បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃភាពចម្រុះនៃសេនេទិច (Genetic diversity) នៃគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិឱសថ និងផ្តល់ពណ៌ Cassia auriculata ដែលប្រមូលបានពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នាចំនួន ១៤ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា ដើម្បីបម្រើដល់ការអភិរក្ស និងការបង្កាត់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគអង់ស៊ីមសកម្ម ដើម្បីកំណត់ភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចរវាងប្រជាសាស្ត្ររុក្ខជាតិនៅតាមតំបន់នីមួយៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Isozyme Analysis (Native PAGE) ការវិភាគអង់ស៊ីម Isozyme តាមរយៈ Native PAGE |
មានតម្លៃទាប ដំណើរការលឿន និងអាចអនុវត្តបានទូលំទូលាយសម្រាប់ការសិក្សាពីភាពចម្រុះនៃសេនេទិច។ | មានភាពជាក់លាក់ទាបជាងបើប្រៀបធៀបទៅនឹងបច្ចេកទេសវិភាគម៉ូលេគុល DNA ទំនើបៗ។ | រកឃើញទីតាំងហ្សែនសម្មតិកម្មចំនួន ៣៤ និងអាចបែងចែកប្រជាសាស្ត្ររុក្ខជាតិជា ២ ចង្កោមធំៗ។ |
| DNA-based molecular procedures នីតិវិធីម៉ូលេគុលផ្អែកលើ DNA |
ផ្តល់នូវភាពជាក់លាក់ និងភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុតក្នុងការប៉ាន់ស្មានភាពចម្រុះនៃសេនេទិច។ | ទាមទារចំណាយខ្ពស់ បរិក្ខារទំនើប និងអ្នកជំនាញបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់។ | ឯកសារមិនបានធ្វើការពិសោធន៍ផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែបានលើកឡើងថាជាជម្រើសដ៏ល្អដែលមានតម្លៃថ្លៃជាង Isozyme។ |
| Morphological characterization ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបរាងសណ្ឋាន |
ងាយស្រួលសង្កេតផ្ទាល់នឹងភ្នែក ដោយមិនចាំបាច់ប្រើឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ។ | មិនគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការបែងចែកប្រភេទរុក្ខជាតិដែលមានទំនាក់ទំនងសេនេទិចជិតស្និទ្ធ ឬរុក្ខជាតិដែលមកពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រខុសគ្នាតែមានរូបរាងដូចគ្នា។ | ត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការរៀបចំផែនការអភិរក្សធនធានសេនេទិច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះត្រូវការបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាមូលដ្ឋាន សារធាតុគីមីសម្រាប់វិភាគអង់ស៊ីម និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យសេនេទិច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រមូលទិន្នន័យគ្រាប់ពូជពីទីតាំងចំនួន ១៤ នៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌាតែប៉ុណ្ណោះ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអេកូឡូស៊ីនៅទីនោះ។ ទោះជាយ៉ាងណា វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានរុក្ខជាតិអំបូរស្រដៀងគ្នានេះ (ឧ. អង្កាញ់) និងមានភាពសម្បូរបែបនៃជីវចម្រុះដែលត្រូវការការអភិរក្ស។
បច្ចេកទេសវិភាគ Isozyme នេះមានភាពស័ក្តិសម និងមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម និងព្រៃឈើនៅកម្ពុជា។
សរុបមក វិធីសាស្ត្រនេះផ្តល់នូវជម្រើសដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងសន្សំសំចៃសម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំផែនការគ្រប់គ្រង និងអភិរក្សធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Isozyme (អង់ស៊ីម Isozyme) | គឺជាប្រភេទអង់ស៊ីមដែលមានទម្រង់ម៉ូលេគុល ឬរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែមានតួនាទីជំរុញប្រតិកម្មគីមីដូចគ្នានៅក្នុងកោសិកា។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវ គេប្រើប្រាស់វាជាសញ្ញាសម្គាល់សេនេទិច (Genetic marker) ដោយសារទំហំនិងបន្ទុកអគ្គិសនីខុសគ្នារបស់វាធ្វើឱ្យវាធ្វើចលនាខុសគ្នានៅពេលធ្វើតេស្ត ដែលជួយបង្ហាញពីភាពខុសគ្នានៃហ្សែន។ | ដូចជាឡានម៉ាកផ្សេងគ្នា (ទម្រង់ខុសគ្នា) ប៉ុន្តែមានតួនាទីសម្រាប់ដឹកអ្នកដំណើរដូចគ្នា (មុខងារដូចគ្នា)។ |
| Polyacrylamide gel electrophoresis (ការបំបែកម៉ូលេគុលតាមជែល Polyacrylamide) | គឺជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍មួយដែលប្រើប្រាស់ចរន្តអគ្គិសនីដើម្បីរុញច្រានម៉ូលេគុលជីវសាស្ត្រ (ដូចជាប្រូតេអ៊ីន អង់ស៊ីម ឬ DNA) ឱ្យឆ្លងកាត់ផ្ទាំងជែល។ ម៉ូលេគុលត្រូវបានបំបែកចេញពីគ្នាដោយផ្អែកលើទំហំ និងបន្ទុកអគ្គិសនីរបស់វា ដែលជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវអាចអាននិងប្រៀបធៀបទម្រង់សេនេទិចបាន។ | ដូចជាការរត់ប្រណាំងកាត់ព្រៃស្បូវ ដែលមនុស្សស្គមនិងរហ័ស (ម៉ូលេគុលតូច) អាចរត់កាត់បានលឿនជាងមនុស្សធាត់ (ម៉ូលេគុលធំ)។ |
| Putative loci (ទីតាំងហ្សែនសម្មតិកម្ម) | គឺជាទីតាំងប្រហាក់ប្រហែលនៅលើក្រូម៉ូសូម ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រសន្មតថាជាកន្លែងផ្ទុកហ្សែន ឬកូដផលិតអង់ស៊ីមណាមួយ ផ្អែកលើលទ្ធផលបឋមនៃការពិសោធន៍ (ដូចជារូបរាងបន្សាយលើជែល) ទោះបីជាមិនទាន់បានបញ្ជាក់ដោយការអានរចនាសម្ព័ន្ធ DNA ផ្ទាល់ក៏ដោយ។ | ដូចជាការគូសចំណាំទីតាំងលាក់កំណប់នៅលើផែនទី ដោយពឹងផ្អែកលើសញ្ញាសម្គាល់បឋម មុនពេលចាប់ផ្តើមជីកកកាយផ្ទាល់ដើម្បីបញ្ជាក់ការពិត។ |
| Hierarchical cluster analysis (ការវិភាគចង្កោមតាមឋានានុក្រម) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើសម្រាប់ចាត់ថ្នាក់ទិន្នន័យ (ឧទាហរណ៍៖ រុក្ខជាតិពីទីតាំងផ្សេងៗ) ទៅជាក្រុម ឬចង្កោម ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នានៃហ្សែនរបស់វា។ លទ្ធផលត្រូវបានបង្ហាញជារូបភាពបែកមែកធាង (Dendrogram) ដើម្បីងាយស្រួលមើលទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធរវាងក្រុមនីមួយៗ។ | ដូចជាការគូរខ្សែស្រឡាយវង្សត្រកូល ដែលបំបែកជាមែកធាងពីជីដូនជីតា មកឪពុកម្តាយ និងកូនចៅតាមលំដាប់លំដោយនៃសាច់ញាតិ។ |
| Genetic variation (ភាពប្រែប្រួលនៃសេនេទិច / ភាពខុសគ្នានៃហ្សែន) | គឺជាកម្រិតនៃការប្រែប្រួល និងភាពខុសគ្នានៃហ្សែនរវាងបុគ្គលម្នាក់ៗនៅក្នុងប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វណាមួយ។ ភាពប្រែប្រួលនេះគឺជាធនធានដ៏សំខាន់ដែលជួយឱ្យពួកវាមានសមត្ថភាពសម្របខ្លួនទៅនឹងការប្រែប្រួលបរិស្ថាន ជំងឺ និងអាចបន្តពូជបានយូរអង្វែង។ | ដូចជាប្រអប់ថ្នាំពណ៌ដែលមានជម្រើសពណ៌ជាច្រើន (ហ្សែនខុសៗគ្នា) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យវិចិត្រករអាចគូររូបភាពសម្របតាមស្ថានភាពផ្សេងៗគ្នាបាន។ |
| Monomorphic (ឯកសណ្ឋានសេនេទិច) | នៅក្នុងផ្នែកសេនេទិច ពាក្យនេះសំដៅទៅលើស្ថានភាពដែលក្រុមរុក្ខជាតិ ឬសត្វទាំងអស់នៅក្នុងប្រជាសាស្ត្រមួយ មានទម្រង់ហ្សែន (ឬអង់ស៊ីម) តែមួយគត់ដូចៗគ្នា ដោយគ្មានការប្រែប្រួល ឬលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាឡើយសម្រាប់ទីតាំងហ្សែននោះ។ | ដូចជារោងចក្រផលិតអាវដែលមានចេញលក់តែមួយម៉ូដនិងមួយទំហំគត់ ដោយគ្មានជម្រើសផ្សេងសម្រាប់អតិថិជន។ |
| Allele frequency (ប្រេកង់អាឡែល) | គឺជាអត្រាភាគរយ ឬភាពញឹកញាប់នៃការលេចឡើងនូវទម្រង់ហ្សែនប្រែប្រួលណាមួយ (អាឡែល) នៅទីតាំងជាក់លាក់មួយនៅលើក្រូម៉ូសូម ក្នុងចំណោមប្រជាសាស្ត្រសរុប។ វាបង្ហាញពីរបៀបដែលលក្ខណៈសេនេទិចមួយត្រូវបានចែកចាយនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ។ | ដូចជាការរាប់មើលថាតើមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ពាក់អាវពណ៌ក្រហម (អាឡែលមួយ) ធៀបនឹងចំនួនសិស្សសរុបនៅក្នុងថ្នាក់រៀនទាំងមូល។ |
| in situ and ex situ conservation (ការអភិរក្សក្នុងតំបន់និងក្រៅតំបន់) | គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រពីរសម្រាប់ការអភិរក្សជីវចម្រុះ។ "In situ" គឺការការពាររុក្ខជាតិឬសត្វនៅកន្លែងដែលវាដុះលូតលាស់និងរស់នៅតាមធម្មជាតិ (ឧ. ឧទ្យានជាតិ) ចំណែក "Ex situ" គឺការយកគ្រាប់ពូជ ឬសត្វទៅថែរក្សានៅកន្លែងផ្សេង (ឧ. ធនាគារគ្រាប់ពូជ ឬសួនសត្វ) ដើម្បីការពារការផុតពូជ។ | ដូចជាការការពារសត្វព្រៃនៅក្នុងព្រៃផ្ទាល់ (In situ) បើប្រៀបធៀបនឹងការយកវាទៅចិញ្ចឹមថែរក្សានៅក្នុងសួនសត្វ (Ex situ) ក្នុងករណីមានអាសន្ន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
