បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺ Coccidiosis ដែលបង្កឡើងដោយប៉ារ៉ាស៊ីត Eimeria ធ្វើឱ្យខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ឧស្សាហកម្មចិញ្ចឹមបក្សី ហើយការស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគនេះទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកជម្រើសព្យាបាលថ្មីៗពីធម្មជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ការរចនាបែបចៃដន្យពេញលេញ (Completely Randomized Design) ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃគ្រាប់ Lepidium sativum លើមាន់សាច់ចំនួន ២៤០ ក្បាល ដែលត្រូវបានបែងចែកជា ៨ ក្រុមការព្យាបាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Infected + unsupplemented) ក្រុមត្រួតពិនិត្យ (ឆ្លងមេរោគ + មិនមានបន្ថែមសារធាតុ) |
ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំ និងដើរតួជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀបលទ្ធផលនៃការពិសោធន៍។ | មានអត្រាស្លាប់ខ្ពស់ និងបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតពោះវៀនធ្ងន់ធ្ងរដល់សត្វមាន់។ | អត្រាស្លាប់ ១៦,៧% និងពិន្ទុដំបៅពោះវៀនកម្រិត ២,៦៧។ |
| Infected + LS Extract (1 g/kg feed) សារធាតុចម្រាញ់ Lepidium sativum (១ ក្រាម/គីឡូក្រាមចំណី) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយអត្រាស្លាប់ និងទប់ស្កាត់ការបញ្ចេញពង oocyst របស់មេរោគបានលឿន។ | ទាមទារឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ស្មុគស្មាញ (Soxhlet apparatus) និងចំណាយពេលក្នុងការចម្រាញ់ដោយប្រើអេតាណុល។ | អត្រាស្លាប់ ០% និងចំនួន OPG (Oocysts Per Gram) ធ្លាក់ចុះមកត្រឹម ៣,៦៧ x ១០០។ |
| Infected + LS Whole Seed (1 g/kg feed) គ្រាប់ Lepidium sativum មូល (១ ក្រាម/គីឡូក្រាមចំណី) |
ងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តដោយគ្រាន់តែលាយចូលចំណីផ្ទាល់ មិនត្រូវការបច្ចេកទេសចម្រាញ់ និងជួយឱ្យអត្រាស្លាប់ធ្លាក់ដល់សូន្យ។ | ការថយចុះនៃពង oocyst មានភាពយឺតជាងការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់បន្តិច (នៅប៉ុន្មានថ្ងៃដំបូង)។ | អត្រាស្លាប់ ០% កំណើនទម្ងន់ល្អ និងពិន្ទុដំបៅពោះវៀនត្រឹម ០,៥៦។ |
| Infected + Amprolium (0.6 g/L water) ការប្រើថ្នាំ Amprolium (០,៦ ក្រាម/លីត្រទឹក) |
ជាឱសថស្តង់ដារនៅលើទីផ្សារដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រឆាំងនឹងមេរោគ។ | ចំណាយថវិកាច្រើនក្នុងការទិញថ្នាំ និងប្រឈមនឹងបញ្ហាមេរោគស៊ាំនឹងថ្នាំ (Drug resistance) នាពេលអនាគត។ | អត្រាស្លាប់ ០% និងចំនួន OPG ត្រឹម ៣៧,៣ x ១០០។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការចម្រាញ់សារធាតុ កន្លែងចិញ្ចឹមមាន់សាច់ស្តង់ដារ និងសម្ភារៈសម្រាប់ចម្លងមេរោគសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសអេត្យូពី (Debre Zeit Agricultural Research Center) ដោយប្រើប្រាស់ពូជមាន់សាច់ Hubbard classic ឈ្មោល និងគ្រាប់រុក្ខជាតិក្នុងតំបន់របស់ពួកគេ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់ ប៉ុន្តែត្រូវពិចារណាលើការដាំដុះពូជរុក្ខជាតិនេះក្នុងអាកាសធាតុស្រុកយើង ឬត្រូវស្វែងរករុក្ខជាតិក្នុងស្រុកផ្សេងទៀតដែលមានសមាសធាតុគីមីស្រដៀងគ្នា។
ការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិឱសថដើម្បីជំនួសថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច គឺជាជម្រើសដ៏មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់កាត់បន្ថយចំណាយ និងលើកកម្ពស់សុវត្ថិភាពចំណីអាហារក្នុងវិស័យចិញ្ចឹមបក្សីនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការសាកល្បងបន្ថែមគ្រាប់រុក្ខជាតិឱសថ (Whole seed) ក្នុងទម្រង់ធម្មជាតិទៅក្នុងចំណីសត្វ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រងាយស្រួល ចំណាយតិច និងអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាស៊ាំថ្នាំក្នុងកសិដ្ឋានចិញ្ចឹមបក្សីនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Coccidiosis (ជំងឺគុកស៊ីដ្យូស) | ជាជំងឺប៉ារ៉ាស៊ីតកាចសាហាវម្យ៉ាងលើសត្វស្លាប ដែលបង្កឡើងដោយពពួកប្រូតូហ្សូអា វាចូលទៅបំផ្លាញកោសិកាពោះវៀនរបស់សត្វ ធ្វើឱ្យរាកឈាម ស្គមស្គាំង និងអាចងាប់បានយ៉ាងលឿន។ | ដូចជាសត្វល្អិតចង្រៃដែលចូលទៅស៊ីបំផ្លាញឫសដំណាំពីក្នុងដី ធ្វើឱ្យដើមឈើមិនអាចស្រូបជីជាតិ និងងាប់បន្តិចម្តងៗ។ |
| Eimeria tenella (មេរោគអៃមេរៀ តេណេឡា) | ជាប្រភេទប៉ារ៉ាស៊ីតឯកកោសិកា (protozoan) ដ៏សំខាន់មួយដែលបង្កជំងឺ Coccidiosis ដោយវាចូលទៅអុកឡុក និងរស់នៅក្នុងពោះវៀនទីតាំងកែង (Cecum) របស់មាន់។ | ដូចជាចោរដែលចូលចិត្តលួចចូលទៅសម្ងំលាក់ខ្លួន និងបំផ្លាញតែក្នុងបន្ទប់ជាក់លាក់ណាមួយនៃផ្ទះ (ពោះវៀនកែង) តែប៉ុណ្ណោះ។ |
| Oocyst (ពងអូអូស៊ីស) | ជាទម្រង់ស៊ុត ឬកន្សោមរបស់ប៉ារ៉ាស៊ីត Eimeria ដែលបញ្ចេញមកក្រៅតាមរយៈលាមកសត្វឈឺ ហើយអាចរស់នៅបានយូរក្នុងបរិស្ថាន ដើម្បីរង់ចាំឆ្លងទៅសត្វផ្សេងទៀតដែលស៊ីវាចូលទៅ។ | ដូចជាគ្រាប់ស្មៅចង្រៃដែលមានសំបករឹងការពារ រង់ចាំពេលមានទឹកនិងដីល្អ ក៏ដុះឡើងមកបំផ្លាញដំណាំម្តងទៀត។ |
| Lepidium sativum (រុក្ខជាតិ ឡេពីដ្យូម សាទីវីម ឬ Garden Cress) | ជារុក្ខជាតិឱសថម្យ៉ាង ដែលគ្រាប់របស់វាសំបូរទៅដោយសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម និងអាស៊ីតខ្លាញ់ល្អ ដែលគេយកមកប្រើដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគ និងកាត់បន្ថយការរលាកក្នុងពោះវៀនសត្វ។ | ដូចជាកងទ័ពជំនួយដែលបញ្ជូនចូលទៅក្នុងសមរភូមិ ដើម្បីជួយបន្សាបអាវុធពុលរបស់សត្រូវ និងជួសជុលបន្ទាយដែលខូចខាត។ |
| Amprolium (ថ្នាំអំព្រូលីយ៉ូម) | ជាប្រភេទថ្នាំពេទ្យសត្វគីមីស្តង់ដារ ដែលគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅដើម្បីការពារ និងព្យាបាលជំងឺ Coccidiosis តាមរយៈការលាយក្នុងទឹកផឹកឱ្យសត្វ។ | ដូចជាថ្នាំប៉ារ៉ាសេតាម៉ុលដែលគេប្រើទូទៅសម្រាប់បញ្ចុះកម្តៅនៅពេលផ្តាសាយ ប៉ុន្តែថ្នាំនេះប្រើសម្រាប់សម្លាប់ប៉ារ៉ាស៊ីតក្នុងពោះវៀនមាន់។ |
| Lesion score (ពិន្ទុដំបៅពោះវៀន) | ជាវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាត ឬរលាកនៅក្នុងពោះវៀនសត្វដែលបង្កដោយមេរោគ ដោយផ្តល់ពិន្ទុពី ០ (គ្មានដំបៅ) ដល់ ៤ (ដំបៅធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ឬងាប់) ដើម្បីដឹងពីកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ។ | ដូចជាការដាក់ពិន្ទុពី ១ ដល់ ៥ លើកម្រិតនៃការខូចខាតឡានក្រោយពេលជួបគ្រោះថ្នាក់ចរាចរណ៍ ដើម្បីដឹងថាវាប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរប៉ុនណា។ |
| Soxhlet extraction (បច្ចេកទេសចម្រាញ់ដោយសុកឡែត) | ជាវិធីសាស្ត្រមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់កម្តៅរំហួតសារធាតុរំលាយ (ដូចជាអេតាណុល) ឱ្យហូរឆ្លងកាត់ម្សៅរុក្ខជាតិច្រំដែលៗរហូតទាល់តែអស់សារធាតុ។ | ដូចជាការឆុងកាហ្វេដោយប្រើម៉ាស៊ីនដែលបាញ់ទឹកក្តៅឆ្លងកាត់ម្សៅកាហ្វេម្តងហើយម្តងទៀត ដើម្បីយកជាតិកាហ្វេឱ្យអស់ពីកាក។ |
| Polyunsaturated fatty acids / PUFAs (អាស៊ីតខ្លាញ់មិនឆ្អែតច្រើនជាន់) | ជាប្រភេទអាស៊ីតខ្លាញ់ល្អ (ដូចជា Omega-3) ដែលមានក្នុងប្រេងត្រី ឬគ្រាប់រុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីជួយកាត់បន្ថយការរលាក និងពង្រឹងប្រព័ន្ធការពាររាងកាយប្រឆាំងនឹងមេរោគក្នុងពោះវៀន។ | ដូចជាប្រេងម៉ាស៊ីនដែលជួយកាត់បន្ថយការកកិត និងកម្តៅក្នុងម៉ាស៊ីន ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធរាងកាយដំណើរការរលូន និងមិនងាយខូចខាតដោយសារការរលាក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
