បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះវាយតម្លៃពីឱកាស និងឧបសគ្គរបស់កសិករក្នុងការអនុម័តប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះ (Intercropping) និងការដាំដំណាំឆ្លាស់ (Crop rotations) នៅតំបន់ដីខ្ពស់ក្នុងខេត្តព្រៃវែង និងស្វាយរៀង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រអង្កេតដោយផ្ទាល់ជាមួយកសិករគោលដៅដោយប្រើកម្រងសំណួរ និងវិភាគទិន្នន័យតាមរយៈកម្មវិធីកុំព្យូទ័រ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Monocropping / Continuous Cropping ការដាំដំណាំទោល ឬការដាំដុះបន្តបន្ទាប់គ្នា |
ងាយស្រួលក្នុងការដាំដុះ ងាយស្រួលរកទីផ្សារ និងអាចដើរតួជាកន្លែងស្តុកស្បៀងបម្រុង។ សម្រាប់ដំណាំយូរឆ្នាំ (ដូចជាកៅស៊ូ និងស្វាយចន្ទី) វាអាចផ្តល់ប្រាក់ចំណូលខ្ពស់។ | ធ្វើឱ្យដីឆាប់ខូចគុណភាព បាត់បង់ជីវជាតិដី (ទិន្នផលដំឡូងមីធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣៤% នៅឆ្នាំទី៤ ប្រសិនបើគ្មានការប្រើប្រាស់ជី) និងងាយរងការហូរច្រោះដីយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ជាការអនុវត្តទូទៅរបស់កសិករភាគច្រើននៅក្នុងខេត្តគោលដៅ ប៉ុន្តែបណ្តាលឱ្យទិន្នផលមានការធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់ដោយសារការថយចុះជីជាតិដី។ |
| Crop Rotation & Intercropping ការដាំដំណាំឆ្លាស់ និងការដាំដំណាំចម្រុះ |
ជួយបង្កើនផលិតភាពដី កាត់បន្ថយការហូរច្រោះ បង្កើនភាពមានជីជាតិរបស់ដី និងផ្តល់ប្រាក់ចំណូលគ្រួសារបានច្រើនជាងមុនគ្រប់រដូវកាល។ | មានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការអនុវត្ត ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន ពិបាកក្នុងការប្រមូលផល ទាមទារប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងពិបាករកទីផ្សារសម្រាប់ដំណាំចម្រុះ។ | អត្រានៃការអនុវត្តនៅមានកម្រិតទាបបំផុត (ដំណាំឆ្លាស់ ៥,១-១៣,៥% និងដំណាំចម្រុះ ២,៦-៥,៤%) ប៉ុន្តែកសិករភាគច្រើនចង់ផ្លាស់ប្តូរមកអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធដាំដុះថ្មីនេះ ទាមទារឱ្យមានការវិនិយោគលើធនធានជាច្រើន ជាពិសេសចំណេះដឹងផ្នែកកសិកម្ម និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធគាំទ្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្តោតតែលើប្រជាកសិករចំនួន ៧៦ គ្រួសារ ដែលរស់នៅក្នុងស្រុកចំនួនពីរនៃខេត្តព្រៃវែង និងខេត្តស្វាយរៀងប៉ុណ្ណោះ។ ដោយសារទំហំសំណាកតូច និងទីតាំងភូមិសាស្ត្រមានកំណត់ ទិន្នន័យនេះមិនអាចតំណាងឱ្យស្ថានភាពកសិករទូទាំងប្រទេសកម្ពុជាបានទាំងស្រុងនោះទេ ជាពិសេសតំបន់ដែលមានប្រភេទដី និងវប្បធម៌កសិកម្មខុសគ្នាដូចជាភាគពាយ័ព្យ ឬភូមិភាគឥសាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក្តី វាបានផ្តល់នូវទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗអំពីបញ្ហាប្រឈមនៃតំបន់ដីខ្ពស់ភាគអាគ្នេយ៍។
ការផ្លាស់ប្តូរទៅរកប្រព័ន្ធដាំដំណាំឆ្លាស់ និងចម្រុះពិតជាមានសារៈសំខាន់ និងជាដំណោះស្រាយដែលអាចអនុវត្តបានសម្រាប់និរន្តរភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាបច្ចេកទេសនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ច្រើន ប៉ុន្តែការអនុម័តឱ្យបានទូលំទូលាយនឹងទទួលបានជោគជ័យ លុះត្រាតែមានការចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាឥណទាន ទីផ្សារ និងប្រព័ន្ធទឹកពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Crop rotation (ការដាំដំណាំឆ្លាស់) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទដំណាំដាំដុះនៅលើដីតែមួយតាមរដូវកាលនីមួយៗ ដើម្បីជៀសវាងការខូចគុណភាពដី រក្សាជីវជាតិ និងកាត់បន្ថយការកកើតសត្វល្អិតចង្រៃ។ | ដូចជាការប្តូរមុខម្ហូបរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីទទួលបានវីតាមីនគ្រប់មុខ និងមិនធុញទ្រាន់។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ការដាំដំណាំចាប់ពីពីរប្រភេទឡើងទៅក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីគ្នាទៅវិញទៅមក ដូចជាការផ្តល់ម្លប់ ការជួយរក្សាជាតិទឹក ឬការជួយកម្ចាត់សត្វល្អិតជាដើម។ | ដូចជាការធ្វើការងារជាក្រុម ដែលសមាជិកម្នាក់ៗមានជំនាញផ្សេងគ្នាប៉ុន្តែអាចបំពេញចន្លោះប្រហោង និងជួយគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមកបានយ៉ាងល្អ។ |
| Monoculture (ការដាំដំណាំទោល) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលដាំដំណាំតែមួយប្រភេទដដែលៗលើដីដដែលជាច្រើនឆ្នាំជាប់ៗគ្នា ដែលទម្លាប់នេះងាយធ្វើឱ្យដីឆាប់អស់ជីជាតិ និងប្រឈមនឹងជំងឺខ្ពស់។ | ដូចជាការដែលយើងប្រើប្រាស់សាច់ដុំតែមួយកន្លែងដដែលៗជារាល់ថ្ងៃ ដែលធ្វើឱ្យវាងាយនឹងចុះខ្សោយ ឬរងរបួស។ |
| Nutrient depletion (ការថយចុះជីជាតិដី) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិបឺតស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីដីអស់ជាបន្តបន្ទាប់ ជាពិសេសពេលគ្មានការដាក់ជីបន្ថែម ឬគ្មានការដាំដំណាំឆ្លាស់ ដែលធ្វើឱ្យដីលែងមានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ដំណាំរដូវក្រោយ។ | ដូចជាការដកប្រាក់ពីធនាគារយកមកចាយរាល់ថ្ងៃដោយមិនមានការដាក់ប្រាក់ចូលវិញ ដែលយូរៗទៅធ្វើឱ្យគណនីនោះអស់លុយ។ |
| Extension Services (សេវាកម្មផ្សព្វផ្សាយកសិកម្ម) | ការផ្តល់ប្រឹក្សា ការអប់រំ បណ្តុះបណ្តាល និងការគាំទ្រផ្នែកបច្ចេកទេសដល់កសិករពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាល ឬអង្គការនានា ដើម្បីជួយពួកគេក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកវិទ្យាថ្មីៗ និងបង្កើនទិន្នផលកសិកម្ម។ | ដូចជាគ្រូបង្វឹកផ្ទាល់ខ្លួន (Personal Trainer) ដែលនៅក្បែរចាំជួយណែនាំអ្នកពីរបៀបហាត់ប្រាណ និងញ៉ាំអាហារឱ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីទទួលបានសុខភាពល្អ។ |
| Soil degradation (ការខូចគុណភាពដី) | ការធ្លាក់ចុះនូវស្ថានភាពរូបរាង គីមី និងជីវសាស្ត្ររបស់ដី ដោយសារការដាំដុះមិនត្រឹមត្រូវ ការហូរច្រោះស្រទាប់ដីខាងលើ ឬការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីច្រើនពេក។ | ដូចជារថយន្តដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ហួសកម្លាំងហើយមិនដែលយកទៅត្រួតពិនិត្យ ឬផ្លាស់ប្តូរប្រេងម៉ាស៊ីន ដែលធ្វើឱ្យវាឆាប់ខូច និងលែងមានកម្លាំងរត់។ |
| Agro-ecology (កសិ-អេកូឡូស៊ី) | ការសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងរុក្ខជាតិ សត្វ មនុស្ស និងបរិស្ថាននៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្ម ដើម្បីរៀបចំការដាំដុះដែលមិនប៉ះពាល់ដល់ធម្មជាតិ និងមាននិរន្តរភាព។ | ដូចជាការសាងសង់ផ្ទះដោយគិតគូរពីទិសដៅខ្យល់ ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងដើមឈើជុំវិញ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ និងអគ្គិសនី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
