បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងស្វែងរកប្រភេទជី និងកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ដែលសមស្របបំផុត ដើម្បីជំរុញការលូតលាស់ស្លឹកថ្មីរបស់ដើមមង្ឃុតក្រោយពេលប្រមូលផល និងបង្កើនគុណភាពផ្លែសម្រាប់ការនាំចេញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ស្រាវជ្រាវបែប Randomized Complete Block Design (RCB) ដោយមាន ១១ វគ្គពិសោធន៍ (Treatments) លើដើមមង្ឃុតអាយុ ១៣ ឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer 15-15-15 + 46-0-0 (2:1 ratio) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីរូបមន្ត 15-15-15 + 46-0-0 (សមាមាត្រ ២:១) |
ជួយឱ្យដើមមង្ឃុតលូតលាស់ស្លឹកថ្មីបានលឿន និងមានបរិមាណច្រើន ព្រមទាំងចំណាយដើមទុនតិចបំផុតសម្រាប់ជម្រើសជីគីមីសុទ្ធ។ | ការប្រើប្រាស់ជីគីមីសុទ្ធអាចធ្វើឱ្យខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីក្នុងរយៈពេលវែងប្រសិនបើមិនមានការគ្រប់គ្រងល្អ។ | ចំណាយត្រឹមតែ ៧៦ បាត/ដើម និងជំរុញការលូតលាស់ស្លឹកថ្មីបានលឿនបំផុត (រយៈពេល ១៣ ថ្ងៃ)។ |
| Combined Poultry Dropping + Chem 15-15-15 ការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គលាមកមាន់ (១០គ.ក) លាយជាមួយជីគីមី 15-15-15 (១.៥គ.ក) |
មានតុល្យភាពរវាងការកែលម្អគុណភាពដី និងការផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមរហ័ស ព្រមទាំងសន្សំសំចៃការចំណាយបានល្អបំផុត។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុនបន្តិចក្នុងការដឹកជញ្ជូន លាយ និងដាក់ជីសរីរាង្គដែលមានបរិមាណច្រើនកម្រិត ១០គ.ក។ | ជម្រើសរួមបញ្ចូលគ្នាដ៏ល្អបំផុត សន្សំសំចៃបំផុត (៦០.៥០ បាត/ដើម) និងជំរុញការលូតលាស់ស្លឹកក្នុងរយៈពេល ១៣.៦៦ ថ្ងៃ។ |
| Pure Organic Poultry Dropping (20 kg/tree ) ការប្រើប្រាស់ជីសរីរាង្គសុទ្ធ (លាមកមាន់ ២០គ.ក/ដើម) |
ចំណាយទាបបំផុត និងជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី (Soil structure) និងរក្សាសំណើមបានល្អក្នុងរយៈពេលវែងដោយសុវត្ថិភាព។ | ទាមទារបរិមាណជីច្រើនណាស់ កម្លាំងពលកម្មខ្ពស់ និងការលូតលាស់ស្លឹកអាចយឺតជាងការប្រើជីគីមីបន្តិច។ | ចំណាយទាបបំផុត (៤០ បាត/ដើម) និងផ្តល់ទិន្នផលទម្ងន់ផ្លែជាមធ្យម ៩០.៦៦ ក្រាម/ផ្លែ។ |
| Control (No Fertilizer) មិនប្រើប្រាស់ជីសោះ (Control) |
មិនមានការចំណាយដើមទុនសោះទៅលើទិញជី ឬកម្លាំងពលកម្មដាក់ជី។ | ដើមមង្ឃុតខ្សោយ ការលូតលាស់ស្លឹកមានកម្រិតទាបបំផុត ទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងទម្ងន់ផ្លែមិនស្របតាមស្តង់ដារទីផ្សារ។ | ទម្ងន់ផ្លែទាបបំផុត (៧៦ ក្រាម/ផ្លែ) និងអត្រាចេញផ្កា ជាប់ផ្លែទាបជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ផ្អែកលើទិន្នន័យនៃការសិក្សា ការចំណាយចម្បងគឺទៅលើការទិញប្រភេទជី (គីមី និងសរីរាង្គ) កម្លាំងពលកម្ម និងប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងថែរក្សាចម្ការ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត ណាខុនស៊ីថាម៉ារ៉ាត់ (Nakhon Si Thammarat) ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ ដែលជាតំបន់មានអាកាសធាតុក្តៅសើម (Tropical climate) មានភ្លៀងធ្លាក់ច្រើន និងប្រមូលទិន្នន័យតែលើដើមមង្ឃុតអាយុ ១៣ ឆ្នាំ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់ដាំដុះនៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានសុពលភាពខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងតម្លៃអនុវត្តយ៉ាងធំធេងសម្រាប់កសិករ និងអ្នកដាំដុះមង្ឃុតនៅកម្ពុជា ក្នុងការកាត់បន្ថយថ្លៃដើម។
សរុបមក ការណែនាំឱ្យកសិករផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រាស់ជីគីមីរួមបញ្ចូលជាមួយជីសរីរាង្គតាមកម្រិតត្រឹមត្រូវ នឹងជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារមង្ឃុតកម្ពុជា កាត់បន្ថយចំណាយ និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពគុណភាពដី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Leaf flushing | ដំណើរការលូតលាស់នៃស្លឹកថ្មី ឬការចេញត្រួយថ្មីព្រមៗគ្នារបស់រុក្ខជាតិ។ សម្រាប់ដើមមង្ឃុត ការជំរុញឱ្យចេញត្រួយថ្មីក្រោយពេលប្រមូលផលគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីឱ្យដើមត្រៀមលក្ខណៈ និងសន្សំអាហារសម្រាប់ការចេញផ្កានៅរដូវបន្ទាប់។ | ប្រៀបដូចជាការផ្លាស់ប្តូរសម្លៀកបំពាក់ថ្មីរបស់ដើមឈើ ដើម្បីត្រៀមខ្លួនបញ្ចេញថាមពលបង្កើតផ្លែផ្កាសម្រាប់ឆ្នាំក្រោយ។ |
| Climateric fruit | ប្រភេទផ្លែឈើដែលអាចបន្តដំណើរការទុំទោះបីជាត្រូវបានបេះចេញពីដើមក៏ដោយ ដោយសារតែវាមានអត្រានៃការដកដង្ហើមខ្ពស់ និងបញ្ចេញឧស្ម័នអេទីឡែន (Ethylene) ច្រើនក្នុងដំណាក់កាលចាស់ជិតទុំ។ | ដូចជាចេក ល្ហុង ឬមង្ឃុត ដែលយើងអាចបេះវានៅពេលចាស់ រួចយកមកទុកឱ្យទុំខ្លួនឯងនៅផ្ទះបានយ៉ាងងាយស្រួល។ |
| Randomized Complete Block Design (RCB) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ផ្នែកកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីឬដើមឈើជាក្រុម (Blocks) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ហើយផ្តល់កម្មវត្ថុសាកល្បង (Treatments) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងពីកត្តាបរិស្ថាន (ដូចជាគុណភាពដីខុសគ្នា)។ | ប្រៀបដូចជាការសាកល្បងវិធីរៀនសូត្រ៣ផ្សេងគ្នាលើសិស្ស៣ក្រុមដែលរៀនខ្សោយ មធ្យម និងពូកែ ដើម្បីធានាថាលទ្ធផលដែលបានមកគឺពិតជាដោយសារវិធីរៀន មិនមែនដោយសារសិស្សនោះពូកែស្រាប់។ |
| Glassy flesh | បញ្ហាខូចគុណភាពផ្លែមង្ឃុត ដែលសាច់របស់វាប្រែជាថ្លាដូចកញ្ចក់ មានសភាពរឹងខុសធម្មតា និងបាត់បង់រសជាតិឆ្ងាញ់។ ជាទូទៅវាបណ្តាលមកពីដើមមង្ឃុតស្រូបយកទឹកភ្លៀងច្រើនហួសប្រមាណភ្លាមៗនៅពេលផ្លែជិតទុំ។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលស្រូបទឹកច្រើនពេករហូតដល់ហើមប៉ោងសាច់ ហើយលែងទន់ល្អដូចធម្មតា។ |
| Gummosis | រោគសញ្ញាដែលដើម ឬផ្លែមង្ឃុតបញ្ចេញជ័រពណ៌លឿងតាមសំបកខាងក្រៅ ឬជ្រាបចូលជ្រៅក្នុងសាច់ផ្លែ ដែលធ្វើឱ្យផ្លែធ្លាក់គុណភាព សំបកខូច និងមិនអាចនាំចេញបាន។ វាច្រើនបណ្តាលមកពីការបំផ្លាញពីសត្វល្អិត (ដូចជាទ្រីប) ឬការប្រែប្រួលជាតិទឹកក្នុងដីភ្លាមៗ។ | ស្រដៀងនឹងរបួសលើស្បែកមនុស្សដែលបញ្ចេញទឹកវ៉ាក់ ឬឈាមពេលត្រូវមុតដើម្បីការពារខ្លួន ប៉ុន្តែសម្រាប់ផ្លែឈើវាធ្វើឱ្យខូចរូបរាង និងខូចសាច់ខាងក្នុង។ |
| Single sigmoid curve | ទម្រង់ខ្សែកោងនៃការលូតលាស់របស់ផ្លែឈើ (ដូចជាមង្ឃុត) ដែលកើនឡើងទំហំយឺតៗនៅដំណាក់កាលដំបូង បន្ទាប់មកលូតលាស់យ៉ាងលឿនពន្លឿននៅពាក់កណ្តាលទី ហើយចុងក្រោយក៏ថយល្បឿនវិញនៅពេលជិតទុំ ដោយគ្មានដំណាក់កាលឈប់សម្រាក។ | ប្រៀបដូចជាការជិះកង់ឡើងចំណោទយឺតៗ រួចចុះចំណោទលឿនស្លេវ ហើយចាប់ហ្វ្រាំងយឺតៗវិញពេលជិតដល់គោលដៅ។ |
| Humic acid | សារធាតុសរីរាង្គដែលចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិឬកាកសំណល់ដែលរលួយ មានតួនាទីជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី ធ្វើឱ្យដីធូរ រក្សាសំណើម និងជួយឱ្យឫសរុក្ខជាតិស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីជីគីមីបានកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ប្រៀបដូចជាប្រព័ន្ធរំលាយអាហារជំនួយ ដែលជួយបញ្ចុកចំណី (ជី) ទៅឱ្យដើមឈើញ៉ាំបានកាន់តែស្រួល និងលឿនជាងមុន។ |
| Poultry dropping | លាមកសត្វបក្សី ពិសេសលាមកមាន់ ដែលត្រូវបានយកមកផ្អាប់និងប្រើប្រាស់ជាជីសរីរាង្គដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ដោយសារវាសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹមដូចជា អាសូត ផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូមខ្ពស់ជាងលាមកសត្វគោ ឬជ្រូក។ | ប្រៀបដូចជាវីតាមីនប៉ូវកម្លាំងធម្មជាតិដែលផលិតពីកាកសំណល់សត្វស្លាប ដើម្បីជួយឱ្យដីមានជីជាតិឡើងវិញ និងជួយសន្សំសំចៃថវិកាទិញជីគីមី។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
