម និងទិន្នផលគ្រាប់របស់ដំណាំ។ | ដូចជាថ្នាំវីតាមីនចម្រុះដែលផ្តល់ថាមពលនិងសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗភ្លាមៗដើម្បីឱ្យកុមារឆាប់លូតលាស់កម្ពស់និងមានសុខភាពល្អ។ |
| Smallholder farms (កសិដ្ឋានខ្នាតតូច) | កសិដ្ឋានដែលមានទំហំដីតូចតាច (ជាទូទៅតូចជាង ២ហិកតា) គ្រប់គ្រងដោយគ្រួសារកសិករដែលពឹងផ្អែកលើកម្លាំងពលកម្មដោយដៃ និងមានធនធានហិរញ្ញវត្ថុឬបច្ចេកទេសកសិកម្មមានកម្រិត។ | ដូចជាចម្ការលក្ខណៈគ្រួសារនៅតាមភូមិស្រុក ដែលពុកម៉ែបងប្អូនដាំដុះដោយប្រើនង្គ័លគោ និងកម្លាំងមនុស្សផ្ទាល់ខ្លួន ដោយមិនមានម៉ាស៊ីនធំៗ។ |
| Topdress fertilizer (ការបាចជីបំប៉ន) | ការដាក់ជីបន្ថែម (ជាទូទៅគឺជីអាសូត) ទៅលើផ្ទៃដីនៅពេលដែលដំណាំកំពុងលូតលាស់ដល់កម្ពស់ណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ពេលពោតមានកម្ពស់ ៦០សង់ទីម៉ែត្រ) ដើម្បីផ្តល់ជីវជាតិបន្ថែមនៅដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិត្រូវការវាបំផុតដើម្បីបង្កើតគ្រាប់។ | ដូចជាការញ៉ាំអាហារសម្រន់នៅពេលរសៀលដើម្បីបន្ថែមថាមពល បន្ទាប់ពីយើងបានញ៉ាំអាហារពេលព្រឹករួច។ |
| Granitic sandy soils (ដីខ្សាច់ក្រានីត) | ប្រភេទដីខ្សាច់ដែលកើតចេញពីការបំបែកនៃថ្មក្រានីត ដែលជាទូទៅមានកម្រិតជីវជាតិទាប មិនសូវកាន់ទឹកបានយូរ និងងាយបាត់បង់សារធាតុចិញ្ចឹមនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ម្តងៗ។ | ដូចជាកន្ត្រងប្រហោងធំៗ ដែលចាក់ទឹក ឬចាក់ជីចូលទៅ វាហូរជ្រាបទៅបាត់អស់យ៉ាងលឿន ដោយមិនសូវសល់ជាប់ដីឱ្យដំណាំនោះទេ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
