បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការបង្កាត់ពូជស្រូវឆ្លងប្រភេទរវាងស្រូវព្រៃ Oryza minuta និងពូជស្រូវស្រុក Oryza sativa ដើម្បីផ្ទេរលក្ខណៈធន់នឹងជំងឺ ដោយប្រើបច្ចេកទេសសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុងខ្ចីដើម្បីជៀសវាងការងាប់របស់គ្រាប់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានអនុវត្តការបង្កាត់ពូជ និងប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងនៅលើមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដើម្បីតាមដានការលូតលាស់របស់កូនកាត់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Conventional Interspecific Hybridization ការបង្កាត់ពូជឆ្លងប្រភេទតាមបែបធម្មតា (មិនប្រើការសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុង) |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅលើវាលស្រែ និងមិនទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ ឬចំណាយខ្ពស់លើសារធាតុគីមី។ | អំប្រ៊ីយ៉ុងកូនកាត់ច្រើនតែងាប់ ឬរលាយបាត់មុនពេលគ្រាប់ទុំ (Abortion) ដែលធ្វើឱ្យអត្រាជោគជ័យក្នុងការទទួលបានពូជថ្មីស្ទើរតែគ្មាន។ | មិនទទួលបានកូនស្រូវថ្មីទេ ដោយសារគ្រាប់មិនអាចលូតលាស់ពេញលេញ។ |
| Immature Embryo Rescue on Modified MS Media (E5 & E6) ការសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុងខ្ចីលើមជ្ឈដ្ឋាន MS កែច្នៃ (រូបមន្ត E5 & E6) |
អាចសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលមិនទាន់ពេញវ័យ (អាយុ ៩-១៤ ថ្ងៃ) ឱ្យលូតលាស់ជាកូនស្រូវថ្មីបានដោយជោគជ័យ និងជួយពន្លឿនការងារបង្កាត់ពូជ។ | ទាមទារបន្ទប់ពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ អ្នកជំនាញបណ្តុះកោសិកា និងកូនកាត់ដែលទទួលបាននៅតែជាពូជអារ (Sterile) ដែលត្រូវការការបង្កាត់ត្រឡប់ (Backcrossing) បន្ថែម។ | អំប្រ៊ីយ៉ុងអាចលូតលាស់ជាកូនស្រូវកូនកាត់ដោយជោគជ័យ (អត្រាកកើតគ្រាប់ ៩,៣៣% ទៅ ២០,២៨%) ប៉ុន្តែពួកវាជាពូជអារ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើការរៀបចំបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិ (Plant Tissue Culture Lab) និងអ្នកបច្ចេកទេសជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) ដោយផ្តោតលើពូជស្រូវស្រុក IR70, IR72, IR74 និងស្រូវព្រៃ Oryza minuta។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិ-បរិស្ថាន និងពូជស្រូវស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់។
បច្ចេកទេសសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុងនេះមានតម្លៃ និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងការស្រាវជ្រាវពូជស្រូវនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការចាប់យកបច្ចេកទេសនេះនឹងជួយឱ្យកម្ពុជាមានឯករាជ្យភាពក្នុងការបង្កើតពូជស្រូវថ្មីៗដែលធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលជាការធានានូវសន្តិសុខស្បៀងជាតិរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Interspecific hybridization (ការបង្កាត់ពូជឆ្លងប្រភេទ) | ជាដំណើរការបង្កាត់រវាងរុក្ខជាតិ ឬសត្វពីរប្រភេទខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ស្រូវព្រៃ និងស្រូវស្រុក) ដើម្បីបង្កើតពូជថ្មីដែលមានបន្សំលក្ខណៈល្អៗពីមេបាទាំងសងខាង ដូចជាទិន្នផលខ្ពស់ និងភាពធន់នឹងជំងឺ។ | ដូចជាការយកសេះ និងលា មកបង្កាត់គ្នាបង្កើតបានជាសត្វលាកាត់សេះ (Mule) ដែលមានកម្លាំងខ្លាំង។ |
| Immature embryo rescue (ការសង្គ្រោះអំប្រ៊ីយ៉ុងខ្ចី) | ជាបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាដោយយកអំប្រ៊ីយ៉ុងដែលមិនទាន់លូតលាស់ពេញលេញចេញពីគ្រាប់កូនកាត់ មកចិញ្ចឹមក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដើម្បីការពារកុំឱ្យវាងាប់មុនពេលក្លាយជាគ្រាប់ទុំ។ | ដូចជាការវះកាត់យកទារកដែលកើតមុនខែ មកដាក់ក្នុងកែវ ឬទូអاض្ជាប (Incubator) ផ្តួត់ផ្គង់ចំណីអាហារដើម្បីជួយសង្គ្រោះឱ្យរស់រានមានជីវិត។ |
| MS agar medium (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម MS) | ជារូបមន្តសារធាតុចិញ្ចឹម (Murashige and Skoog) ដែលមានផ្ទុកវីតាមីន រ៉ែ និងស្ករ ដែលត្រូវបានចាហួយធ្វើឱ្យខាប់ ប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ផ្តល់អាហារដល់ការបណ្តុះកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។ | ដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅដែលគេផ្សំឡើងយ៉ាងពិសេស មានគ្រប់ជីវជាតិសម្រាប់ទារកទើបនឹងកើតផឹកដើម្បីធំធាត់។ |
| BAP (អរម៉ូន BAP) | BAP (Benzylaminopurine) គឺជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិតប្រភេទ Cytokinin ដែលត្រូវបានបន្ថែមចូលក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ដើម្បីជំរុញការបែងចែកកោសិកា និងការលូតលាស់ពន្លកថ្មីៗរបស់កូនស្រូវ។ | ដូចជាវីតាមីន ឬថ្នាំប៉ូវដែលជួយជំរុញឱ្យរាងកាយក្មេងលូតលាស់កម្ពស់បានលឿនជាងធម្មតា។ |
| Sterile hybrid (កូនកាត់អារ) | ជារុក្ខជាតិកូនកាត់ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ឆ្លងប្រភេទ ហើយមិនមានសមត្ថភាពបង្កើតគ្រាប់ ឬបន្តពូជទៅជំនាន់ក្រោយបានទេ ដោយសារភាពមិនស៊ីគ្នានៃក្រូម៉ូសូមរវាងមេ និងបា។ | ដូចជាសត្វលាកាត់សេះ (Mule) ដែលរឹងមាំនិងធ្វើការងារបានល្អ ប៉ុន្តែវាមិនអាចបង្កើតកូនបន្តទៀតបានឡើយ។ |
| Genome (ហ្សេណូម) | ជាសំណុំព័ត៌មានសេនេទិច (DNA) ទាំងមូលដែលមាននៅក្នុងកោសិការបស់ភាវរស់មួយ ដែលកំណត់លក្ខណៈរូបរាង និងដំណើរការរាងកាយទាំងអស់របស់វា។ ក្នុងឯកសារនេះ ស្រូវស្រុកមានហ្សេណូម AA ឯស្រូវព្រៃមាន BBCC។ | ដូចជាសៀវភៅប្លង់មេសម្រាប់សាងសង់ផ្ទះមួយខ្នង ដែលមានបញ្ជាក់លម្អិតពីគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់នៃផ្ទះនោះពីដំបូលដល់បាតគ្រឹះ។ |
| Allohexaploid (អាឡូអិចហ្សាភ្លូអ៊ីត) | ជាភាវរស់ដែលមានក្រូម៉ូសូមចំនួន ៦ ឈុត (Hexaploid) ដែលទទួលបានពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃហ្សេណូមមកពីប្រភេទ (Species) ខុសៗគ្នា។ ក្នុងករណីស្រូវ ការធ្វើឱ្យកូនកាត់ក្លាយជា Allohexaploid (AABBCC) អាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាកូនកាត់អារបាន។ | ដូចជាការប្រមូលសៀវភៅច្បាប់មកពី ៣ ប្រទេសផ្សេងគ្នា (ប្រទេសនីមួយៗមានច្បាប់ ២ ក្បាល) មកដាក់បញ្ចូលគ្នាក្នុងបណ្ណាល័យតែមួយ ដើម្បីបង្កើតជាច្បាប់ថ្មីមួយដែលពេញលេញ និងដំណើរការបាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
