បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាសំណល់ត្រីសមុទ្រដែលនៅសេសសល់ក្នុងសហគមន៍នេសាទ ដោយមានបំណងបំប្លែងវាទៅជាជីទឹកជីវសាស្រ្ត (Biofertilizer) ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីគីមី និងបង្កើនទិន្នផលពូជស្រូវក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអនុវត្តការរៀបចំពិសោធន៍ដោយប្រៀបធៀបរូបមន្តផ្សេងៗគ្នានៃជីទឹកពីសំណល់ត្រី រួចសាកល្បងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើការលូតលាស់ដើមស្រូវតាមរយៈការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design - RCBD)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bio-fertilizer Formula 2 (Fish waste + L. casei + 250ml Molasses) ជីទឹកជីវសាស្ត្រ រូបមន្តទី២ (សំណល់ត្រី + មេ L. casei + កាកស្ករ ២៥០ម.ល) |
ជំរុញការលូតលាស់ស្រូវបានល្អបំផុតប្រហាក់ប្រហែលនឹងការប្រើជីគីមី កាត់បន្ថយក្លិនស្អុយរំខានក្នុងពេលបន្ទុំ និងមានបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម N-P-K ខ្ពស់។ | ទាមទារការចំណាយលើកាកស្ករច្រើនជាងរូបមន្តទី៣និងទី៤បន្តិច និងមានកម្រិតភាពប្រៃ (EC) ខ្ពស់ដោយសារប្រភពដើមជាសំណល់ត្រីសមុទ្រ។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត៖ ១២កួរ/គុម្ព, កម្ពស់ដើម ១៤២.២៥ស.ម, និងទម្ងន់ស្រស់ ៨៥.២៣ក្រាម។ |
| Chemical Fertilizer (46-0-0) ជីគីមី (រូបមន្ត ៤៦-០-០) |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមរហ័សដល់ដំណាំ ធ្វើឱ្យដើមស្រូវលូតលាស់កម្ពស់ និងប្រវែងកួរបានលឿននិងល្អបំផុត។ | ទាមទារចំណាយដើមទុនខ្ពស់ក្នុងការទិញ ហើយការប្រើប្រាស់យូរអង្វែងអាចធ្វើឱ្យខូចគុណភាពដីនិងប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ផ្តល់ទិន្នផល៖ ១២កួរ/គុម្ព, កម្ពស់ដើម ១៤៣.៥៨ស.ម, និងទម្ងន់ស្រស់ ៨៤.៦១ក្រាម។ |
| Bio-fertilizer Formula 1 (Fish waste + Super PD.2 + 250ml Molasses) ជីទឹកជីវសាស្ត្រ រូបមន្តទី១ (សំណល់ត្រី + មេ Super PD.2 + កាកស្ករ ២៥០ម.ល) |
ប្រើប្រាស់មេដំបែទូទៅ (Super PD.2) ដែលអាចរកបានងាយស្រួលពីស្ថាប័នកសិកម្មរដ្ឋ ជួយកែច្នៃសំណល់ត្រីបានក្នុងកម្រិតមធ្យម។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការលូតលាស់របស់ស្រូវនិងបរិមាណកួរមានកម្រិតទាបជាងការប្រើប្រាស់មេ L. casei ច្រើន។ | ផ្តល់ទិន្នផល៖ ៩កួរ/គុម្ព, កម្ពស់ដើម ១៣៥.៧១ស.ម, និងទម្ងន់ស្រស់ ៦៤.៩០ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផលិតជីទឹកជីវសាស្ត្រតាមវិធីសាស្ត្រនេះចំណាយដើមទុនទាប ដោយពឹងផ្អែកជាចម្បងលើសំណល់ត្រីដែលអាចរកបានដោយងាយស្រួលនិងឥតគិតថ្លៃ ប៉ុន្តែទាមទារសម្ភារៈបន្ទុំ និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់បន្តិចបន្តួច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់សហគមន៍នេសាទក្នុងខេត្តត្រាំង ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សំណល់ត្រីសមុទ្រ និងពូជស្រូវក្នុងស្រុកនៅតំបន់នោះ។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចនិងបរិស្ថានមាត់សមុទ្រដែលអាចមានកម្រិតជាតិប្រៃ (EC) ខ្ពស់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា នេះជារឿងសំខាន់ ព្រោះយើងមានតំបន់ឆ្នេរ និងសហគមន៍នេសាទស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអនុវត្តវិធីនេះបានដោយផ្ទាល់ដោយមិនចាំបាច់កែតម្រូវច្រើន។
វិធីសាស្ត្រផលិតជីទឹកដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរីទឹកដោះគោនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការប្រើប្រាស់មេ Lactobacillus casei ជាមួយសំណល់ត្រី គឺជាដំណោះស្រាយចំណាយទាប (Low-cost) និងបរិស្ថានមេត្រី (Eco-friendly) ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ជំរុញវិស័យកសិកម្មសរីរាង្គនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Lactobacillus casei | ជាប្រភេទបាក់តេរីល្អ (Lactic acid bacteria) ដែលជួយពន្លឿនដំណើរការបន្ទុំសំណល់សរីរាង្គ (ដូចជាត្រី) ឱ្យក្លាយជាជីទឹកបានលឿន និងជួយកាត់បន្ថយក្លិនស្អុយក្នុងអំឡុងពេលបន្ទុំ។ | ប្រៀបដូចជាចុងភៅដ៏ចំណានដែលជួយរំលាយសាច់ត្រីធំៗឱ្យទៅជាវីតាមីនតូចៗ ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានយ៉ាងងាយស្រួល។ |
| Electrical Conductivity (EC) | ជារង្វាស់ទំហំនៃចរន្តអគ្គិសនីដែលអាចឆ្លងកាត់សូលុយស្យុង ដែលនៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់កម្រិតភាពប្រៃ ឬកំហាប់រ៉ែសរុបនៅក្នុងដី និងជីទឹក។ | ប្រៀបដូចជាឧបករណ៍វាស់ជាតិប្រៃនៅក្នុងសម្ល បើកម្រិត EC ខ្ពស់ពេកមានន័យថាជីទឹកនោះប្រៃខ្លាំងដែលអាចប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ |
| Molasses | កាកស្ករដែលមានជាតិផ្អែមខាប់ និងពណ៌ក្រម៉ៅ ដែលត្រូវបានប្រើជាប្រភពថាមពល (ចំណី) សម្រាប់ចិញ្ចឹមបាក់តេរីក្នុងអំឡុងពេលធ្វើការបន្ទុំជីទឹក។ | ប្រៀបដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងសម្រាប់បាក់តេរី ដែលជួយឱ្យពួកវាមានថាមពលធ្វើការបំបែកសំណល់ត្រីបានយ៉ាងសកម្មរហ័ស។ |
| Macronutrients | ជាសារធាតុចិញ្ចឹមចម្បងដែលរុក្ខជាតិត្រូវការក្នុងបរិមាណច្រើនដើម្បីលូតលាស់ រួមមាន អាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ដែលអាចទទួលបានពីការបន្ទុំសំណល់ត្រី។ | ប្រៀបដូចជា បាយ សាច់ និងបន្លែ ដែលជាអាហារគោលប្រចាំថ្ងៃរបស់មនុស្ស ដើម្បីមានកម្លាំងលូតលាស់និងរឹងមាំ។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្ម ដែលបែងចែកដីឬរុក្ខជាតិជាប្លុក (ក្រុម) ហើយអនុវត្តការសាកល្បងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលពីកត្តាខាងក្រៅ (ដូចជាគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា)។ | ប្រៀបដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពចម្រុះ រួចទើបឱ្យធ្វើតេស្តសាកល្បង ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលតេស្តពិតជាមកពីវិធីបង្រៀន មិនមែនមកពីសិស្សពូកែស្រាប់នោះទេ។ |
| Analysis of Variance (ANOVA) | ជារូបមន្តស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីវិភាគ និងប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃទិន្នន័យពីក្រុមពិសោធន៍ចំនួន ៣ ឬច្រើន (ឧ. ប្រៀបធៀបរូបមន្តជីទឹកទាំង៤) ថាតើវាមានលទ្ធផលខុសគ្នាពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែដោយចៃដន្យ។ | ប្រៀបដូចជាអាជ្ញាកណ្តាលដែលសម្រេចថាតើអ្នករត់ប្រណាំង ៤នាក់ ពិតជាមានល្បឿនខុសគ្នាដាច់មែនឬអត់ ឬគ្រាន់តែប្រកៀកប្រកិតគ្នាដែលអាចចាត់ទុកថាស្មើ។ |
| Duncan's Multiple Range Test (DMRT) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិបន្តបន្ទាប់ពី ANOVA ដើម្បីស្វែងរកថាតើក្រុមពិសោធន៍ណាមួយដែលខុសគ្នាដាច់ពីក្រុមផ្សេងទៀត (ឧទាហរណ៍ ស្វែងរកជីរូបមន្តណាដែលល្អជាងគេបំផុតដាច់តែឯង)។ | ប្រៀបដូចជាការប្រកួតវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រដើម្បីស្វែងរកម្ចាស់ជើងឯក ក្រោយពីដឹងថាមានអ្នកខ្លាំងខុសៗគ្នានៅក្នុងវគ្គជម្រុះរួចមកហើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
