បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកកំហាប់អ័រម៉ូនលូតលាស់ដែលស័ក្តិសមបំផុត សម្រាប់ជំរុញការលូតលាស់ជាលិកា (កាលុស ពន្លក និងឫស) របស់រុក្ខជាតិម្រះព្រៃ (Momordica charantia L.) តាមរយៈបច្ចេកទេសបណ្ដុះក្នុងកែវ (In vitro)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តដោយយកបំណែកស្លឹកខ្ចី និងចុងត្រួយ ទៅបណ្ដុះលើមជ្ឈដ្ឋានអាហារ MS កែច្នៃ ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ រយៈពេល ៦ សប្តាហ៍ ដោយធ្វើតេស្តជាមួយកំហាប់អ័រម៉ូនផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Shoot tip culture on modified MS with BA 3.0 mg/l + NAA 0.1 mg/l ការបណ្ដុះចុងត្រួយលើមជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែម BA ៣,០ mg/l និង NAA ០,១ mg/l |
ទទួលបានចំនួនពន្លកច្រើនបំផុត លូតលាស់បានល្អ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់សម្រាប់ការបំបែកពូជក្នុងកែវ។ | ទាមទារការថ្លឹងអ័រម៉ូនច្បាស់លាស់ បើកំហាប់ BA ខ្ពស់ពេក (៥ ទៅ ៧ mg/l) វានឹងធ្វើឱ្យចំនួនពន្លកធ្លាក់ចុះ។ | បង្កើតបានពន្លកជាមធ្យម ១០,៤±០,២៤ ពន្លកក្នុងមួយបំណែកជាលិកា។ |
| Young leaf culture on modified MS with BA 1.0 mg/l + NAA 0.1 mg/l ការបណ្ដុះស្លឹកខ្ចីលើមជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែម BA ១,០ mg/l និង NAA ០,១ mg/l |
ជំរុញឱ្យកោសិកាលូតលាស់បង្កើតជាដុំកាលុស (Callus) បានល្អ ដែលមានសក្តានុពលសម្រាប់បណ្ដុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីតាមរយៈ Embryogenesis។ | ប្រើពេលយូរ និងមិនទាន់លូតលាស់ជាពន្លកភ្លាមៗទេ ត្រូវការប្ដូរមជ្ឈដ្ឋានបន្តទៀតទើបចេញជាពន្លកពេញលេញ។ | បង្កើតកាលុសមានទំហំមធ្យម ២,៩±០,១៨ សង់ទីម៉ែត្រ និងមានពណ៌បៃតង។ |
| Rooting of regenerated shoot on modified MS with NAA 0.1 mg/l ការជំរុញការដុះឫសពីពន្លកលើមជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែម NAA ០,១ mg/l |
ជួយឱ្យពន្លកដុះឫសបានច្រើន និងរឹងមាំ ល្អសម្រាប់ការយកកូនរុក្ខជាតិទៅផ្សាំដាំក្នុងដីធម្មជាតិ។ | ការប្រើប្រាស់ NAA ក្នុងកំហាប់ខ្ពស់ពេក (០,៣ ទៅ ០,៥ mg/l) ធ្វើឱ្យចំនួនឫសមានការថយចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់។ | បង្កើតឫសបានជាមធ្យម ២៩,៤±០,៤០ ឫសក្នុងមួយពន្លក។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារមន្ទីរពិសោធន៍បណ្ដុះជាលិកាដែលមានបរិក្ខារទំនើប ព្រមទាំងសារធាតុគីមី និងអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យផាយ៉ៅ (University of Phayao) ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជម្រះព្រៃក្នុងតំបន់នោះ។ លទ្ធផលនៃការឆ្លើយតបទៅនឹងអ័រម៉ូនអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួច ប្រសិនបើយកមកអនុវត្តលើពូជម្រះព្រៃនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងពន្ធុវិទ្យា (Genetics) នៃពូជរុក្ខជាតិមានភាពខុសគ្នា។ ទោះយ៉ាងណា វាជាទិន្នន័យគោលដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបន្តនៅកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសបណ្ដុះជាលិកានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម និងឱសថបុរាណនៅកម្ពុជា ក្នុងការបំបែកពូជរុក្ខជាតិដែលមានតម្លៃសេដ្ឋកិច្ចបានលឿននិងគ្មានជំងឺ។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកទេស In vitro នេះនៅកម្ពុជា នឹងជួយធានាបាននូវការផ្គត់ផ្គង់កូនរុក្ខជាតិម្រះព្រៃប្រកបដោយគុណភាព ដើម្បីគាំទ្រដល់ខ្សែចង្វាក់ផលិតកម្មចំណីអាហារ និងឱសថព្យាបាលជំងឺ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| In vitro culture (ការបណ្ដុះជាលិកាក្នុងកែវ) | ជាបច្ចេកទេសបណ្ដុះកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងដបកែវ ឬថាសពិសោធន៍ដែលមានផ្ទុកមជ្ឈដ្ឋានអាហារសិប្បនិម្មិត និងស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ (Sterile) ដើម្បីបំបែកពូជឱ្យបានច្រើនក្នុងពេលខ្លី។ | ដូចជាការយកទារកទៅចិញ្ចឹមក្នុងទូកញ្ចក់ដែលមានបំពាក់អាហារ និងអុកស៊ីសែនគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីការពារពីមេរោគខាងក្រៅរហូតដល់រឹងមាំ។ |
| Explant (បំណែកជាលិកា) | ជាបំណែកតូចៗនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាចុងត្រួយ ស្លឹក ឬដើម) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកសម្លាប់មេរោគ រួចដាក់បណ្ដុះនៅលើមជ្ឈដ្ឋានអាហារដើម្បីបំបែកជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី។ | ដូចជាការកាត់មែកឈើមួយកង់តូចយកទៅផ្សាំក្នុងដី ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មីមួយទៀតអ៊ីចឹងដែរ គ្រាន់តែនេះធ្វើក្នុងកែវពិសោធន៍។ |
| Modified MS medium (មជ្ឈដ្ឋានអាហារ MS កែច្នៃ) | ជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹមស្តង់ដារ (រកឃើញដោយអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ Murashige និង Skoog) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុរ៉ែ វីតាមីន និងស្ករ ប៉ុន្តែត្រូវបានកែតម្រូវកំហាប់អ័រម៉ូនលូតលាស់បន្ថែម ដើម្បីតម្រូវតាមប្រភេទរុក្ខជាតិជាក់លាក់ដែលចង់បណ្ដុះ។ | ដូចជាការឆុងទឹកដោះគោម្សៅឱ្យទារកផឹក ដោយមានថែមវីតាមីន ឬកាល់ស្យូមបន្ថែមទៅតាមតម្រូវការលូតលាស់របស់ក្មេងម្នាក់ៗ។ |
| Callus (កាលុស) | ជាដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់ចេញជាស្លឹក ឬឫស) ដែលកកើតឡើងនៅពេលជាលិការងរបួស ឬត្រូវបានរំញោចដោយអ័រម៉ូន។ ក្រោយមកវាអាចត្រូវបានជំរុញឱ្យបំប្លែងទៅជាពន្លក ឬឫសបាន។ | ដូចជាសន្លាកដំបៅដែលដុះសាច់ខ្ចីផ្តុំគ្នា មុននឹងវាវិវត្តទៅជាស្បែកជាលិកាធម្មតាវិញ។ |
| Cytokinin (អ័រម៉ូនស៊ីតូគីនីន) | ជាប្រភេទអ័រម៉ូនលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាប្រភេទ BA ដែលប្រើក្នុងការសិក្សានេះ) ដែលជំរុញឱ្យមានការបែងចែកកោសិកាយ៉ាងសកម្ម និងមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការបញ្ជាឱ្យបំណែកជាលិកាដុះចេញជា "ពន្លក" (Shoot) ថ្មីៗ។ | ដូចជាមេបញ្ជាការដែលប្រាប់កោសិការុក្ខជាតិថា "ដល់ពេលត្រូវបង្កើតមែក និងស្លឹកថ្មីហើយ!"។ |
| Auxin (អ័រម៉ូនអុកស៊ីន) | ជាអ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាប្រភេទ NAA) ដែលជួយជំរុញការពន្លូតកោសិកា ជាពិសេសត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយដើម្បីជំរុញឱ្យកូនរុក្ខជាតិដុះ "ឫស" (Root) បានលឿន និងរឹងមាំនៅដំណាក់កាលចុងក្រោយ។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវពិសេសដែលប្រាប់រុក្ខជាតិឱ្យប្រឹងចាក់ឫសទៅក្រោមឱ្យបានជ្រៅ និងរឹងមាំ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនចេញទៅរស់នៅដីខាងក្រៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
