បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបង្កាត់ពូជឆ្លងអម្បូរកប្បាសដោយសារភាពខុសគ្នានៃចំនួនក្រូម៉ូសូម ដោយផ្តោតលើការបង្កើតពូជប៉ូលីផ្លូអ៊ីត (Polyploidy) និងការស្វែងរកវិធីសាស្ត្រប្រយោលដើម្បីកំណត់កម្រិតផ្លូអ៊ីឌី (Ploidy levels) យ៉ាងងាយស្រួល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់កូលឈីស៊ីនក្នុងកំហាប់ខុសៗគ្នាទៅលើគ្រាប់ពូជកប្បាស និងបានវាស់វែងលក្ខណៈរូបសាស្ត្រនៃរុក្ខជាតិដែលដុះលូតលាស់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Stomatal Size Measurement ការវាស់ទំហំរន្ធខ្យល់ពន្លឺ (Stomatal Size Measurement) |
ងាយស្រួលវាស់វែង ជាវិធីសាស្ត្រប្រយោលដ៏រហ័ស និងអាចចង្អុលបង្ហាញកម្រិតប៉ូលីផ្លូអ៊ីត (Polyploidy) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់មីក្រូទស្សន៍ (Microscope) ដែលមានឧបករណ៍វាស់ខ្នាត និងទាមទារភាពល្អិតល្អន់ក្នុងការបកស្រទាប់ស្លឹក។ | ទំហំរន្ធខ្យល់កើនឡើងគួរឱ្យកត់សម្គាល់នៅពេលកំហាប់កូលឈីស៊ីន និងរយៈពេលត្រាំកើនឡើង (មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានជាមួយកម្រិតផ្លូអ៊ីឌី)។ |
| Stomatal Frequency Counting ការរាប់ប្រេកង់រន្ធខ្យល់ (Stomatal Frequency/Density Counting) |
អាចធ្វើឡើងទន្ទឹមគ្នាជាមួយនឹងការវាស់ទំហំរន្ធខ្យល់ និងជាសូចនាករបញ្ជាក់បន្ថែមដ៏គួរឱ្យទុកចិត្ត។ | ត្រូវការចំណាយពេលរាប់ចំនួនរន្ធខ្យល់ក្នុងផ្ទៃកំណត់មួយ ហើយលទ្ធផលអាចរងឥទ្ធិពលពីលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន និងការលូតលាស់នៃស្លឹក។ | ប្រេកង់រន្ធខ្យល់មានទំនាក់ទំនងអវិជ្ជមានជាមួយទំហំរន្ធខ្យល់ និងកម្រិតផ្លូអ៊ីឌី (រន្ធខ្យល់កាន់តែធំ ចំនួនរបស់វាកាន់តែតិច)។ |
| Pollen Grain Diameter Measurement ការវាស់អង្កត់ផ្ចិតគ្រាប់លំអង (Pollen Grain Diameter Measurement) |
អាចអនុវត្តបាននៅពេលរុក្ខជាតិចេញផ្កា និងអាចវាស់ស្ទង់ភាពអារ (Sterility) នៃគ្រាប់លំអងក្នុងពេលតែមួយ។ | មិនមានទំនាក់ទំនងច្បាស់លាស់ជាមួយកម្រិតផ្លូអ៊ីឌី និងមិនត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើប្រាស់ជាវិធីសាស្ត្រកំណត់ប្រយោលឡើយ។ | មិនមានការប្រែប្រួលទំហំច្បាស់លាស់ ហើយមានភាពត្រួតស៊ីគ្នា (Overlap) ទោះបីជារុក្ខជាតិបានទទួលរងថ្នាំកូលឈីស៊ីនក៏ដោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្ម និងជីវវិទ្យាកម្រិតមូលដ្ឋាន ជាពិសេសឧបករណ៍សម្រាប់ពិនិត្យកោសិការុក្ខជាតិ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) លើពូជកប្បាសក្នុងស្រុក Gossypium arboreum។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិកម្ម និងប្រភេទរុក្ខជាតិស្រដៀងគ្នារវាងប្រទេសថៃ និងកម្ពុជា លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធខ្ពស់។ ការបង្កើនពូជប៉ូលីផ្លូអ៊ីតដើម្បីបង្កាត់ពូជធន់នឹងសត្វល្អិត គឺជាដំណោះស្រាយដ៏សំខាន់សម្រាប់បញ្ហាដែលកសិករខ្មែរកំពុងជួបប្រទះក្នុងការដាំដុះកប្បាស។
វិធីសាស្ត្រប្រយោលនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដោយសារវាមានតម្លៃថោក និងមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍រាប់ក្រូម៉ូសូមដោយផ្ទាល់ដ៏ស្មុគស្មាញឡើយ។
ជារួម ការប្រើប្រាស់ទំហំ និងប្រេកង់រន្ធខ្យល់ជាសូចនាករប្រយោល គឺជាជំហានដំបូងដ៏មានប្រសិទ្ធភាព សន្សំសំចៃ និងអាចអនុវត្តបានភ្លាមៗនៅក្នុងស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Polyploidy (ប៉ូលីផ្លូអ៊ីត / ពហុផ្លូអ៊ីត) | ជាបាតុភូត ឬដំណើរការដែលកោសិការុក្ខជាតិមានផ្ទុកសំណុំក្រូម៉ូសូមលើសពីពីរឡើងទៅ ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានទំហំធំជាងមុន ស្លឹកក្រាស់ មានភាពធន់ខ្ពស់ និងផ្តល់ទិន្នផលប្រសើរជាងមុន។ | ដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅប្លង់សាងសង់ផ្ទះមួយបន្ថែមទៀត ដើម្បីឱ្យជាងសង់ផ្ទះបានធំជាងមុន និងរឹងមាំជាងមុនទ្វេដង។ |
| Colchicine (កូលឈីស៊ីន) | ជាសារធាតុគីមីម្យ៉ាងចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិ ដែលគេប្រើសម្រាប់រារាំងការបំបែកកោសិកា (Mitosis) ធ្វើឱ្យក្រូម៉ូសូមកើនឡើងទ្វេដងដោយមិនអាចញែកចេញពីគ្នាជាពីរចំណែកបាននៅពេលកោសិកាលូតលាស់។ | ប្រៀបបាននឹងប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលឃាត់ឡានមិនឱ្យបំបែកផ្លូវគ្នា ធ្វើឱ្យឡានទាំងអស់កកកុញរួមគ្នានៅកន្លែងតែមួយ។ |
| Stomatal Frequency (ប្រេកង់រន្ធខ្យល់) | ជាចំនួនសរុបនៃរន្ធខ្យល់ (Stomata) ដែលមាននៅលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃ (ឧទាហរណ៍ ក្នុង ១មីលីម៉ែត្រការ៉េ)។ កាលណារុក្ខជាតិក្លាយជាប៉ូលីផ្លូអ៊ីត រន្ធខ្យល់នឹងមានទំហំធំ តែចំនួន ឬប្រេកង់រន្ធខ្យល់ត្រូវថយចុះវិញ។ | ដូចជាការសង់ផ្ទះវីឡាធំៗនៅលើដីមួយហិកតា បើផ្ទះកាន់តែធំ នោះចំនួនផ្ទះដែលសង់បានគឺកាន់តែតិចតួច។ |
| Diploid (ឌីប្លូអ៊ីត) | ជាស្ថានភាពនៃកោសិកាដែលមានផ្ទុកសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួនពីរ (2n) ដែលមួយទទួលបានពីមេ និងមួយទៀតពីបា។ ពូជកប្បាសដើម Gossypium arboreum គឺជាប្រភេទឌីប្លូអ៊ីតនេះឯង។ | ដូចជាការទិញស្បែកជើង ដែលយើងតែងតែទិញជាគូ (មួយឆ្វេង មួយស្តាំ) ជានិច្ច។ |
| Allotetraploid / Amphidiploid (អាឡូតេត្រាផ្លូអ៊ីត / អាំហ្វីឌីប្លូអ៊ីត) | ជារុក្ខជាតិកូនកាត់ដែលមានសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួន ៤ (4n) ដែលបានមកពីការបង្កាត់រវាងរុក្ខជាតិមេបាពីរប្រភេទខុសគ្នា ហើយក្រូម៉ូសូមត្រូវបានកើនឡើងទ្វេដង ដើម្បីឱ្យវាអាចបង្កកំណើតបានធម្មតា។ | ដូចជាការយកគ្រឿងបន្លាស់ និងម៉ាស៊ីនរបស់ឡានពីរម៉ាកខុសគ្នា មកផ្គុំចូលគ្នាបង្កើតជាឡានម៉ូដែលថ្មីមួយ ដែលមានលក្ខណៈពិសេសរបស់ឡានទាំងពីរ។ |
| LC50(90) / Lethal Concentration 50 (កំហាប់ប្រល័យ ៥០%) | ជាកម្រិតកំហាប់នៃសារធាតុគីមី (ក្នុងករណីនេះគឺកូលឈីស៊ីន) ដែលនៅពេលប្រើប្រាស់ វាបណ្តាលឱ្យគ្រាប់ពូជ ឬកូនរុក្ខជាតិងាប់អស់ពាក់កណ្តាល (៥០%) ក្នុងរយៈពេល ៩០ថ្ងៃ។ វាជួយអ្នកស្រាវជ្រាវកំណត់កម្រិតថ្នាំដែលសមស្របបំផុតសម្រាប់ការពិសោធន៍។ | ដូចជាការស្វែងរកកម្រិតកម្តៅភ្លើងដែលអាំងសាច់ឆ្អិនល្អ ដោយលះបង់សាច់ពាក់កណ្តាលដែលខ្លោច ដើម្បីដឹងថាកម្តៅប៉ុណ្ណាទើបសាច់មិនខ្លោចទាំងអស់។ |
| Pollen Sterility (ភាពអារនៃគ្រាប់លំអង) | ជាអត្រានៃគ្រាប់លំអងឈ្មោលដែលមិនមានសមត្ថភាពក្នុងការបង្កកំណើត។ ការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដើម្បីផ្លាស់ប្តូរក្រូម៉ូសូម ជារឿយៗធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិរអាក់រអួល និងធ្វើឱ្យគ្រាប់លំអងខូចគុណភាព។ | ប្រៀបបាននឹងគ្រាប់ពូជស្វិត ដែលទោះបីជាយកទៅដាំរាប់ពាន់គ្រាប់ ក៏មិនអាចដុះចេញជាដើមបានដែរ។ |
| Interspecific hybridization (ការបង្កាត់កាត់អម្បូរ) | ជាការបង្កាត់ពូជរវាងរុក្ខជាតិពីរប្រភេទ (Species) ខុសគ្នា ដែលស្ថិតក្នុងសន្តាន (Genus) តែមួយ ដើម្បីប្រមូលផ្តុំលក្ខណៈល្អៗបញ្ចូលគ្នា (ឧ. លាយកប្បាសដែលធន់នឹងសត្វល្អិត ជាមួយនឹងកប្បាសដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់)។ | ដូចជាការបង្កាត់សេះ និងលា បង្កើតបានជាសត្វសេះលា (Mule) ដែលរឹងមាំ និងធន់នឹងការងារធ្ងន់ជាងមុន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
