បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាអសន្តិសុខស្បៀង ភាពក្រីក្រ និងអត្រាក្រិសក្រិនខ្ពស់ (Stunting) នៅក្នុងស្រុក Imogiri ខេត្ត Bantul តាមរយៈការវាយតម្លៃលើការដាំដុះពូជស្រូវ Inpari Nutri Zinc ដែលមានផ្ទុកជាតិស័ង្កសីខ្ពស់សម្រាប់ជួយទប់ស្កាត់បញ្ហាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជំរឿនលើកសិករចំនួន ១២៥ នាក់ ដោយអនុវត្តឧបករណ៍វិភាគបរិមាណ និងគំរូស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតជីវភាព និងសន្តិសុខស្បៀងរបស់គ្រួសារកសិករ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| HFIAS (Household Food Insecurity Access Scale) ការវាយតម្លៃកម្រិតអសន្តិសុខស្បៀងគ្រួសារ |
ងាយស្រួលក្នុងការវាស់ស្ទង់ការចូលទៅដល់អាហាររបស់គ្រួសារ និងបែងចែកចំណាត់ថ្នាក់សន្តិសុខស្បៀងបានច្បាស់លាស់តាមរយៈសំណួរស្តង់ដារ។ | ផ្តោតសំខាន់ទៅលើលទ្ធភាពទទួលបាន (access) និងបរិមាណ តែមិនបានវាស់វែងពីគុណភាព ឬសមាសធាតុអាហារូបត្ថម្ភលម្អិតនោះទេ។ | រកឃើញថា ៥៦,៨០% នៃគ្រួសារកសិករដាំស្រូវ Inpari Nutri Zinc ស្ថិតក្នុងកម្រិតមានសន្តិសុខស្បៀង (Food secure)។ |
| GSR (Good Service Ratio) សមាមាត្រសេវាកម្មល្អសម្រាប់វាស់ស្ទង់សុខុមាលភាព |
អាចបង្ហាញពីកម្រិតជីវភាពរបស់គ្រួសារតាមរយៈការប្រៀបធៀបការចំណាយលើម្ហូបអាហារធៀបនឹងការចំណាយមិនមែនម្ហូបអាហារ។ | អាចមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រភពចំណូលលាក់កំបាំង ទ្រព្យសម្បត្តិសរុប ឬបំណុលរបស់កសិករនោះទេ។ | បង្ហាញថា ៥៣,៦០% នៃគ្រួសារកសិករត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ថាមានជីវភាពខ្វះខាត (Less prosperous) ដោយសារការចំណាយលើអាហារមានកម្រិតខ្ពស់។ |
| Binary Logit Regression ការវិភាគតំរែតំរង់ឡូជីខលគោលពីរ |
មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការស្វែងរកកត្តាជះឥទ្ធិពលទៅលើអថេរគោលដៅដែលមានលក្ខណៈជាពីរជម្រើស (មានសន្តិសុខស្បៀង ឬគ្មានសន្តិសុខស្បៀង)។ | ទាមទារទំហំសំណាកទិន្នន័យធំល្មមដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលរឹងមាំ និងមិនអាចចាប់យកទំនាក់ទំនងអថេរដែលមិនមែនជាបន្ទាត់ត្រង់បានល្អ។ | រកឃើញថាទំហំនៃការចំណាយ កម្រិតការអប់រំ និងយេនឌ័រ ជាកត្តាចម្បងដែលមានឥទ្ធិពលជាវិជ្ជមានលើសន្តិសុខស្បៀងរបស់កសិករ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យជំរឿនបឋមជាចម្បង ដោយមិនទាមទារធនធានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវការកម្មវិធីស្ថិតិ និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ការចុះសម្ភាសន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងស្រុក Imogiri ខេត្ត Bantul ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ដោយផ្តោតលើគ្រួសារកសិករចំនួន ១២៥ នាក់ដែលបានដាំដុះពូជស្រូវ Inpari Nutri Zinc ក្នុងតំបន់ដែលមានបញ្ហាក្រិសក្រិនខ្ពស់។ ដោយសារទីតាំងនេះភាគច្រើនជាដីកសិកម្មពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង (Rainfed) និងមានលក្ខខណ្ឌសេដ្ឋកិច្ច-សង្គមជាក់លាក់ លទ្ធផលអាចមិនតំណាងពេញលេញសម្រាប់កសិករដែលមានប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រល្អ ឬនៅតំបន់ផ្សេង។ សម្រាប់កម្ពុជា ការយល់ដឹងពីកត្តានេះមានសារៈសំខាន់ ព្រោះការណែនាំពូជស្រូវថ្មីត្រូវតែគិតគូរពីប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងទម្លាប់នៃការទទួលទានអាហាររបស់ប្រជាជននៅតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃសន្តិសុខស្បៀង និងការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវជីវជាតិបំប៉ន (Biofortified rice) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តក្នុងបរិបទប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ។
សរុបមក ការជំរុញការដាំដុះពូជស្រូវមុខងារពិសេសមិនត្រឹមតែជួយដោះស្រាយបញ្ហាសុខភាពសាធារណៈប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងអាចលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពកសិករកម្ពុជា ប្រសិនបើភ្ជាប់ជាមួយការអប់រំផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ និងអាហារូបត្ថម្ភ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Functional food (អាហារមុខងារ / អាហារបំប៉នសុខភាព) | អាហារដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែម (ដូចជាវីតាមីន ឬរ៉ែធាតុ) លើសពីអាហារធម្មតា ដែលជួយលើកកម្ពស់សុខភាពរាងកាយ និងការពារជំងឺផ្សេងៗ (ក្នុងទីនេះសំដៅលើអង្ករ Inpari Nutri Zinc ដែលមានផ្ទុកជាតិស័ង្កសីខ្ពស់)។ | ដូចជាការបន្ថែមវីតាមីនទៅក្នុងទឹកដោះគោដើម្បីឱ្យក្មេងផឹកទៅកាន់តែមានកម្លាំង និងមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំជាងមុន។ |
| Stunting (ភាពក្រិសក្រិន) | ស្ថានភាពដែលកុមារមានកម្ពស់ទាបជាងកម្រិតស្តង់ដារធៀបនឹងអាយុរបស់ពួកគេ ដែលបណ្តាលមកពីកង្វះអាហារូបត្ថម្ភរ៉ាំរ៉ៃ ជាពិសេសកង្វះជាតិស័ង្កសី (Zinc) ក្នុងអំឡុងពេលលូតលាស់ពីគភ៌រហូតដល់អាយុ២ឆ្នាំ។ | ដូចជាកូនឈើដែលដាំនៅលើដីខ្វះជីជាតិ ធ្វើឱ្យវាលូតលាស់យឺត តូច និងទាបជាងដើមឈើដទៃដែលមានអាយុស្របគ្នា។ |
| HFIAS (Household Food Insecurity Access Scale) (បន្ទាត់ខ្នាតអសន្តិសុខស្បៀងគ្រួសារ) | ឧបករណ៍រង្វាស់មួយបង្កើតដោយ USAID ដែលប្រើសំណួរចំនួន ៩ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើគ្រួសារមួយមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទទួលបានអាហារប្រកបដោយគុណភាព និងបរិមាណដែរឬទេ ក្នុងរយៈពេល៤សប្តាហ៍ចុងក្រោយ។ | ដូចជាតារាងពិនិត្យសុខភាពសេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ដែលសួរថាតើអ្នកធ្លាប់អត់បាយ ឬបារម្ភថាមិនមានលុយទិញម្ហូបញ៉ាំគ្រប់គ្រាន់ដែរឬទេ? |
| Good Service Ratio (សមាមាត្រសេវាកម្មល្អ) | រង្វាស់សេដ្ឋកិច្ចដែលគណនាដោយយកការចំណាយលើម្ហូបអាហារចែកនឹងការចំណាយមិនមែនម្ហូបអាហារ ដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពមានបានរបស់គ្រួសារ។ បើអត្រានេះធំជាង ១ មានន័យថាគ្រួសារនោះក្រីក្រ ព្រោះចំណូលភាគច្រើនត្រូវចំណាយតែលើការហូបចុកប្រចាំថ្ងៃ។ | ដូចជាការថ្លឹងជញ្ជីងចំណាយ បើលុយរកបានភាគច្រើនយកទៅទិញតែម្ហូប ហើយគ្មានសល់ទិញខោអាវ ឬសន្សំទេ នោះបញ្ជាក់ថាជីវភាពនៅខ្វះខាតខ្លាំង។ |
| Binary Logit (ការវិភាគតំរែតំរង់ឡូជីខលគោលពីរ) | វិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីបង្កើតម៉ូដែលទំនាក់ទំនង និងទស្សន៍ទាយលទ្ធផលដែលមានតែជម្រើសពីរ (ឧទាហរណ៍៖ "មានសន្តិសុខស្បៀង" ឬ "គ្មានសន្តិសុខស្បៀង") ដោយផ្អែកលើអថេរផ្សេងៗដូចជា ចំណូល អាយុ ទំហំដី និងកម្រិតការអប់រំ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសដែលទស្សន៍ទាយលទ្ធផលចេញមកមានតែ២ជម្រើស (បាទ/ចាស ឬ ទេ) ដោយផ្អែកលើព័ត៌មានដែលយើងបានបញ្ចូល។ |
| Expected Food Pattern (ទម្រង់អាហាររំពឹងទុក) | ការវាស់ស្ទង់គុណភាពនៃរបបអាហាររបស់ប្រជាជន ដោយផ្អែកលើភាពចម្រុះ និងតុល្យភាពនៃការទទួលទានក្រុមអាហារផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា សាច់ បន្លែ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ) ដើម្បីធានាបាននូវការបរិភោគអាហារដែលមានអាហារូបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់ និងមានតុល្យភាព។ | ដូចជាច្បាប់នៃការរៀបចំបាយប្រអប់មួយដែលតម្រូវឱ្យមានបាយ សាច់ បន្លែ និងផ្លែឈើក្នុងបរិមាណសមស្របចម្រុះគ្នា ទើបចាត់ទុកថាជាប្រអប់អាហារល្អឥតខ្ចោះ។ |
| Nutritional Adequacy Rate (អត្រាអាហារូបត្ថម្ភគ្រប់គ្រាន់) | កម្រិតស្តង់ដារនៃបរិមាណថាមពល (គិតជាកាឡូរី) និងប្រូតេអ៊ីនដែលមនុស្សម្នាក់ត្រូវទទួលបានជាប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការមេតាប៉ូលីសជាមូលដ្ឋាន និងរក្សាសុខភាពឱ្យបានល្អ (ឧទាហរណ៍ ២០០០ កាឡូរី ក្នុងមួយថ្ងៃ)។ | ដូចជាការកំណត់កម្រិតសាំងអប្បបរមាដែលរថយន្តមួយត្រូវការចាក់ ដើម្បីអាចបើកបរដំណើរការបានពេញមួយថ្ងៃដោយមិនរលត់កណ្តាលផ្លូវ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
