បញ្ហា (The Problem)៖ ដីស្រែនៅតំបន់ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមានការថយចុះនូវគុណភាព និងកម្រិតជីវជាតិដោយសារការដាំដុះជាបន្តបន្ទាប់ ដែលទាមទារឱ្យមានការសិក្សាពីប្រសិទ្ធភាពរយៈពេលវែងនៃការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសដើម្បីស្ដារជីជាតិដី និងបង្កើនទិន្នផលស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តរយៈពេល ៨ ឆ្នាំ (១៩៧៧-១៩៨៤) នៅខេត្តសុพรรณบุรี (Suphanburi) ប្រទេសថៃ ដោយបែងចែកការពិសោធន៍ជា ៣ ដំណាក់កាល ដើម្បីតាមដានឥទ្ធិពលនៃការប្រើជីកំប៉ុសក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer Alone ការប្រើប្រាស់ជីគីមីតែមួយមុខ |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ ចំណាយកម្លាំងពលកម្មនិងដើមទុនតិចនៅពេលចាប់ផ្តើម និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ភ្លាមៗក្នុងរយៈពេលខ្លី (ឆ្នាំទី១-ទី២)។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរធ្វើឱ្យដីខ្សោះជីវជាតិ ខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី និងមិនមានឥទ្ធិពលសេសសល់សម្រាប់រដូវក្រោយៗ។ | ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញខ្ពស់បំផុតក្នុងដំណាក់កាលទី១ នៃការពិសោធន៍ ប៉ុន្តែទិន្នផលមិនមានការកើនឡើងនិងខ្វះស្ថិរភាពនៅឆ្នាំបន្ទាប់ៗ។ |
| Compost + Chemical Fertilizer (Rate ≥ 2000 kg/rai ) ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសរួមជាមួយជីគីមី (កម្រិតចាប់ពី ២០០០ គ.ក/រ៉ៃឡើងទៅ) |
ជួយកែលម្អគុណភាពដីដោយបង្កើនសារធាតុសរីរាង្គ (OM) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ព្រមទាំងមានឥទ្ធិពលសេសសល់រក្សាជីជាតិបានយូរអង្វែង។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការផលិត ដឹកជញ្ជូន និងភ្ជួរលុបចូលដី ហើយចំណាយពេលយូរទើបឃើញលទ្ធផលជាក់ស្តែង។ | ទិន្នផលស្រូវប្រាំងមានការកើនឡើងខ្ពស់ជាងការប្រើជីគីមីតែមួយមុខ ជាពិសេសការប្រើក្នុងកម្រិត ៦០០០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ដែលផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតក្នុងរយៈពេលវែង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើកម្លាំងពលកម្ម និងវត្ថុធាតុដើមនៅដំណាក់កាលដំបូង ប៉ុន្តែអាចកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមីក្នុងរយៈពេលវែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅខេត្ត Suphanburi ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីឥដ្ឋ (Saraburi clay soil) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៧ ដល់ ១៩៨៤។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានចំណាស់ជាង ៣០ ឆ្នាំក៏ដោយ ប៉ុន្តែលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងប្រភេទដីស្រែគឺមានភាពស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យរបកគំហើញនេះនៅតែមានតម្លៃនិងអាចប្រើប្រាស់ជាឯកសារយោងបាន។
ការប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសចំបើងដើម្បីស្ដារជីជាតិដីស្រែ គឺជាវិធីសាស្ត្រដ៏មានសក្តានុពល និងចាំបាច់បំផុតសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។
ជារួម ការផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការប្រើជីគីមីសុទ្ធ មកប្រើប្រាស់ជីកំប៉ុសចំបើងរួមផ្សំ នឹងធានាបាននូវការស្ដារគុណភាពដី កាត់បន្ថយការបំពុលបរិស្ថាន និងរក្សាស្ថិរភាពទិន្នផលស្រូវសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងរយៈពេលវែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Straw compost (ជីកំប៉ុសចំបើង) | ជីសរីរាង្គដែលផលិតឡើងដោយការបន្ទុំចំបើងនិងកាកសំណល់ស្រូវឱ្យរលួយ ដើម្បីបំប្លែងទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់រុក្ខជាតិ និងកែលម្អគុណភាពនិងរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការយកកាកសំណល់អាហារមកធ្វើជាវីតាមីនបំប៉នសុខភាពដីឱ្យរឹងមាំឡើងវិញ។ |
| Residual effects (ឥទ្ធិពលសេសសល់) | ឥទ្ធិពលនៃសារធាតុចិញ្ចឹម ឬជីដែលនៅសេសសល់ក្នុងដីបន្ទាប់ពីរដូវដាំដុះមុនៗ ដែលបន្តផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ដំណាំក្នុងរដូវបន្ទាប់ដោយមិនចាំបាច់បន្ថែមជីថ្មីច្រើន។ | ប្រៀបដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារ ដែលយើងនៅតែមានប្រាក់ដកមកចាយបាននៅពេលក្រោយ ទោះបីជាមិនបានយកលុយទៅផ្ញើថែមទៀតក៏ដោយ។ |
| Organic matter (សារធាតុសរីរាង្គ) | សមាសធាតុនៅក្នុងដីដែលកើតចេញពីរុក្ខជាតិ ឬសត្វដែលរលួយ និងបំបែកធាតុ ដែលជាប្រភពអាហារដ៏សំខាន់សម្រាប់អតិសុខុមប្រាណ និងជួយឱ្យដីរក្សាសំណើមនិងជីជាតិបានល្អ។ | ប្រៀបដូចជាអេប៉ុងនៅក្នុងដី ដែលជួយស្រូបទាញទឹក និងស្តុកទុកអាហារបំប៉នសម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិបឺតស្រូបយកទៅលូតលាស់។ |
| Cation Exchange Capacity or CEC (សមត្ថភាពប្តូរកាចុង) | រង្វាស់នៃសមត្ថភាពរបស់ដីក្នុងការរក្សាទុក និងផ្គត់ផ្គង់សារធាតុចិញ្ចឹមជាទម្រង់អ៊ីយ៉ុងវិជ្ជមាន (ដូចជា កាល់ស្យូម ម៉ាញេស្យូម ប៉ូតាស្យូម) ទៅឱ្យឫសរុក្ខជាតិ។ ដីដែលមាន CEC ខ្ពស់មានជីជាតិល្អជាង និងមិនងាយហូរច្រោះជីជាតិ។ | ដូចជាទំហំនៃឃ្លាំងស្តុកទំនិញ ឃ្លាំងកាន់តែធំ (CEC ខ្ពស់) អាចស្តុកទុកអាហារសម្រាប់រុក្ខជាតិកាន់តែបានច្រើនដោយមិនងាយបាត់បង់។ |
| Soil chemical properties (លក្ខណៈគីមីរបស់ដី) | ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃសមាសធាតុគីមីដែលមានក្នុងដី រួមមានកម្រិតអាស៊ីត-បាស (pH) បរិមាណសារធាតុសរីរាង្គ ផូស្វ័រ ប៉ូតាស្យូម និងសមត្ថភាពផ្លាស់ប្តូរកាចុង ដែលកំណត់ពីកម្រិតជីជាតិរបស់ដីនោះ។ | ដូចជាលទ្ធផលនៃការពិនិត្យឈាមរបស់មនុស្ស ដើម្បីដឹងថារាងកាយខ្វះវីតាមីន ឬលើសជាតិស្ករកម្រិតណា។ |
| Non-photosensitive rice variety (ពូជស្រូវមិនប្រកាន់រដូវ) | ពូជស្រូវដែលអាចលូតលាស់ ចេញផ្កា និងផ្តល់ទិន្នផលដោយមិនពឹងផ្អែកលើប្រវែងនៃពន្លឺថ្ងៃ (រយៈពេលថ្ងៃនិងយប់) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកសិករដាំដុះបានគ្រប់រដូវកាលពេញមួយឆ្នាំ ទាំងរដូវប្រាំងនិងរដូវវស្សា។ | ដូចជារោងចក្រដែលអាចផលិតទំនិញបានពេញមួយឆ្នាំ ដោយមិនរង់ចាំរដូវកាលជាក់លាក់ណាមួយឡើយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
