បញ្ហា (The Problem)៖ បញ្ហាគាបសង្កត់ផ្នែកជីវសាស្ត្រនិងអជីវសាស្ត្រ (Biotic and abiotic stresses) ជុំវិញខ្លួនបានរំខានដល់ការលូតលាស់កូនប៉េងប៉ោះ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យទិន្នផលនិងគុណភាពធ្លាក់ចុះ ដូច្នេះការសិក្សានេះត្រូវរិះរកវិធីបង្កើនភាពធន់របស់វា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការបំប្លែងសែនរុក្ខជាតិដោយការបណ្តុះជាលិកាក្នុងកែវ (In vitro culture) តាមរយៈការត្រាំគ្រាប់ប៉េងប៉ោះក្នុងសារធាតុកុលស៊ីស៊ីន (Colchicine) ដើម្បីបង្កើនចំនួនក្រូម៉ូសូមទ្វេដង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (0% Colchicine) ការមិនប្រើកុលស៊ីស៊ីន (Control - 0%) |
ដើមលូតលាស់កម្ពស់បានខ្ពស់ជាងគេ និងមិនមានការក្រិន ឬខូចខាតកោសិការុក្ខជាតិឡើយ។ | ប្រវែងឫសខ្លីជាងគេ ទំហំស្តូម៉ាតាតូច និងមិនមានលក្ខណៈធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតដោយសារស្លឹកមានសភាពស្តើង។ | ប្រវែងឫសខ្លីត្រឹម ៣.០០ សង់ទីម៉ែត្រ និងមិនមានការកើនឡើងនៃចំនួនក្រូម៉ូសូម។ |
| 0.05% Colchicine Treatment ការប្រើប្រាស់កុលស៊ីស៊ីនកំហាប់ ០.០៥% |
ផ្តល់អត្រាដុះពន្លកខ្ពស់ជាងគេក្នុងចំណោមការព្យាបាលទាំងអស់ មានប្រវែងឫសវែងបំផុត និងជួយពង្រីកទំហំក្រូម៉ូសូមនិងស្តូម៉ាតាបានយ៉ាងល្អ។ | មានការថយចុះកម្ពស់ដើមបន្តិចបន្តួច បើធៀបនឹងរុក្ខជាតិធម្មតា (Control)។ | ប្រវែងឫសវែងបំផុត ៦.៥៨ សង់ទីម៉ែត្រ ទំហំក្រូម៉ូសូមធំបំផុត (ប្រវែង ២១.២៨ មម និងទទឹង ១៥.២០ មម) និងអត្រាដុះពន្លក ៦០%។ |
| 0.10% and 0.15% Colchicine Treatment ការប្រើប្រាស់កុលស៊ីស៊ីនកំហាប់ខ្ពស់ (០.១០% និង ០.១៥%) |
ជួយឱ្យស្លឹកកាន់តែក្រាស់ ដែលអាចកាត់បន្ថយការបាត់បង់ជាតិទឹក និងទប់ទល់នឹងអាកាសធាតុក្តៅបានយ៉ាងប្រសើរ។ | បណ្តាលឱ្យដើមរុក្ខជាតិក្រិនយ៉ាងខ្លាំង អត្រាដុះពន្លកធ្លាក់ចុះ និងរាំងស្ទះដល់ការលូតលាស់ក្រោយចេញស្លឹកដំបូង។ | កម្ពស់ដើមទាបបំផុតត្រឹម ៥.៩៤ សង់ទីម៉ែត្រ (សម្រាប់ ០.១៥%) អត្រាដុះ ៤៦% និងឃើញមានការកើនឡើងទ្វេដងនៃក្រូម៉ូសូមនៅកំហាប់ ០.១០%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ សារធាតុគីមី និងជំនាញបច្ចេកទេសកម្រិតខ្ពស់សម្រាប់ការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ និងការពិនិត្យកោសិកា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យបច្ចេកវិទ្យាសេប៊ូ (Cebu Technological University) ប្រទេសហ្វីលីពីន ដោយប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជប៉េងប៉ោះ Improved Pope ជាក់លាក់។ ទោះបីជាការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅបរទេស និងក្នុងបរិយាកាសគ្រប់គ្រង (In vitro) ក៏ដោយ លទ្ធផលនៃភាពធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតតាមរយៈការធ្វើឱ្យស្លឹកក្រាស់ និងឫសវែង គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់បរិបទអាកាសធាតុត្រូពិចនិងរដូវប្រាំងនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់កុលស៊ីស៊ីនដើម្បីបង្កើនក្រូម៉ូសូមនេះ ពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំនៅកម្ពុជា។
ការបំប្លែងសែនតាមរយៈកុលស៊ីស៊ីននៅក្នុងកែវ (In vitro) គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពមួយក្នុងការបង្កើតពូជដំណាំថ្មីៗដែលមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រធន់ខ្ពស់ និងជួយបង្កើនសមត្ថភាពដាំដុះនៅទីវាល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro culture (ការបណ្តុះជាលិកាក្នុងកែវ) | វិធីសាស្ត្របណ្តុះកោសិកា គ្រាប់ពូជ ឬជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងដបកញ្ចក់មន្ទីរពិសោធន៍ដែលគ្មានមេរោគ ដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមសិប្បនិម្មិតដើម្បីគ្រប់គ្រងនិងជំរុញការលូតលាស់របស់វាក្រោមលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានដែលបានកំណត់ទុកជាមុនយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកូនង៉ែតក្នុងទូកញ្ចក់ពិសេស (Incubator) ដែលមានបរិយាកាសស្អាតនិងផ្តល់ចំណីអាហារគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យវាធំធាត់លឿននិងមានសុវត្ថិភាពពីមេរោគខាងក្រៅ។ |
| Chromosome doubling / Polyploidy (ការតម្លើងទ្វេដងក្រូម៉ូសូម ឬ ប៉ូលីប្លូអ៊ីឌី) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលចំនួនក្រូម៉ូសូម (កញ្ចប់ផ្ទុកព័ត៌មានសេនេទិច) នៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិកើនឡើងទ្វេដង ឬច្រើនជាងធម្មតា ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រធំជាងមុន ដូចជាស្លឹកក្រាស់ជាងមុន និងឫសវែងជាងមុន ដែលជួយឱ្យវាធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត។ | ដូចជាការបំពាក់ម៉ាស៊ីនពីរទៅឱ្យរថយន្តមួយ ដែលធ្វើឱ្យរថយន្តនោះមានកម្លាំងខ្លាំងជាងមុននិងអាចទប់ទល់នឹងស្ថានភាពផ្លូវពិបាកៗបានល្អជាងធម្មតា។ |
| Colchicine (កុលស៊ីស៊ីន) | សារធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាភ្នាក់ងារបង្កការបំប្លែងសែន (Mutagen) ដើម្បីទប់ស្កាត់ការបែងចែកកោសិកា ដោយវារារាំងកោសិកាមិនឱ្យញែកក្រូម៉ូសូមពីគ្នាបាន ដែលជាហេតុបណ្តាលឱ្យចំនួនក្រូម៉ូសូមកើនឡើងទ្វេដងនៅក្នុងកោសិកាតែមួយ។ | ដូចជាប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលបិទផ្លូវមិនឱ្យរថយន្តបំបែកគន្លងគ្នា ធ្វើឱ្យរថយន្តទាំងអស់ត្រូវប្រមូលផ្តុំកកស្ទះនៅកន្លែងតែមួយតែម្តង។ |
| Microtubules (មីក្រូទូប៊ុល / បំពង់តូចៗក្នុងកោសិកា) | រចនាសម្ព័ន្ធរាងជាបំពង់ប្រូតេអ៊ីនតូចៗនៅក្នុងកោសិកា ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការទាញបំបែកក្រូម៉ូសូមជាពីរចំណែកស្មើៗគ្នា កំឡុងពេលកោសិកាកំពុងធ្វើការបែងចែក (Cell division) ដើម្បីបង្កើតកោសិកាថ្មី។ | ដូចជាខ្សែពួរយុថ្កាដែលគេប្រើសម្រាប់ទាញទូកពីរឱ្យបំបែកចេញពីគ្នានៅពេលដែលគេចង់ចែកទំនិញនៅលើទូកនោះ។ |
| Stomata (ស្តូម៉ាតា / រន្ធញើសស្លឹករុក្ខជាតិ) | រន្ធតូចៗដែលស្ថិតនៅលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិ (ជាទូទៅនៅផ្នែកខាងក្រោម) ដែលមានតួនាទីគ្រប់គ្រងការផ្លាស់ប្តូរឧស្ម័ន ដោយស្រូបយកកាបូនឌីអុកស៊ីតសម្រាប់ការរស្មីសំយោគ និងគ្រប់គ្រងបរិមាណការរំហួតជាតិទឹកចេញពីរុក្ខជាតិ។ | ដូចជារន្ធញើសនៅលើស្បែករបស់យើង ដែលបើកដើម្បីបញ្ចេញញើសនិងកម្តៅ ព្រមទាំងជួយឱ្យរាងកាយមានតុល្យភាពសីតុណ្ហភាព។ |
| Mutagen (សារធាតុបង្កការបំប្លែងសែន) | ភ្នាក់ងាររូបសាស្ត្រ ឬគីមី (ដូចជាកាំរស្មី ឬសារធាតុកុលស៊ីស៊ីនជាដើម) ដែលបង្កឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ ឬការខូចខាតដល់រចនាសម្ព័ន្ធសេនេទិច (DNA) របស់កោសិកា ដែលអាចបង្កើតបានជារុក្ខជាតិមានលក្ខណៈនិងរូបរាងថ្មីខុសពីដើម។ | ដូចជាកំហុសនៃការវាយអត្ថបទក្នុងសៀវភៅ ដែលធ្វើឱ្យអត្ថន័យនៃសាច់រឿងផ្លាស់ប្តូរ ក្លាយជារឿងថ្មីមួយទៀតដែលគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ជាងមុន។ |
| Murashige and Skoog medium (មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ Murashige and Skoog ឬ MS) | រូបមន្តសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារមួយដែលផ្សំឡើងពីអំបិលខនិជ វីតាមីន និងស្ករ ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយបំផុតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីទ្រទ្រង់និងជំរុញការលូតលាស់របស់កោសិកានិងជាលិការុក្ខជាតិក្នុងកែវ។ | ដូចជាទឹកដោះគោម្សៅដែលមានផ្ទុកវីតាមីននិងរ៉ែចម្រុះ ឆុងសម្រាប់ទារកដើម្បីធានាថាពួកគេទទួលបានជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់រាងកាយលឿនរហ័ស។ |
| Cytological Examination (ការពិនិត្យកោសិកា) | ដំណើរការសិក្សានិងវិភាគរចនាសម្ព័ន្ធខាងក្នុងរបស់កោសិកា ជាពិសេសការប្រើប្រាស់មីក្រូទស្សន៍កម្រិតខ្ពស់ដើម្បីពិនិត្យមើលរូបរាង ទំហំ និងរាប់ចំនួននៃក្រូម៉ូសូម ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើកោសិកាពិតជាបានកើនឡើងទ្វេដងមែនឬអត់។ | ដូចជាការយករថយន្តទៅឱ្យជាងស្កេនមើលគ្រឿងម៉ាស៊ីនខាងក្នុង ដើម្បីដឹងពីការរៀបចំសរសៃភ្លើង ឬបញ្ហាផ្សេងៗដែលភ្នែកទទេមិនអាចមើលឃើញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
