បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះវាយតម្លៃពីលទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវកាត់ (Hybrid rice) ពីប្រទេសចិន និងវិទ្យាស្ថាន IRRI ព្រមទាំងការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវកាត់ក្នុងស្រុក ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលស្រូវនៅប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការសាកល្បងដាំដុះពូជស្រូវកាត់បរទេស និងការបង្កាត់ពូជក្នុងស្រុកដោយប្រព័ន្ធភាពអារនៃកោសិកា (Cyto-sterility system)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Imported Hybrid Rice (PROC & IRRI lines) ពូជស្រូវកាត់នាំចូលពីប្រទេសចិន និងវិទ្យាស្ថាន IRRI |
មានអាយុកាលខ្លីប្រមាណ ១០០ថ្ងៃ និងមានកម្ពស់ទាបល្មម ៨០ ទៅ ១០០សង់ទីម៉ែត្រ ដែលងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផល។ | ទិន្នផលមិនល្អជាងពូជក្នុងស្រុក ព្រមទាំងមានគ្រាប់ខ្លី និងស្រអាប់ ដែលមិនត្រូវតាមតម្រូវការទីផ្សារនិងចំណូលចិត្តអ្នកបរិភោគ។ | ទិន្នផលទាបជាង ឬស្មើពូជ RD 21 និង RD 23 ឯគុណភាពគ្រាប់អន់ជាងពូជស្រូវថៃ។ |
| Locally Developed Hybrid Rice (e.g., RD21A-23/RD7-4) ការពង្រីកពូជស្រូវកាត់ក្នុងស្រុក (RD21A-23/RD7-4) |
មានគ្រាប់វែង ស្រឡូន និងថ្លាល្អ ត្រូវតាមស្តង់ដារទីផ្សារ និងបង្ហាញសក្តានុពលផ្តល់លទ្ធផលល្អទាំងរដូវប្រាំងនិងវស្សា។ | ត្រូវការពេលវេលាស្រាវជ្រាវយូរ (ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨១ ដល់ ១៩៨៧) និងទាមទារការផ្ទេរប្រព័ន្ធភាពអារនៃកោសិកា (WA cyto-sterility) យ៉ាងស្មុគស្មាញ។ | មានអាយុកាល ១២០ថ្ងៃ កម្ពស់ ១៣០សង់ទីម៉ែត្រ និងបង្ហាញសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការផលិតចែកចាយដល់កសិករនាពេលអនាគត។ |
| Standard Local Varieties (RD 21, RD 23) ពូជស្រូវក្នុងស្រុកស្តង់ដារ (RD 21, RD 23) |
សម្របខ្លួនបានល្អក្នុងបរិស្ថានក្នុងស្រុក និងមានគុណភាពគ្រាប់ស្រូវល្អត្រូវតាមចំណង់ចំណូលចិត្តអ្នកបរិភោគរួចទៅហើយ។ | ទិន្នផលមានកម្រិត និងមិនអាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីកម្លាំងកូនកាត់ (Heterosis) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលលោតផ្លោះកម្រិតខ្ពស់បានទេ។ | ដើរតួជាពូជគោល (Baseline) ដែលមានទិន្នផលនិងគុណភាពគ្រាប់ខ្ពស់ជាងពូជស្រូវកាត់នាំចូលពីចិន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីទំហំថវិកាជាក់លាក់ទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារធនធាន និងពេលវេលាច្រើនក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម រួមមានស្ថានីយពិសោធន៍ និងអ្នកជំនាញពន្ធុវិទ្យា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្មនានាក្នុងប្រទេសថៃ ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៨០ ដោយផ្តោតលើចំណង់ចំណូលចិត្តទីផ្សារថៃ (គ្រាប់វែង ថ្លា)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា និងទីផ្សារស្រូវអង្ករកម្ពុជាក៏មានការទាមទារគ្រាប់ស្រូវវែងស្រឡូន និងមានគុណភាពខ្ពស់ដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវកាត់ដោយផ្អែកលើពន្ធុពូជក្នុងស្រុកនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការបង្កើតពូជស្រូវកាត់ក្នុងស្រុកដោយខ្លួនឯង គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ប្រសើរ និងមាននិរន្តរភាពជាងការនាំចូលពូជស្រូវកាត់ពីបរទេសទាំងស្រុង ព្រោះវាធានាបាននូវការសម្របខ្លួនទៅនឹងអាកាសធាតុក្នុងតំបន់ និងបំពេញតម្រូវការទីផ្សារពិតប្រាកដ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Hybrid rice (ស្រូវកាត់ ឬ ស្រូវកូនកាត់) | ជាពូជស្រូវដែលបានមកពីការបង្កាត់រវាងពូជពីរខុសគ្នា (មេ និងបា) ដើម្បីទទួលបានកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) ដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរជាងមេបា ដូចជាមានការលូតលាស់លឿន ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងធន់នឹងជំងឺ ដោយសារបាតុភូតកម្លាំងកូនកាត់ (Heterosis)។ | ដូចជាការយកសេះ និងលា មកបង្កាត់គ្នាបានជាសត្វលាកាត់សេះ (Mule) ដែលមានកម្លាំងខ្លាំងនិងធន់ជាងសត្វទាំងពីរប្រភេទនោះ។ |
| Cyto-sterility system / Cytoplasmic Male Sterility (ប្រព័ន្ធភាពអារនៃកោសិកា) | ជាលក្ខណៈពន្ធុវិទ្យានៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលធ្វើឱ្យលំអងឈ្មោល (រ៉េណូ) មិនអាចបង្កកំណើតបាន។ ប្រព័ន្ធនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងក្នុងការផលិតគ្រាប់ពូជស្រូវកាត់ ព្រោះវាអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកបង្កាត់ពូជអាចគ្រប់គ្រងការបង្កាត់ដោយកុំឱ្យរុក្ខជាតិបង្កកំណើតដោយខ្លួនឯង ដោយមិនបាច់កាត់ផ្កាឈ្មោលចោលដោយដៃ។ | ដូចជារោងចក្រដែលខូចម៉ាស៊ីនផលិតគ្រឿងបន្លាស់ម្យ៉ាង ធ្វើឱ្យវាត្រូវពឹងផ្អែកលើគ្រឿងបន្លាស់ពីរោងចក្រផ្សេងយកមកផ្គុំ ទើបអាចបង្កើតចេញជាផលិតផលសម្រេចបាន។ |
| Male-sterile lines / A line (ខ្សែស្រឡាយអារ) | ជាខ្សែស្រឡាយពូជស្រូវដែលផ្កាឈ្មោលរបស់វាមិនអាចបង្កកំណើតបាន (អារ) ប៉ុន្តែផ្កាញីនៅធម្មតា។ គេប្រើប្រាស់វាជា "មេ" ក្នុងការបង្កាត់ពូជស្រូវកាត់ ដើម្បីធានាថាវាទទួលលំអងពីពូជផ្សេងតែមួយគត់សម្រាប់បង្កើតគ្រាប់កូនកាត់។ | ដូចជាមេសោដែលខូចមិនអាចចាក់ពីក្នុងបាន ដោយត្រូវរង់ចាំតែកូនសោពិសេសពីខាងក្រៅមកចាក់ ទើបអាចបើកដំណើរការបាន។ |
| Maintainer lines / B line (ខ្សែស្រឡាយរក្សាភាពអារ) | ជាខ្សែស្រឡាយពូជដែលមានលក្ខណៈសែន (Genes) ដូចខ្សែស្រឡាយអារ (A line) បេះបិទ ប៉ុន្តែវាមានលំអងឈ្មោលធម្មតា។ គេប្រើវាសម្រាប់បង្កាត់ជាមួយ A line ក្នុងគោលបំណងបន្តពូជ A line ឱ្យនៅតែរក្សាភាពអារសម្រាប់ប្រើប្រាស់ធ្វើជាមេនៅរដូវក្រោយៗទៀត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនថតចម្លង (Photocopier) ដែលមានតួនាទីគ្រាន់តែចំលងឯកសារដើម (A line) ឱ្យបានច្រើនសន្លឹក ដោយរក្សាទម្រង់ដើមឥតខ្ចោះ។ |
| Restorer lines / R line (ខ្សែស្រឡាយស្តារភាពធម្មតា) | ជាខ្សែស្រឡាយពូជដែលផ្ទុកសែន (Genes) ពិសេស សម្រាប់យកទៅបង្កាត់ជាមួយខ្សែស្រឡាយអារ (A line) ដើម្បីបង្កើតជាគ្រាប់ពូជកូនកាត់ (F1 hybrid)។ សែននេះមានតួនាទីជួសជុលភាពអារ ធ្វើឱ្យស្រូវកូនកាត់ F1 នោះអាចផលិតលំអងនិងផ្តល់គ្រាប់ស្រូវជាធម្មតាវិញសម្រាប់ឱ្យកសិករយកទៅដាំ។ | ដូចជាជាងជួសជុលដែលយកកម្មវិធី Software ថ្មីទៅដំឡើងក្នុងកុំព្យូទ័រដែលគាំង (A line) ធ្វើឱ្យវាដំណើរការវិញយ៉ាងរលូន។ |
| Chalky grain (ភាពស្រអាប់នៃគ្រាប់) | ជាលក្ខណៈនៃគ្រាប់អង្ករដែលមានពណ៌សស្រអាប់ មិនថ្លា ដែលច្រើនកើតឡើងដោយសារការប្រមូលផ្តុំម្សៅមិនបានល្អនៅពេលស្រូវកំពុងដាក់ទឹកដោះ។ វាធ្វើឱ្យអង្ករងាយបាក់ពេលកិន និងបន្ថយគុណភាពលើទីផ្សារ។ | ដូចជាដុំទឹកកកដែលមានពពុះខ្យល់នៅខាងក្នុងធ្វើឱ្យវាមើលទៅសកករ និងងាយបែក ផ្ទុយពីទឹកកកដែលថ្លាឈ្វេងនិងរឹងមាំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
