បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយតម្រូវការក្នុងការកំណត់កម្រិតជី (អាសូត ផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូម) ដ៏សមស្របដើម្បីបង្កើនទិន្នផលពោតកូនកាត់ដែលទើបនឹងណែនាំថ្មី បើប្រៀបធៀបទៅនឹងពូជពោតបង្កាត់ដោយចំហ នៅក្នុងតំបន់សាវ៉ាណា (Savanna) នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍វាលចំនួនបីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដោយសាកល្បងកម្រិតប្រើប្រាស់ អាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ចំនួនប្រាំកម្រិតផ្សេងគ្នា ទៅលើពូជពោតកូនកាត់បីប្រភេទ និងពូជពោតបង្កាត់ដោយចំហពីរប្រភេទ នៅតាមតំបន់សាវ៉ាណាចំនួនពីរទីតាំង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hybrid Maize (HBM) with N, P fertilization ការដាំដុះពូជពោតកូនកាត់ (Hybrid Maize) ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ជីអាសូតនិងផូស្វ័រ |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្នុងការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម (NUE និង PUE ខ្ពស់) ជាពិសេសពូជ 8516-12។ ការឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រើប្រាស់ជីក្នុងកម្រិតខ្ពស់មានភាពល្អប្រសើរ ដែលជួយបង្កើនទិន្នផលសរុប។ | ទាមទារការចំណាយដើមទុនខ្ពស់លើការទិញគ្រាប់ពូជ និងត្រូវការការគ្រប់គ្រងបរិមាណជីយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ មិនស័ក្តិសមសម្រាប់កសិករដែលមានលទ្ធភាពទិញជីកម្រិតទាប ឬមិនមានការធ្វើតេស្តដីជាមុន។ | ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ជាងពូជបង្កាត់ដោយចំហចាប់ពី ២៣.៦% ដល់ ៥៧.៦% នៅក្នុងតំបន់សាវ៉ាណាបន្ទាប់បន្សំ ដោយកម្រិតល្អបំផុតគឺ ១៥០-២០០ គីឡូក្រាម N/ha។ |
| Open-Pollinated (OP) Maize with N, P fertilization ការដាំដុះពូជពោតបង្កាត់ដោយចំហ (Open-Pollinated) ជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ជីអាសូតនិងផូស្វ័រ |
ងាយស្រួលរកបានក្នុងតម្លៃទាប ហើយកសិករអាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជសម្រាប់រដូវដាំដុះបន្ទាប់បានដោយខ្លួនឯង។ ត្រូវការបរិមាណជីតិចជាងមុនដើម្បីឈានដល់កម្រិតទិន្នផលអតិបរមារបស់វា។ | ទិន្នផលសរុបទាបជាងពូជកូនកាត់ ហើយប្រសិទ្ធភាពនៃការបំប្លែងសារធាតុអាសូត និងផូស្វ័រទៅជាគ្រាប់ពោត (NUE/PUE) មានកម្រិតទាប។ ទិន្នផលនឹងធ្លាក់ចុះប្រសិនបើដាក់ជីលើសពី ១០០ គីឡូក្រាម N/ha ក្នុងតំបន់មួយចំនួន។ | ឆ្លើយតបល្អត្រឹមកម្រិតជីអាសូត ១០០ គីឡូក្រាម N/ha និងផូស្វ័រ ៤០ គីឡូក្រាម P2O5/ha នៅក្នុងតំបន់សាវ៉ាណាបន្ទាប់បន្សំ មុនពេលទិន្នផលចាប់ផ្តើមធ្លាក់ចុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ផ្អែកលើឯកសារស្រាវជ្រាវ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគជាចម្បងទៅលើធាតុចូលកសិកម្ម និងការវិភាគគុណភាពដីជាមុន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដីសាវ៉ាណា (Ilora និង Mokwa) នៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយផ្អែកលើប្រភេទដី Loamy sand (Alfisol) ដែលមានកម្រិតប៉ូតាស្យូមគ្រប់គ្រាន់រួចជាស្រេចពីធម្មជាតិ។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ខ្ពង់រាប និងតំបន់ដាំពោតរបស់យើងមានអាកាសធាតុត្រូពិច និងកម្រិតជីជាតិដីស្រដៀងគ្នា ដែលទាមទារការផ្ទៀងផ្ទាត់កម្រិតប៉ូតាស្យូមឡើងវិញមុនពេលចំណាយថវិកាទិញជីបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការកំណត់បរិមាណជីជាក់លាក់តាមប្រភេទពូជនិងស្ថានភាពដីនេះ ពិតជាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីចៀសវាងការដាក់ជីតាមទម្លាប់ (Blanket recommendation) ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកា។
សរុបមក ការអនុវត្តអភិក្រមផ្អែកលើការធ្វើតេស្តដី និងការជ្រើសរើសពូជដែលមានប្រសិទ្ធភាពបឺតស្រូបសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលពោត ព្រមទាំងបង្កើនប្រាក់ចំណេញប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Hybrid maize (ពូជពោតកូនកាត់) | គឺជាពូជពោតដែលកើតចេញពីការបង្កាត់ខ្វែងដោយតម្រូវរវាងពូជមេបាចំនួនពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីទទួលបានកូនដែលមានលក្ខណៈល្អប្រសើរ (ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ ធន់នឹងជំងឺ និងលូតលាស់លឿន) ប៉ុន្តែកសិករមិនអាចយកគ្រាប់វាទៅដាំបន្តនៅរដូវក្រោយបានទេ ព្រោះវានឹងធ្លាក់ទិន្នផល។ | ដូចជាការយកកីឡាកររត់លឿន និងកីឡាករមានកម្លាំងខ្លាំង មកបង្កើតបានជាកីឡាករថ្មីម្នាក់ដែលទាំងលឿននិងខ្លាំង ប៉ុន្តែលក្ខណៈពិសេសនេះមានតែមួយជំនាន់ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Open-pollinated maize (ពូជពោតបង្កាត់ដោយចំហ) | គឺជាពូជពោតដែលបង្កាត់ពូជដោយធម្មជាតិ (តាមរយៈខ្យល់ ឬសត្វល្អិត) ដោយមិនមានការគ្រប់គ្រងតឹងរ៉ឹងពីមនុស្ស។ កសិករអាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជពីការប្រមូលផលឆ្នាំនេះ ដើម្បីយកទៅដាំនៅឆ្នាំបន្ទាប់ដោយមិនសូវបាត់បង់ទិន្នផលដើមរបស់វា។ | ដូចជារុក្ខជាតិព្រៃដែលធំធាត់និងបន្តពូជតាមធម្មជាតិ ទោះបីជាមិនបានទិន្នផលខ្ពស់កប់ពពក តែវាមានភាពធន់និងអាចឱ្យយើងទុកគ្រាប់ដាំបន្តជារៀងរាល់ឆ្នាំដោយមិនបាច់ទិញថ្មី។ |
| Nitrogen use efficiency (ប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់អាសូត / NUE) | គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណទិន្នផលគ្រាប់ពោតបន្ថែម (គិតជាគីឡូក្រាម) ដែលទទួលបានពីការដាក់ជីអាសូត១គីឡូក្រាម។ ប្រសិនបើ NUE ខ្ពស់ មានន័យថារុក្ខជាតិបឺតស្រូបនិងប្រើប្រាស់ជីបានល្អ អស់សក្តានុពល និងមិនខ្ជះខ្ជាយ។ | ដូចជាកម្រិតស៊ីសាំងរបស់ម៉ូតូអញ្ចឹង បើចាក់សាំង ១លីត្រ ជិះបាន ៥០គីឡូម៉ែត្រ (ប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់) គឺចំណេញជាងម៉ូតូដែលជិះបានតែ ៣០គីឡូម៉ែត្រ។ |
| Phosphorus use efficiency (ប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ផូស្វ័រ / PUE) | គឺជារង្វាស់ដែលបញ្ជាក់ថាតើដំណាំអាចបំប្លែងជីផូស្វ័រដែលបានដាក់ចូលទៅក្នុងដី ឱ្យក្លាយទៅជាទិន្នផលបានកម្រិតណា។ ជាទូទៅ ប្រសិទ្ធភាពនេះតែងតែថយចុះនៅពេលដែលយើងដាក់ជីកាន់តែច្រើនលើសលប់។ | ដូចជាការផ្តល់ចំណីដល់សត្វចិញ្ចឹម ផ្តល់စာក្នុងកម្រិតល្មមវានឹងស៊ីអស់និងធាត់លឿន តែបើចាក់ឱ្យវាស៊ីច្រើនពេកកកកុញ វានឹងស៊ីមិនអស់ហើយសល់ចោលកករក្នុងស្នូក។ |
| Blanket recommendation (ការណែនាំឱ្យដាក់ជីតាមទម្លាប់ទូទៅ) | គឺជាការផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យប្រើប្រាស់កម្រិតជីតែមួយប្រភេទ ឬមួយរូបមន្តដូចៗគ្នាសម្រាប់គ្រប់តំបន់ទាំងអស់ ដោយមិនបានធ្វើតេស្តមើលកម្រិតជីជាតិដីជាក់ស្តែងនៅតាមចម្ការនីមួយៗនោះទេ ដែលអាចធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកា។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យចេញវេជ្ជបញ្ជាថ្នាំតែមួយមុខឱ្យទៅអ្នកជំងឺគ្រប់គ្នា ដោយមិនបានពិនិត្យមើលរោគសញ្ញាជាក់លាក់របស់មនុស្សម្នាក់ៗ។ |
| Basal fertilizer (ជីទ្រាប់បាត) | គឺជាការដាក់ជីទៅក្នុងដីនៅមុនពេល ឬក្នុងពេលដំណាលគ្នានឹងការដាំគ្រាប់ពូជ ដើម្បីធានាថាគ្រាប់ពូជមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ភ្លាមៗនៅពេលវាចាប់ផ្តើមដុះឫស និងលូតលាស់នៅដំណាក់កាលដំបូងបង្អស់។ | ដូចជាការផ្តល់អាហារពេលព្រឹកដ៏សំបូរបែបដល់កុមារមុនពេលពួកគេទៅសាលារៀន ដើម្បីឱ្យពួកគេមានថាមពលចាប់ផ្តើមថ្ងៃថ្មីបានយ៉ាងរឹងមាំ។ |
| Arenic haplustalf (ចំណាត់ថ្នាក់ដីកសិកម្មផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ) | ជាពាក្យបច្ចេកទេសក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រដី (Soil Taxonomy) របស់ស្ថាប័ន USDA ដែលសំដៅលើប្រភេទដីមានស្រទាប់ខ្សាច់ក្រាស់នៅខាងលើ និងមានស្រទាប់ដីឥដ្ឋនៅខាងក្រោម ដែលមានការហូរច្រោះសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់។ | ដូចជាលេខអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណរបស់ដី ដែលប្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រដឹងភ្លាមៗថាដីនេះមានលក្ខណៈខ្សាច់នៅខាងលើ និងដីឥដ្ឋនៅខាងក្រោម។ |
| Savanna zone (តំបន់សាវ៉ាណា) | ជាតំបន់អេកូឡូស៊ីមួយប្រភេទដែលមានវាលស្មៅធំល្វឹងល្វើយ លាយឡំជាមួយនឹងដើមឈើដុះរាយប៉ាយ។ វាមានអាកាសធាតុក្តៅ ហើយមានរដូវប្រាំងវែង និងរដូវវស្សាខ្លី ដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងដល់កម្រិតជីជាតិដី។ | ស្រដៀងទៅនឹងតំបន់ព្រៃរបោះនៅប្រទេសកម្ពុជាយើងដែរ ដែលមានស្មៅដុះច្រើន មានដើមឈើមិនសូវញឹក ហើយតែងតែរងភាពរាំងស្ងួតយូរនៅរដូវប្រាំង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
