Original Title: Multiple Shoot Induction from Seeds of Japanese Chestnut (Castanea crenata Sieb. et Zucc) and Successive Shoot Multiplication In Vitro
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការជំរុញឱ្យដុះពន្លកច្រើនពីគ្រាប់កៅឡាក់ជប៉ុន (Castanea crenata Sieb. et Zucc) និងការបន្តពង្រីកពន្លកជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងកែវពិសោធន៍ (In Vitro)

ចំណងជើងដើម៖ Multiple Shoot Induction from Seeds of Japanese Chestnut (Castanea crenata Sieb. et Zucc) and Successive Shoot Multiplication In Vitro

អ្នកនិពន្ធ៖ Shigeru Hisajima (Institute of Applied Biochemistry, University of Tsukuba, Ibaraki, 305, Japan), Kozo Ishizuka (Institute of Applied Biochemistry, University of Tsukuba, Ibaraki, 305, Japan), Kee Yoeup Paek (Dept. of Horticulture, Chungbuk National University, Cheongju 310, Korea), Kamolpun Namwongprom (Dept. of Botany, Faculty of Science, Kasetsart University, Bangkok 10900, Thailand), Suranant Subhadrabandhu (Dept. of Horticulture, Faculty of Agriculture, Kasetsart University, Bangkok 10900, Thailand)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1989 (Agriculture and Natural Resources)

វិស័យសិក្សា៖ Agriculture and Plant Biotechnology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការបន្តពូជទ្រង់ទ្រាយធំនៃដើមកៅឡាក់ជប៉ុន (Castanea crenata) ដែលជារុក្ខជាតិពិបាកបន្តពូជតាមវិធីសាស្ត្រធម្មតា ដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាក្នុងកែវពិសោធន៍ (in vitro) ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់គ្រាប់កៅឡាក់ដែលត្រូវបានបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន Murashige និង Skoog ដែលត្រូវបានកែច្នៃ ដោយប្រើកំហាប់ផ្សេងៗគ្នានៃសារធាតុគ្រប់គ្រងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីជំរុញ និងពង្រីកពន្លក។

ការសម្លាប់មេរោគលើគ្រាប់ និងការបណ្តុះដំបូង (Seed sterilization and initial culture)
ការជំរុញពន្លកច្រើនដោយប្រើប្រាស់ BAP, Kinetin និង 2iP (Multiple shoot induction using BAP, Kinetin, and 2iP)
ការបន្តពង្រីកពន្លកដោយប្រើប្រាស់ BAP និង IBA (Successive shoot multiplication using BAP and IBA)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

សារធាតុ BAP ក្នុងកំហាប់ 50 µM បានជំរុញឱ្យមានការដុះពន្លកច្រើនដោយជោគជ័យពីថ្នាំងកូទីលេដុងនៃគ្រាប់ ខណៈដែល kinetin និង 2iP មិនមានប្រសិទ្ធភាពនោះទេ។
ពន្លកទោលដែលកាត់ចេញ ត្រូវបានពង្រីកជាបន្តបន្ទាប់យ៉ាងជោគជ័យដោយប្រើការរួមបញ្ចូលគ្នានៃ 1 µM BAP ព្រមជាមួយ 0.025 µM IBA ដោយអាចប្រមូលផលរៀងរាល់បួនសប្តាហ៍ម្តង។
វដ្តនៃការបន្តពូជខ្នាតតូចនេះ បានបង្ហាញពីសក្តានុពលក្នុងការផ្តល់ទិន្នផលពន្លកជាង ១,៦០០,០០០ ពីពន្លកដើមតែមួយក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
BAP (Benzylaminopurine) Treatment ការព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់អ័រម៉ូន BAP	មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការជំរុញឱ្យដុះពន្លកច្រើន (Multiple shoot induction) ពីថ្នាំងកូទីលេដុង។ នៅពេលប្រើរួមគ្នាជាមួយ IBA វាជួយពន្លឿនការបន្តពង្រីកពន្លកជាបន្តបន្ទាប់យ៉ាងល្អឥតខ្ចោះ។	ទាមទារកំហាប់ខ្ពស់ (50 µM) សម្រាប់ការជំរុញដំបូង ទើបអាចទទួលបានលទ្ធផលល្អ ហើយការប្រើកំហាប់ខ្ពស់ពេកដោយគ្មានការប្តូរមជ្ឈដ្ឋានអាចប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ប្រវែងពន្លក។	នៅកំហាប់ 50 µM វាផ្តល់អត្រាដុះពន្លកច្រើន 100% ហើយការផ្សំ BAP (1 µM) + IBA (0.025 µM) អាចគណនាបានថាបង្កើតពន្លកជាង ១,៦០០,០០០ ពីពន្លកតែមួយក្នុងមួយឆ្នាំ។
Kinetin and 2iP Treatment ការព្យាបាលដោយប្រើប្រាស់អ័រម៉ូន Kinetin និង 2iP	ជារឿយៗត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាទូទៅសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិផ្សេងៗទៀតក្នុងការពិសោធន៍កសិកម្មទូទៅ។	មិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះក្នុងការជំរុញឱ្យមានការដុះពន្លកច្រើនពីគ្រាប់កៅឡាក់ជប៉ុន ទោះបីជាប្រើប្រាស់ក្នុងកំហាប់ផ្សេងៗគ្នាក៏ដោយ។	អត្រានៃការបង្កើតពន្លកច្រើនគឺ 0% នៅគ្រប់កំហាប់ទាំងអស់ដែលបានសាកល្បងនៅក្នុងការពិសោធន៍។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កសិកម្ម និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការបណ្តុះជាលិកាក្នុងកែវពិសោធន៍ (In Vitro) ដូចខាងក្រោម៖

Chemicals: មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម Modified Murashige and Skoog's (MS), អ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិ (BAP, IBA, Kinetin, 2iP), អេតាណុល 70% សម្រាប់ការលាងសម្អាត និង សូលុយស្យុង Hydrogen peroxide 5% សម្រាប់សម្លាប់មេរោគ។
Hardware & Environment: បន្ទប់បណ្តុះដែលមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពថេរ (27°C) និងប្រព័ន្ធភ្លើងអំពូលហ្វ្លុយអូរ៉េសង់ (cool white fluorescent tubes) ដែលផ្តល់ពន្លឺ 3,000 lux រយៈពេល 18 ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ។
Specimens: គ្រាប់កៅឡាក់ជប៉ុន (Castanea crenata Sieb. et Zucc) ដែលយកចេញពីទីផ្សារដើម្បីធ្វើជាសំណាកដើម។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយអ្នកស្រាវជ្រាវពីប្រទេសជប៉ុន និងកូរ៉េ ដោយប្រើប្រាស់ពូជគ្រាប់កៅឡាក់ជប៉ុន (Castanea crenata) ដែលទិញពីទីផ្សារក្នុងស្រុកដោយមិនបានបញ្ជាក់ពីប្រភពហ្សែនច្បាស់លាស់។ លក្ខខណ្ឌនេះអាចធ្វើឱ្យលទ្ធផលមានការប្រែប្រួលបើសិនជាអនុវត្តលើពូជរុក្ខជាតិដទៃ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការយល់ដឹងពីបច្ចេកទេសនេះមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែចាំបាច់ត្រូវមានការកែសម្រួលកំហាប់អ័រម៉ូន និងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ដើម្បីអនុវត្តលើពូជរុក្ខជាតិក្នុងស្រុកដែលមានលក្ខណៈជីវសាស្រ្តខុសគ្នា។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា (Tissue Culture) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការបន្តពូជរុក្ខជាតិដែលពិបាកបន្តពូជតាមបែបធម្មជាតិ។

ការបង្កាត់ពូជដំណាំឈើហូបផ្លែនៅខេត្តមណ្ឌលគិរីនិងរតនគិរី: អាចប្រើបច្ចេកទេសនេះដើម្បីផលិតកូនឈើហូបផ្លែ (ដូចជា ម៉ាក់កាដាមៀ បឺរ ឬ កៅឡាក់) ក្នុងបរិមាណច្រើននិងគ្មានជំងឺ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការកសិករនៅតំបន់ខ្ពង់រាប។
ការអភិរក្សពូជឈើប្រណិតដោយរដ្ឋបាលព្រៃឈើ: វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវព្រៃឈើកម្ពុជាអាចយកវិធីសាស្ត្រ In Vitro នេះដើម្បីបន្តពូជ និងអភិរក្សប្រភេទឈើប្រណិតជិតផុតពូជ ដែលពិបាកបណ្តុះគ្រាប់ក្នុងធម្មជាតិ (ដូចជា នាងនួន ឬ ក្រញូង)។
ក្រុមហ៊ុនកសិ-ឧស្សាហកម្ម: អាចអនុវត្តបច្ចេកទេស Micropropagation ដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មកូនដំណាំឧស្សាហកម្មប្រកបដោយល្បឿនលឿន និងរក្សាបាននូវលក្ខណៈហ្សែនល្អៗ (Clonal propagation) សម្រាប់ការដាំដុះទ្រង់ទ្រាយធំ។

ជារួម បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការបង្កើតប្រព័ន្ធបន្តពូជរុក្ខជាតិទ្រង់ទ្រាយធំ និងជួយពន្លឿនការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំថ្មីៗប្រកបដោយសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ច។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំមន្ទីរពិសោធន៍និងបរិក្ខារបណ្តុះជាលិកា: រៀបចំបន្ទប់ពិសោធន៍ដោយបំពាក់នូវឧបករណ៍សម្លាប់មេរោគ Autoclave, ទូសម្រាប់ធ្វើការ Laminar Air Flow Cabinet, និងប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យសីតុណ្ហភាព (27°C) ព្រមទាំងប្រព័ន្ធភ្លើង Fluorescent tubes។
រៀបចំមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (Culture Medium): សិក្សាពីការលាយសារធាតុគីមីសម្រាប់ Modified Murashige and Skoog (MS) medium ដោយបន្ថែមអ័រម៉ូន BAP ក្នុងកំហាប់ 50 µM សម្រាប់ការជំរុញពន្លកដំបូង និងកែតម្រូវ pH ទៅ 5.7 មុនពេលចាក់ចូលដបបណ្តុះ។
ការសម្លាប់មេរោគលើគ្រាប់ពូជ (Seed Sterilization): បកសំបកគ្រាប់ពូជចេញ រួចត្រាំក្នុង 70% Ethanol រយៈពេល ១ នាទី បន្ទាប់មកត្រាំក្នុង 5% Hydrogen peroxide រយៈពេល ១០ នាទី រួចលាងសម្អាតដោយទឹកគ្មានមេរោគ ៤ ដង មុនពេលយកទៅបណ្តុះក្នុងកែវ។
ការតាមដាន និងការបំបែកពន្លកបន្ត (Subculturing): ដាក់កែវបណ្តុះក្នុងបន្ទប់ដែលមានពន្លឺ 3000 lux (18 ម៉ោង/ថ្ងៃ)។ រៀងរាល់ ៤ សប្តាហ៍ម្តង ត្រូវកាត់ពន្លកដែលដុះ (ប្រវែងប្រហែល 2.5 cm) ទៅបណ្តុះបន្តក្នុងមជ្ឈដ្ឋានថ្មីដែលមានផ្ទុក 1 µM BAP និង 0.025 µM IBA ដើម្បីពង្រីកចំនួនពន្លក។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
In vitro (ក្នុងកែវពិសោធន៍)	ជាដំណើរការនៃការបណ្តុះ ឬពិសោធន៍ជីវសាស្រ្តដែលធ្វើឡើងនៅក្រៅសព៌ាង្គកាយមានជីវិត ភាគច្រើនគឺនៅក្នុងកែវសាកល្បង ចានពិសោធន៍ ឬដបបណ្តុះ ដែលមានការគ្រប់គ្រងបរិស្ថាន និងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមបានត្រឹមត្រូវនិងគ្មានមេរោគ។	ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជទៅបណ្តុះក្នុងកែវជ័រដែលមានដាក់ជីសិប្បនិម្មិត និងបិទជិត ជំនួសឱ្យការដាំដុះនៅក្នុងដីផ្ទាល់។
Micropropagation (ការបន្តពូជខ្នាតតូច / ការបណ្តុះជាលិកា)	ជាបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ ដើម្បីបង្កើតកូនរុក្ខជាតិថ្មីៗរាប់ពាន់រាប់ម៉ឺនដើមពីបំណែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិមេ (ដូចជាពន្លក ឬស្លឹក) ក្នុងរយៈពេលខ្លី និងក្នុងលក្ខខណ្ឌអនាម័យខ្ពស់គ្មានមេរោគ។	ដូចជាការយកស្លឹក ឬមែកតូចមួយទៅថតចម្លង (Copy) ឱ្យចេញជាកូនដើមរាប់ម៉ឺនដើមដែលមានលក្ខណៈដូចដើមមេបេះបិទ។
Multiple shoot induction (ការជំរុញឱ្យដុះពន្លកច្រើន)	ជាការប្រើប្រាស់អ័រម៉ូនរុក្ខជាតិដើម្បីជំរុញកោសិការុក្ខជាតិនៅទីតាំងមួយ (ដូចជាថ្នាំងស្លឹក) ឱ្យបែងចែកនិងលូតលាស់ចេញជាពន្លកជាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ ជាជាងការលូតលាស់តែមួយពន្លកតាមធម្មជាតិ។	ដូចជាការលាបថ្នាំលើដើមឈើមួយកន្លែង ដើម្បីឱ្យវាបែកមែកចេញមកម្ភៃក្នុងពេលតែមួយ ជំនួសឱ្យការចេញមែកតែមួយ។
BAP / Benzylaminopurine (អ័រម៉ូនជំរុញពន្លក BAP)	ជាប្រភេទអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិតក្នុងក្រុម Cytokinin ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីជំរុញការបែងចែកកោសិកា និងជំរុញការលូតលាស់ពន្លកថ្មីៗ។	ដូចជាថ្នាំប៉ូវពិសេសដែលពេលដាក់ឱ្យរុក្ខជាតិស៊ី វាបញ្ជាឱ្យរុក្ខជាតិប្រញាប់បង្កើតមែកនិងស្លឹកថ្មីៗយ៉ាងលឿន។
IBA / Indole-3-butyric acid (អ័រម៉ូនរុក្ខជាតិ IBA)	ជាប្រភេទអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិក្នុងក្រុម Auxin ដែលជាទូទៅគេប្រើសម្រាប់ជំរុញការលូតលាស់ឫស ប៉ុន្តែនៅក្នុងបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកាខ្លះ វាត្រូវបានប្រើក្នុងកំហាប់ទាបរួមជាមួយ Cytokinin ដើម្បីជួយដល់ការលូតលាស់ពន្លកឱ្យមានតុល្យភាព។	ជាទូទៅវាដូចជាថ្នាំជំរុញឫស ប៉ុន្តែបើប្រើលាយជាមួយថ្នាំផ្សេងក្នុងបរិមាណតិចតួច វាជួយសម្រួលដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិទាំងមូលឱ្យបានល្អ។
Cotyledonary nodes (ថ្នាំងកូទីលេដុង / ថ្នាំងស្លឹកស៊ែម)	ជាផ្នែកមួយនៃអំប្រ៊ីយ៉ុងរបស់គ្រាប់ពូជ ដែលជាចំណុចភ្ជាប់គ្នារវាងកូទីលេដុង (ស្លឹកដំបូងដែលផ្ទុកអាហារបម្រុង) និងអ័ក្សកណ្តាលរបស់កូនរុក្ខជាតិ ដែលជាទីតាំងមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការជំរុញឱ្យចេញពន្លកថ្មីក្នុងកែវពិសោធន៍។	ដូចជាសន្លាក់ដើមដំបូងគេបង្អស់របស់កូនរុក្ខជាតិទើបញាស់ ដែលត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចក្នុងការបញ្ចេញពន្លក និងស្លឹកថ្មី។
Axillary buds (ពន្លកក្លៀកស្លឹក / ត្រួយចំហៀង)	ជាពន្លកដែលស្ថិតនៅចន្លោះមុំរវាងដើម និងទងស្លឹក ដែលមានសក្តានុពលអាចលូតលាស់ទៅជាមែកថ្មី ឬផ្កា នៅពេលដែលការលូតលាស់ចុងកំពូលត្រូវបានបញ្ឈប់ ឬនៅពេលមានការជំរុញដោយអ័រម៉ូន។	ដូចជាកូនពន្លកដែលងងុយដេកនៅតាមក្លៀកស្លឹក ដែលរង់ចាំតែពេលមានជីមកដាស់ វានឹងលូតចេញជាមែកថ្មី។
Murashige and Skoog's medium (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម MS)	ជាល្បាយសូលុយស្យុងស្តង់ដារដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹមម៉ាក្រូ មីក្រូ វីតាមីន និងស្ករ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងជាពិសេសសម្រាប់ផ្តល់អាហារដល់រុក្ខជាតិនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា (In vitro)។	ដូចជារូបមន្តទឹកដោះគោម្សៅសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកវីតាមីននិងរ៉ែគ្រប់មុខ ដើម្បីឱ្យកោសិការុក្ខជាតិអាចរស់និងធំធាត់បានដោយមិនបាច់មានដី។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖