បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីវត្តមាន និងបរិមាណនៃបាក់តេរីបង្កជំងឺនៅក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គា ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់គុណភាពទឹក សុខភាពអ្នកបរិភោគ និងស្តង់ដារនៃការនាំចេញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលសំណាកពីកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គាក្នុងខេត្ត Samutprakarn ហើយអនុវត្តការបណ្តុះ និងរាប់ចំនួនបាក់តេរីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct Plate Method ការបណ្តុះបាក់តេរីដោយផ្ទាល់លើចាហួយ (Direct Plate) |
ចំណាយពេលខ្លីក្នុងការពិនិត្យមើលវត្តមានបាក់តេរីដំបូង ដោយប្រើប្រាស់មជ្ឈដ្ឋានចាហួយចម្រោះ (Selective agars) ដូចជា TCBS និង MacConkey។ | អាចពិបាកក្នុងការរកឃើញបាក់តេរីដែលមានចំនួនតិចតួច ឬបាក់តេរីដែលកំពុងខ្សោយនៅក្នុងសំណាក។ | អាចញែករកឃើញបាក់តេរី Vibrio និង Aeromonas ពីសំណាកទឹក កករ និងបង្គាដោយផ្ទាល់។ |
| Enrichment Method ការបណ្តុះដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋានបង្កើនចំនួន (Enrichment) |
ជួយបង្កើនអត្រានៃការរកឃើញបាក់តេរីបង្កជំងឺដែលមានចំនួនតិចតួចបំផុតនៅក្នុងសំណាក (ឧទាហរណ៍ ការប្រើ Selenite F សម្រាប់ Salmonella)។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរជាងមុន ដោយសារត្រូវឆ្លងកាត់ដំណាក់កាលបណ្តុះបន្ថែម (Incubation) មុននឹងយកទៅបណ្តុះលើចាហួយ។ | ជួយស្វែងរកឃើញបាក់តេរី Salmonella spp. និងមេរោគផ្សេងៗទៀតពីសំណាកកករ និងទឹក។ |
| MPN (Most Probable Number) & Bacterial Count ការរាប់ចំនួនបាក់តេរី និងវិធីសាស្ត្រ MPN |
ផ្តល់នូវទិន្នន័យជាចំនួនលេខច្បាស់លាស់ (Quantitative data) ដែលអាចយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយស្តង់ដារសុវត្ថិភាពចំណីអាហារបាន។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងសម្ភារៈច្រើន ហើយវិធីសាស្ត្រ MPN គ្រាន់តែជាការប៉ាន់ស្មានតាមបែបស្ថិតិប៉ុណ្ណោះ មិនមែនជាចំនួនពិតប្រាកដ១០០%ទេ។ | បង្ហាញថាបរិមាណ Coliform នៅក្នុងទឹកមានកម្រិត 2.4 x 10^4 MPN/100ml ដែលស្ថិតក្នុងកម្រិតស្តង់ដារសុវត្ថិភាពនៅឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រស្តង់ដារ សារធាតុគីមីសម្រាប់បណ្តុះបាក់តេរី និងពេលវេលាយូរក្នុងការអនុវត្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តសមុទ្រប្រាកាន (Samutprakarn) ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៣ ដល់១៩៨៤ ដោយផ្តោតលើសំណាកចំនួន ៣០៦ ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យនេះមានអាយុកាលចាស់ (ជាង៣០ឆ្នាំ) និងប្រមូលបានពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រតែមួយ ដែលអាចមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបង្គានៅកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន ដែលរងឥទ្ធិពលពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក និងបច្ចេកទេសចិញ្ចឹមថ្មីៗ។
ទោះបីជាទិន្នន័យចាស់ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រនៃការតាមដានមីក្រូជីវសាស្ត្រនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់វិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តស្តង់ដារនៃការត្រួតពិនិត្យបាក់តេរីនៅក្នុងទឹកកសិដ្ឋាន នឹងជួយកាត់បន្ថយហានិភ័យសុខភាពសាធារណៈ និងជំរុញសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចនៃការនាំចេញគ្រឿងសមុទ្រកម្ពុជាប្រកបដោយទំនុកចិត្ត។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Enteropathogenic bacteria (បាក់តេរីបង្កជំងឺក្នុងពោះវៀន) | គឺជាប្រភេទបាក់តេរីដែលនៅពេលចូលទៅដល់ក្នុងខ្លួនតាមរយៈការបរិភោគ វានឹងទៅតោងជាប់និងបង្កជំងឺនៅក្នុងប្រព័ន្ធរំលាយអាហារ ពិសេសពោះវៀន ធ្វើឱ្យអ្នកជំងឺមានអាការៈរាករូស ក្អួតចង្អោរ ឬរលាកក្រពះពោះវៀន។ | ដូចជាក្រុមចោរដែលលួចឆ្លងកាត់ទ្វារចូលទៅក្នុងរោងចក្រកែច្នៃអាហារ (ក្រពះពោះវៀន) រួចទៅបំផ្លាញម៉ាស៊ីនខាងក្នុងធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធទាំងមូលរអាក់រអួល។ |
| Direct plate (ការបណ្តុះបាក់តេរីដោយផ្ទាល់) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេយកសំណាក (ដូចជាទឹក ឬកករ) ទៅលាបផ្ទាល់នៅលើចាហួយចិញ្ចឹមបាក់តេរី ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីដែលលាក់ខ្លួនក្នុងសំណាកនោះលូតលាស់ជាកូឡូនីដែលអាចមើលឃើញ និងរាប់ចំនួនបានភ្លាមៗ។ | ដូចជាការយកគ្រាប់ពូជចម្រុះទៅព្រោះផ្ទាល់នៅលើដីឡូត៍ដែលបានរៀបចំរួច ដើម្បីមើលថាមានដើមអ្វីដុះឡើងខ្លះ។ |
| Enrichment (ការបណ្តុះបង្កើនចំនួនបាក់តេរី) | ជាដំណើរការយកសំណាកទៅដាក់ត្រាំក្នុងទឹកស៊ុបចិញ្ចឹមពិសេស ដើម្បីជម្រុញឱ្យបាក់តេរីគោលដៅ (ដែលកំពុងខ្សោយ ឬមានចំនួនតិចតួចបំផុត) លូតលាស់កើនចំនួនឱ្យបានច្រើនសិន មុននឹងយកពួកវាទៅបណ្តុះលើចាហួយដើម្បីពិនិត្យបន្ត។ | ដូចជាការផ្តល់ចំណីពិសេសដើម្បីបំប៉នសត្វដែលកំពុងខ្សោយកម្លាំង ឱ្យមានសុខភាពល្អ និងបន្តពូជបានច្រើនសិន មុននឹងយើងចាប់ផ្តើមរាប់ចំនួនពួកវា។ |
| MPN (Most Probable Number) (វិធីសាស្ត្រប៉ាន់ស្មានចំនួនប្រហែលបំផុត) | ជាបច្ចេកទេសគណនាតាមបែបស្ថិតិ ដែលប្រើសម្រាប់ប៉ាន់ស្មានកំហាប់ ឬចំនួនបាក់តេរីនៅក្នុងទឹក ដោយផ្អែកលើចំនួនលទ្ធផលវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមាននៃការបណ្តុះសំណាកនៅក្នុងបំពង់សាកល្បងជាច្រើនកម្រិតផ្សេងៗគ្នា។ | ដូចជាការស្ទាបស្ទង់មតិមនុស្សមួយក្រុមតូចពីតំបន់ផ្សេងៗគ្នា ដើម្បីទាយដឹងពីចំនួនមនុស្សសរុបដែលគាំទ្រគំនិតណាមួយ ដោយមិនចាំបាច់ដើររាប់មនុស្សទាំងអស់ម្នាក់ម្តងៗនោះទេ។ |
| Coliform (បាក់តេរីកូលីហ្វម) | ជាក្រុមបាក់តេរីដែលជាទូទៅមានវត្តមាននៅក្នុងបរិស្ថានធម្មជាតិ និងក្នុងលាមកសត្វឈាមក្តៅ។ គេវាស់វែងបរិមាណរបស់វានៅក្នុងទឹក ដើម្បីធ្វើជាសូចនាករបង្ហាញថា តើទឹកនោះមានការបំពុលដោយលាមក និងមានមេរោគគ្រោះថ្នាក់ឬទេ។ | ដូចជាផ្សែងភ្លើងដែលជាសញ្ញាប្រាប់ថាកំពុងមានភ្លើងឆេះនៅកន្លែងណាមួយ អញ្ចឹងដែរ វត្តមាន Coliform ច្រើនបញ្ជាក់ថាទឹកនោះកំពុងរងការបំពុល និងមិនមានសុវត្ថិភាព។ |
| Halophilic vibrio (បាក់តេរី Vibrio ដែលចូលចិត្តអំបិល) | គឺជាប្រភេទបាក់តេរីក្នុងអម្បូរ Vibrio ដែលត្រូវការស្រូបយកជាតិអំបិល (សូដ្យូមក្លរួ) ជាចាំបាច់ដើម្បីអាចរស់រានមានជីវិត និងលូតលាស់បាន។ ពួកវាច្រើនរស់នៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ទឹកភ្លាវ និងសត្វសមុទ្រ។ | ដូចជារុក្ខជាតិព្រៃកោងកាងដែលត្រូវតែដុះនៅតាមតំបន់ទឹកប្រៃ ទើបអាចរស់និងលូតលាស់បានល្អ បើដាំនៅទឹកសាបវានឹងស្លាប់។ |
| Hemolysin (អេម៉ូលីស៊ីន / សារធាតុបំបែកគ្រាប់ឈាម) | ជាប្រូតេអ៊ីន ឬជាតិពុលដែលបញ្ចេញដោយបាក់តេរីមួយចំនួន (ដូចជា Vibrio parahaemolyticus) ដែលមានសមត្ថភាពទៅបំផ្លាញស្រទាប់ភ្នាសកោសិកាគ្រាប់ឈាមក្រហមរបស់មនុស្សឬសត្វ ធ្វើឱ្យគ្រាប់ឈាមបែកធ្លាយ ដែលជាវិធីនៃការបង្កជំងឺរបស់វា។ | ដូចជាម្ជុលដ៏មុតស្រួចដែលបាក់តេរីបញ្ចេញមក ដើម្បីចាក់ទម្លុះប៉េងប៉ោង (គ្រាប់ឈាមក្រហម) ឱ្យបែកធ្លាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
