បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងដើម្បីវាយតម្លៃ និងស្វែងរកការរួមបញ្ចូលគ្នាដ៏ប្រសើរបំផុតរវាងជីសរីរាង្គ ជីគីមី និងជីជីវៈ ដើម្បីបង្កើនការលូតលាស់ និងទិន្នផលពោត (ពូជ Nakhon Sawan 2) នៅក្នុងប្រភេទដីស៊េរី Wang Saphung។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block - RCB) ដោយបែងចែកជា ៨ ការព្យាបាល និងមាន ៣ ឡូត៍សម្រាប់ការធ្វើឡើងវិញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (0-0-0) ការមិនប្រើប្រាស់ជីសោះ (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកាលើការទិញជីកសិកម្ម និងមិនចំណាយកម្លាំងពលកម្មក្នុងការដាក់ជី។ | ទិន្នផលពោតទាបបំផុត ការលូតលាស់ខ្សោយ និងធ្វើឱ្យដីឆាប់ខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតស្ងួតត្រឹមតែ ៦៦៤ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Chemical Fertilizer Only (7.5-4-4 kg/rai of N-P2O5-K2O) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែមួយមុខ |
ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿនដល់ដំណាំ ដែលជួយឱ្យពោតលូតលាស់បានរហ័សក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចធ្វើឱ្យដីខូចគុណភាព ថយចុះអតិសុខុមប្រាណល្អ និងទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើជីគីមី។ | ផ្តល់ទិន្នផល ១,០២៣ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Integrated Fertilizer (Chemical + Organic + Bio-fertilizer PGPR1) ការប្រើប្រាស់ជីចម្រុះបញ្ចូលគ្នា (គីមី + សរីរាង្គ + ជីវៈ) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមីសុទ្ធសាធ។ | ទាមទារការរៀបចំច្រើនដំណាក់កាល និងត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការដឹកជញ្ជូននិងបាចជីសរីរាង្គក្នុងបរិមាណច្រើន។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតស្ងួតខ្ពស់ជាងគេបំផុតរហូតដល់ ១,០៦១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| Farmer Practice (3.2-4-0 kg/rai of N-P2O5-K2O) ការអនុវត្តទូទៅរបស់កសិករ |
ជាទម្លាប់ដែលកសិករធ្លាប់ធ្វើ ងាយស្រួលអនុវត្ត និងមិនទាមទារបច្ចេកទេសស្មុគស្មាញ។ | អត្រាជីមិនមានតុល្យភាព (ខ្វះប៉ូតាស្យូម) ធ្វើឱ្យទិន្នផលមិនទាន់ឈានដល់កម្រិតអតិបរមាដែលដីអាចផ្តល់បាន។ | ផ្តល់ទិន្នផល ៩២១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគលើជីសរីរាង្គ ជីគីមី ជីជីវៈ និងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមសម្រាប់ការរៀបចំដី និងបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តខនកែន (Khon Kaen) ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដី Wang Saphung ដែលជាដីមានជីជាតិមធ្យម ដោយប្រើប្រាស់ពូជពោត Nakhon Sawan 2។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាច្រើនទៅនឹងតំបន់ដាំដុះពោតនៅតាមបណ្តាខេត្តជាប់ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ប៉ុន្តែវាទាមទារការធ្វើតេស្តសាកល្បងបន្ថែម (Field trials) ជាមួយនឹងពូជពោតក្នុងស្រុកដែលកំពុងពេញនិយមនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីចម្រុះបញ្ចូលគ្នានេះគឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការជំរុញឱ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ជីគីមីសុទ្ធសាធ មកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធជីចម្រុះ (Integrated Fertilizer Management) គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាពដែលក្រសួងកសិកម្មកម្ពុជាគួរតែយកទៅផ្សព្វផ្សាយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Plant growth promoting rhizobacteria, PGPR (បាក់តេរីជំរុញការលូតលាស់រុក្ខជាតិ) | ជាក្រុមអតិសុខុមប្រាណឬបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ (ដូចជា Azotobacter, Beijerinckia, និង Azospirillum) ដែលរស់នៅក្បែរឫសរុក្ខជាតិ ជួយទាញយកអាសូតពីបរិយាកាស និងផលិតសារធាតុជួយជំរុញការលូតលាស់របស់ដំណាំ។ | ដូចជាមិត្តភក្តិល្អដែលរស់នៅជិតផ្ទះ (ឫស) ហើយតែងតែយកម្ហូប (សារធាតុចិញ្ចឹម) និងវីតាមីនមកឱ្យរុក្ខជាតិស៊ីរាល់ថ្ងៃ។ |
| Typic Haplustalfs (ប្រភេទដី Typic Haplustalfs) | ជាចំណាត់ថ្នាក់តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រភេទដីដែលមានសកម្មភាពមធ្យម មានការកកកុញនៃដីឥដ្ឋនៅស្រទាប់ខាងក្រោម និងជួបប្រទះភាពស្ងួតនៅរដូវប្រាំង ដែលនៅក្នុងឯកសារនេះគឺសំដៅលើស៊េរីដី Wang Saphung។ | ជាឈ្មោះប្រភេទដីមួយប្រភេទ ដែលមានចរិតលក្ខណៈដូចជាឃ្លាំងស្តុកទឹកនិងជីជាតិមធ្យម តែងតែស្ងួតហួតហែងនៅពេលរដូវប្រាំងចូលមកដល់។ |
| Randomized Complete Block, RCB (ទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់រចនាសម្រាប់ការធ្វើពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុក (ក្រុម) ផ្សេងៗគ្នា ហើយរៀបចំការព្យាបាល (កម្រិតជី) ទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដោយចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធ្វើតេស្តវិធីសាស្ត្របង្រៀនថ្មី ដោយធានាថាលទ្ធផលមិនលម្អៀងទៅលើតែក្រុមសិស្សពូកែឬសិស្សខ្សោយ។ |
| Side dressing (ការដាក់ជីបំប៉នតាមគល់) | គឺជាបច្ចេកទេសកសិកម្មនៃការដាក់ជីបន្ថែមនៅចន្លោះជួរ ឬតាមគល់ដំណាំ (ដូចជាពោត) នៅពេលដែលរុក្ខជាតិកំពុងលូតលាស់ (ឧទាហរណ៍៖ នៅអាយុ ៣០ ថ្ងៃក្រោយដុះ) ដើម្បីផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមទាន់ពេលវេលាតម្រូវការ។ | ដូចជាការបញ្ចុកអាហារបំប៉នបន្ថែមដល់ក្មេងដែលកំពុងតែធំធាត់ ក្រៅពីអាហារដែលគេញ៉ាំប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Basal chemical fertilizer (ជីគីមីទ្រាប់បាត) | ជាការដាក់ជីគីមីទៅក្នុងដីមុនពេល ឬក្នុងពេលដំណាលគ្នានឹងការដាំគ្រាប់ពូជ ដើម្បីរៀបចំសារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យរួចជាស្រេចសម្រាប់ដំណុះ និងការលូតលាស់ដំបូងនៃប្រព័ន្ធឫស។ | ដូចជាការរៀបចំម្ហូបទុកជាមុននៅលើតុ មុនពេលភ្ញៀវមកដល់ ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចបរិភោគបានភ្លាមៗពេលឃ្លាន។ |
| Seed inoculant (ការច្របល់គ្រាប់ពូជជាមួយអតិសុខុមប្រាណ) | ជាដំណើរការនៃការយកគ្រាប់ពូជទៅច្របល់ជាមួយជីជីវៈ (អតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍) មុនពេលយកទៅដាំ ដើម្បីឱ្យបាក់តេរីតោងជាប់នឹងសំបកគ្រាប់ ហើយលូតលាស់ទៅជាមួយឫសនៅពេលពន្លកដុះ។ | ដូចជាការលាបថ្នាំការពារ ឬបំពាក់អាវក្រោះឱ្យទាហាន (គ្រាប់ពូជ) មុនពេលបញ្ជូនទៅកាន់សមរភូមិ (ដី)។ |
| Nutrient uptake (ការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិទាញយកសារធាតុចិញ្ចឹមផ្សេងៗ (ដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម) ពីក្នុងដីតាមរយៈប្រព័ន្ធឫស ដើម្បីយកទៅចិញ្ចឹមដើម ស្លឹក ស្នៀត និងបង្កើតផល។ | ដូចជាសកម្មភាពម៉ាស៊ីនបូមទឹក បឺតទឹកពីអណ្តូងតាមទុយោ ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
