Original Title: Growth of teak regenerated by coppice and stump planting in Mae Moh Plantation, Lampang province, Thailand
Source: doi.org/10.1016/j.anres.2016.12.009
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

កំណើននៃដើមម៉ៃសាក់ដែលបានបន្តពូជដោយការដុះចេញពីគល់ចាស់ និងការដាំដោយកូនកាត់គល់ នៅក្នុងចម្ការម៉ែម៉ោះ ខេត្តឡាំប៉ាង ប្រទេសថៃ

ចំណងជើងដើម៖ Growth of teak regenerated by coppice and stump planting in Mae Moh Plantation, Lampang province, Thailand

អ្នកនិពន្ធ៖ Anatta Auykim (The Graduate School, Kasetsart University), Khwanchai Duangsathaporn (Faculty of Forestry, Kasetsart University), Patsi Prasomsin (Faculty of Forestry, Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2017 Agriculture and Natural Resources

វិស័យសិក្សា៖ Forestry

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងប្រៀបធៀបកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (CAI) និងកំណើនមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ (MAI) នៃអង្កត់ផ្ចិតដើមម៉ៃសាក់ (Tectona grandis) ដើម្បីកំណត់ពីភាពខុសគ្នារវាងការបន្តពូជដោយការដុះចេញពីគល់ចាស់ និងការដាំដោយកូនកាត់គល់។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកស្នូលឈើពីចម្ការម៉ៃសាក់អាយុ ៩ ឆ្នាំ និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគរង្វង់អាយុកាលឈើ ដើម្បីវាស់វែងអត្រាកំណើនប្រចាំឆ្នាំ។

ការយកសំណាកស្នូលឈើចំនួន ៤៨ ដើម (Core Sampling)
បច្ចេកទេសវិភាគរង្វង់អាយុកាលឈើ (Dendrochronological techniques)
ការវាស់វែងកំណើនប្រចាំឆ្នាំ និងកំណើនមធ្យមនៅកម្ពស់ទ្រូង (CAI and MAI at breast height)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

អង្កត់ផ្ចិតមធ្យមនៅកម្ពស់ទ្រូង (DBH) មិនមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងសំខាន់រវាងដើមដុះពីគល់ចាស់ និងដើមដាំដោយកូនកាត់គល់នោះទេ (p > 0.05) ប៉ុន្តែកម្ពស់សរុបនៃការដាំដោយកូនកាត់គល់មានកម្ពស់ខ្ពស់ជាង។
កំណើនប្រចាំឆ្នាំ (CAI) នៃដើមដុះពីគល់ចាស់មានការកើនឡើងលឿនជាងក្នុងចន្លោះឆ្នាំទី ១ ដល់ទី ៤ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំទី ៩ កំណើនរបស់ដើមដាំដោយកូនកាត់គល់មានអត្រាខ្ពស់ជាងវិញ។
លទ្ធផលបង្ហាញថា តម្លៃកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (CAI) នៅអាយុ ៥ ឆ្នាំ អាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាគោលការណ៍ណែនាំផ្នែករុក្ខកម្ម (Silvicultural guide) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលនៃដើមម៉ៃសាក់ដុះពីគល់ចាស់។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
Coppice Regeneration ការបន្តពូជដោយការដុះចេញពីគល់ចាស់	ចំណាយតិច ចំណេញពេលវេលា និងមិនតម្រូវឱ្យមានការបណ្ដុះកូនឈើ។ វាជួយពន្លឿនការលូតលាស់យ៉ាងលឿននៅ ៤ ឆ្នាំដំបូង ដោយសារដើមថ្មីទទួលបានសារធាតុចិញ្ចឹមពីគល់ចាស់ (Mother stump)។	អត្រាកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (CAI) ចាប់ផ្ដើមថយចុះលឿនក្រោយឆ្នាំទី ៥ ចុះទៅ។ វាអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់គុណភាពឈើ ឬប្រសិទ្ធភាពនៃការអារឈើ ដោយសារដើមដុះចេញពីចំហៀងគល់ (Log sweep)។	អត្រាកំណើនអង្កត់ផ្ចិតប្រចាំឆ្នាំ (CAI) ខ្ពស់ជាងគេនៅឆ្នាំទី ១ ដល់ទី ៤ ប៉ុន្តែបានធ្លាក់ចុះជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ឆ្នាំទី ៩។
Stump Planting ការដាំដោយកូនកាត់គល់	ងាយស្រួលក្នុងការដឹកជញ្ជូន និងដាំដុះ ហើយដើមឈើមានកម្ពស់សរុបខ្ពស់ជាងការដុះពីគល់ចាស់។ អត្រាកំណើននៅរក្សាបានល្អជាងនៅឆ្នាំក្រោយៗ។	ទាមទារពេលវេលា ការងារ និងថវិកាច្រើនសម្រាប់ការប្រមូលគ្រាប់ពូជ ដឹកជញ្ជូន និងការបណ្ដុះកូនឈើ។ អត្រាលូតលាស់យឺតជាងនៅប៉ុន្មានឆ្នាំដំបូង។	កម្ពស់សរុបជាមធ្យមមានកម្រិតខ្ពស់ជាង (១១.៥៥ ម៉ែត្រ)។ អត្រា CAI បានកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រហូតដល់ឆ្នាំទី ៥ ទើបចាប់ផ្ដើមថយចុះ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំទី ៩ គឺខ្ពស់ជាងការដុះពីគល់ចាស់។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍វាស់វែងផ្នែករុក្ខកម្ម កម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេស និងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញខាងវិភាគរង្វង់អាយុកាលឈើ។

Hardware: ឧបករណ៍ខួងយកស្នូលឈើ (Increment borer), បំពង់ជ័រសម្រាប់រក្សាសំណាក, ក្រដាសខាត់ (Sandpaper) និងម៉ាស៊ីនវាស់រង្វង់អាយុកាលឈើដែលមានភាពសុក្រឹតដល់កម្រិត ០.០០១ មីលីម៉ែត្រ។
Software: កម្មវិធីកុំព្យូទ័រវិភាគរង្វង់ឈើឯកទេស រួមមានកម្មវិធី KU-TRA (ជំនាន់ ១.០) សម្រាប់បំប្លែងទិន្នន័យ និងកម្មវិធី COFECHA សម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់កាលបរិច្ឆេទនៃការកកើតរង្វង់ឈើ។
Expertise: អ្នកជំនាញផ្នែករុក្ខកម្ម (Silviculture) អ្នកវាស់វែងព្រៃឈើ (Forest Mensuration) និងអ្នកឯកទេសខាងវិភាគអាយុកាលដើមឈើ (Dendrochronologist)។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចម្ការ ម៉ែម៉ោះ ខេត្តឡាំប៉ាង ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដែលមាននីវ៉ូទឹកសមុទ្រ ៣០០-៣៥០ ម៉ែត្រ អាកាសធាតុក្តៅហើយសើម (២៥ អង្សាសេ ទឹកភ្លៀង ១២១២ មីលីម៉ែត្រ) និងប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy clay)។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនេះ មានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះដើមម៉ៃសាក់ (Tectona grandis) នៅភាគឦសាន និងភាគខាងកើតនៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបាន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រក្នុងការគ្រប់គ្រងបច្ចេកទេសដាំដុះ និងការវាស់វែងតាមរយៈរង្វង់ឈើនេះ មានសក្ដានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការគ្រប់គ្រងចម្ការឈើនៅកម្ពុជា។

វិស័យរុក្ខកម្ម និងការគ្រប់គ្រងចម្ការឈើឯកជន-រដ្ឋ (Private and State Forest Plantations): អាចយកទៅអនុវត្តនៅតាមចម្ការម៉ៃសាក់ក្នុងខេត្តត្បូងឃ្មុំ ក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង ដើម្បីសម្រេចចិត្តថាតើគួរកាប់រំលោះ (Thinning) នៅឆ្នាំណា (ឧទាហរណ៍៖ ឆ្នាំទី ៥ ឬទី ៦) ដើម្បីធានាបានទិន្នផលខ្ពស់។
សាកលវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ (Academic and Research Institutions): សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) និងវិទ្យាស្ថានជាតិកសិកម្មព្រែកលៀប (NIA) អាចបញ្ចូលបច្ចេកទេសវិភាគរង្វង់ឈើនេះទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សា ដើម្បីឲ្យនិស្សិតអាចតាមដានអត្រាកំណើនព្រៃឈើនៅតាមតំបន់នានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

ការជ្រើសរើសបច្ចេកទេសបន្តពូជបានត្រឹមត្រូវ រួមផ្សំជាមួយនឹងការវិភាគទិន្នន័យកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (CAI) នឹងជួយលើកកម្ពស់ផលិតភាពនៃការដាំដុះដើមម៉ៃសាក់នៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងចំណេញពេលវេលា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំផែនការយកសំណាក និងប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ខួងឈើ: កំណត់យកសំណាកពីដើមឈើដែលជាប្រភេទដើមមានសុខភាពល្អ និងនៅឆ្ងាយពីប្រភពទឹក។ ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Increment borer ដើម្បីខួងយកស្នូលឈើនៅកម្ពស់ ១.៣ ម៉ែត្រពីដី ដោយចៀសវាងតំបន់ដែលមានសម្ពាធសាច់ឈើ (Tension wood) ហើយរក្សាទុកក្នុងបំពង់ជ័រការពារការបាក់បែក។
រៀបចំសំណាកស្នូលឈើសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យ: សម្ងួតសំណាកស្នូលឈើនៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ រួចភ្ជាប់វាទៅនឹងបន្ទះឈើទ្រនាប់។ បន្ទាប់មក ប្រើប្រាស់ Sandpaper គ្រប់កម្រិតដើម្បីខាត់ផ្ទៃសំណាករហូតដល់អាចមើលឃើញខ្សែរង្វង់អាយុកាលច្បាស់ល្អសម្រាប់ការវាស់វែង។
វាស់វែង និងស្រង់ទិន្នន័យកម្រាស់រង្វង់ឈើ: ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ Tree-ring measuring stage ដែលមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ ដើម្បីវាស់កម្រាស់រង្វង់អាយុកាលនីមួយៗ ដោយអនុវត្តបច្ចេកទេសផ្ទៀងផ្ទាត់កាត់ខ្វែង (Cross-matching technique) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីឆ្នាំលូតលាស់នីមួយៗឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។
វិភាគទិន្នន័យដោយប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រឯកទេស: បញ្ចូលទិន្នន័យកម្រាស់រង្វង់ឈើទៅក្នុងកម្មវិធី KU-TRA ដើម្បីបំប្លែងទិន្នន័យទៅជាទម្រង់តារាង និងប្រើប្រាស់កម្មវិធី COFECHA ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ភាពត្រឹមត្រូវនៃកាលបរិច្ឆេទរង្វង់ឈើ។ បន្ទាប់មក គណនារកតម្លៃកំណើនប្រចាំឆ្នាំ (CAI) និងកំណើនមធ្យម (MAI)។
រៀបចំផែនការអន្តរាគមន៍រុក្ខកម្មផ្អែកលើទិន្នន័យកំណើន: ប្រើប្រាស់លទ្ធផល CAI ដើម្បីកំណត់ពេលវេលាកាប់រំលោះ (Thinning)។ ឧទាហរណ៍៖ សម្រាប់ដើមដុះពីគល់ចាស់ (Coppice) គួរធ្វើការកាប់រំលោះនៅចន្លោះឆ្នាំទី ៥ ទៅទី ៦ នៅពេលដែលអត្រា CAI ចាប់ផ្ដើមធ្លាក់ចុះ ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ជាថ្មី។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Dendrochronology (ការសិក្សាវិភាគរង្វង់អាយុកាលឈើ)	វិធីសាស្ត្រវិទ្យាសាស្ត្រក្នុងការកំណត់អាយុកាល និងអត្រាកំណើនរបស់ដើមឈើ ដោយរាប់និងវាស់កម្រាស់នៃរង្វង់ដែលដុះក្នុងដងខ្លួនឈើជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីស្វែងយល់ពីប្រវត្តិលូតលាស់ និងបរិស្ថានរបស់វា។	ដូចជាការអានកំណត់ហេតុប្រចាំឆ្នាំរបស់ដើមឈើ ដែលកត់ត្រាពីការលូតលាស់របស់វាតាមរយៈរង្វង់ស្នាមនៅលើមុខកាត់។
Coppice regeneration (ការបន្តពូជដោយការដុះចេញពីគល់ចាស់)	បច្ចេកទេសរុក្ខកម្មដែលគេទុកគល់ឈើចាស់ក្រោយពេលកាប់ ដើម្បីឱ្យពន្លកថ្មីដុះចេញពីគល់នោះដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធឫស និងសារធាតុចិញ្ចឹមដែលសេសសល់ពីដើមចាស់ (Mother stump)។	ដូចជាការកាត់សក់ឱ្យខ្លី ដើម្បីឱ្យសក់ថ្មីដុះមកវិញលឿន និងក្រាស់ជាងមុន ដោយពឹងផ្អែកលើឫសសក់ដដែល។
Stump planting (ការដាំដោយកូនកាត់គល់)	ការដាំកូនឈើដោយកាត់ស្លឹកនិងឫសដៃចេញអស់ នៅសល់តែដងដើមនិងឫសកែវ ដើម្បីងាយស្រួលដឹកជញ្ជូននិងជំរុញការលូតលាស់ប្រព័ន្ធឫសថ្មីនៅពេលដាំចូលដី។	ដូចជាការប្តូរផើងរុក្ខជាតិ ដោយកាត់ស្លឹកនិងមែកចេញខ្លះ ដើម្បីឱ្យវាផ្តោតកម្លាំងទៅលើការចាក់ឫសក្នុងដីថ្មី។
Current Annual Increment (CAI) (កំណើនប្រចាំឆ្នាំ)	ទំហំនៃការលូតលាស់ (ដូចជាអង្កត់ផ្ចិត ឬកម្ពស់) ដែលដើមឈើសម្រេចបានក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីតាមដានពីការប្រែប្រួលកំណើនតាមអាយុ។	ដូចជាការវាស់កម្ពស់ក្មេងជារៀងរាល់ឆ្នាំ ដើម្បីដឹងថាឆ្នាំនេះគេលូតបានប៉ុន្មានសង់ទីម៉ែត្រ។
Mean Annual Increment (MAI) (កំណើនមធ្យមប្រចាំឆ្នាំ)	ទំហំកំណើនសរុបរបស់ដើមឈើ ចែកនឹងអាយុសរុបរបស់វា ដែលជួយអ្នកគ្រប់គ្រងព្រៃឈើវាយតម្លៃពីផលិតភាពមធ្យមប្រចាំឆ្នាំរបស់ចម្ការ។	ដូចជាការគណនាមធ្យមភាគពិន្ទុសិស្សតាំងពីថ្នាក់ទី១ដល់ទី៩ ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពជារួម។
Increment borer (ឧបករណ៍ខួងយកស្នូលឈើ)	ឧបករណ៍ប្រហោងសម្រាប់ខួងទម្លុះសាច់ឈើ ដើម្បីយកសំណាកស្នូលឈើចេញមកក្រៅសម្រាប់រាប់រង្វង់អាយុកាល ដោយមិនធ្វើឱ្យដើមឈើធំងាប់ ឬខូចខាត។	ដូចជាម្ជុលចាក់បូមឈាម ដែលអាចបូមយកសំណាកតិចតួចពីក្នុងខ្លួនមកពិនិត្យ ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់អាយុជីវិត។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖