បញ្ហា (The Problem)៖ ដំណាំមៀន (Dimocarpus longan Lour.) ដែលកសិករដាំជាទូទៅមានកម្ពស់ខ្ពស់ បង្កការលំបាកក្នុងការថែទាំនិងប្រមូលផល ដែលធ្វើឱ្យចំណាយដើមទុនខ្ពស់លើកម្លាំងពលកម្ម។ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការកាត់តម្រឹមមែកមៀនឱ្យទាបធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រប្រពៃណីរបស់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធផលិតកម្មពីរផ្សេងគ្នានៅក្នុងចម្ការកសិករចំនួន១០កន្លែង ក្នុងខេត្តឈៀងរ៉ៃ ប្រទេសថៃ ចាប់ពីខែតុលា ឆ្នាំ២០០៧ ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១១។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Low Canopy Pruning (LCP) ការកាត់តម្រឹមមែកមៀនឱ្យទាប |
បង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រមូលផលបានយ៉ាងច្រើន កាត់បន្ថយចំណាយលើកម្លាំងពលកម្ម ងាយស្រួលក្នុងការថែទាំ និងមានអត្រាចេញផ្កាខ្ពស់នៅឆ្នាំទី៣។ | ទិន្នផលនិងប្រាក់ចំណេញអាចមានការធ្លាក់ចុះនៅ១ទៅ២ឆ្នាំដំបូង ដោយសារដើមត្រូវកាត់មែកចាស់ចោលច្រើន។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រមូលផលកើនដល់ ៤៧.៦ គីឡូក្រាម/ម៉ោង/នាក់ ហើយប្រាក់ចំណេញសុទ្ធកើនដល់ ៧១៥.៧១ បាត/ដើម នៅឆ្នាំទី៣។ |
| Farmer Practice (FP) / High Canopy ការអនុវត្តតាមបែបប្រពៃណីរបស់កសិករ (ទុកមែកខ្ពស់) |
ផ្តល់ទិន្នផល និងប្រាក់ចំណេញខ្ពស់ជាងនៅក្នុងឆ្នាំទី១ ដោយសារមានមែក និងស្លឹកច្រើនសម្រាប់ចេញផ្លែស្រាប់។ | ពិបាកក្នុងការថែទាំ បាញ់ថ្នាំ និងប្រមូលផល ដែលទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើននិងចំណាយពេលវេលាយូរ។ | ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រមូលផលទាប (ត្រឹមតែ ១៩.១ គីឡូក្រាម/ម៉ោង/នាក់ ក្នុងឆ្នាំទី៣) និងមានប្រាក់ចំណេញតិចជាងនៅឆ្នាំទី៣ (៦២២.៨ បាត/ដើម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះមិនតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍ថ្លៃៗនោះទេ ប៉ុន្តែទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការថែទាំជាប្រចាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តឈៀងរ៉ៃ ប្រទេសថៃ លើចម្ការមៀនចំនួន ១០ កន្លែង ដែលមានអាយុកាលលើសពី ១០ ឆ្នាំ។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រនៃការកាត់តម្រឹមមែកនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងសក្តិសមបំផុតសម្រាប់កសិករដាំមៀននៅកម្ពុជា ដែលកំពុងជួបបញ្ហាខ្វះខាតកម្លាំងពលកម្ម និងចំណាយខ្ពស់លើការប្រមូលផល។
សរុបមក ការផ្លាស់ប្តូរមកប្រើប្រព័ន្ធកាត់មែកទាបអាចតម្រូវឱ្យកសិករមានការអត់ធ្មត់ចំពោះការធ្លាក់ចុះទិន្នផលក្នុង១ទៅ២ឆ្នាំដំបូង ប៉ុន្តែវានឹងផ្តល់ផលចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងច្បាស់លាស់នៅឆ្នាំបន្តបន្ទាប់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Low canopy pruning (ការកាត់តម្រឹមមែកទាប) | ជាបច្ចេកទេសកាត់មែកឈើហូបផ្លែដើម្បីបញ្ចុះកម្ពស់ដើមមិនឱ្យលូតលាស់ខ្ពស់ពេក (ជាទូទៅរក្សាកម្ពស់ត្រឹម ២-៣ម៉ែត្រ) ដែលជួយសម្រួលដល់ការថែទាំ ការបាញ់ថ្នាំ និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពក្នុងការប្រមូលផល។ | ដូចជាការកាត់សក់ឱ្យខ្លីដើម្បីងាយស្រួលកក់និងសិត ជាជាងទុកសក់វែងដែលពិបាកថែទាំ។ |
| Open centre pruning (ការកាត់តម្រឹមមែកទម្រង់កណ្តាលបើកចំហ) | ជាវិធីសាស្ត្រកាត់មែកកណ្តាលនៃដើមចោល ដើម្បីឱ្យពន្លឺព្រះអាទិត្យអាចជះចូលដល់ផ្នែកខាងក្នុងនៃគុម្ព ដែលជួយកាត់បន្ថយជំងឺ ធ្វើឱ្យស្លឹកបញ្ចេញរស្មីសំយោគបានល្អ និងជំរុញការចេញផ្កាផ្លែ។ | ដូចជាការបើកដំបូលផ្ទះចំកណ្តាលដើម្បីឱ្យពន្លឺថ្ងៃនិងខ្យល់អាចចូលមកក្នុងផ្ទះបានល្អ។ |
| Harvesting efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រមូលផល) | ជារង្វាស់ដែលគិតជាទម្ងន់នៃទិន្នផលដែលកសិករម្នាក់អាចប្រមូលបានក្នុងមួយឯកតាពេលវេលា (គិតជា គីឡូក្រាម/ម៉ោង/នាក់)។ វាបង្ហាញពីភាពងាយស្រួល ល្បឿនក្នុងការបេះផ្លែឈើ និងការសន្សំសំចៃកម្លាំងពលកម្ម។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើអ្នកអាចរើសផ្លែស្វាយបានប៉ុន្មានគីឡូក្នុងមួយម៉ោង បើដើមទាបអ្នករើសបានលឿននិងបានច្រើនជាងដើមខ្ពស់។ |
| Panicle (កញ្ចុំផ្កា ឬកញ្ចុំផ្លែ) | ជាទម្រង់នៃមែកតូចៗដែលបែកចេញពីធាងធំមួយ ដែលមានផ្ទុកផ្កាឬផ្លែជាច្រើនផ្តុំគ្នា ដូចជាកញ្ចុំផ្កាមៀន ស្វាយ ឬសាវម៉ាវ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេរាប់ចំនួនផ្លែក្នុងមួយកញ្ចុំដើម្បីវាស់ស្ទង់ទិន្នផលជាមធ្យម។ | ដូចជាចង្កោមទំពាំងបាយជូរ ដែលមានផ្លែជាច្រើនតោងនៅលើទងតែមួយ។ |
| Farmer practice / High canopy (ការអនុវត្តតាមបែបប្រពៃណីកសិករ / ការទុកមែកខ្ពស់) | ជាទម្លាប់នៃការដាំដុះទូទៅរបស់កសិករដែលបណ្តោយឱ្យដើមមៀនលូតលាស់ខ្ពស់តាមធម្មជាតិ (លើសពី ៤ម៉ែត្រ) ដោយមិនមានការកាត់តម្រឹមមែកជាប្រចាំ ដែលធ្វើឱ្យដើមធំខ្ពស់ ពិបាកប្រមូលផលនិងថែទាំ ទោះបីជាវាអាចផ្តល់ផលច្រើននៅពេលដើមនៅក្មេងក៏ដោយ។ | ដូចជាការបណ្តោយឱ្យក្មេងលូតលាស់ដោយមិនបានអប់រំតម្រង់ទិស ដែលធ្វើឱ្យពិបាកគ្រប់គ្រងនៅពេលធំឡើង។ |
| t-test (តេស្ត T) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រភេទដែលប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមទិន្នន័យពីរ (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមដើមមៀនកាត់មែកទាប និងក្រុមដើមមៀនកាត់មែកខ្ពស់) ដើម្បីកំណត់ថាតើលទ្ធផលពិតជាមានភាពខុសគ្នាជារួមប្រកបដោយអត្ថន័យផ្នែកស្ថិតិឬអត់។ | ដូចជាការប្រើជញ្ជីងដើម្បីថ្លឹងផ្ទៀងផ្ទាត់ថាតើសិស្សថ្នាក់ "ក" ពិតជាមានទម្ងន់មធ្យមធ្ងន់ជាងសិស្សថ្នាក់ "ខ" មែនឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ |
| Net revenue (ប្រាក់ចំណូលសុទ្ធ / ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ) | គឺជាប្រាក់ចំណេញដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីយកចំណូលសរុបដែលបានមកពីការលក់ទិន្នផល (មៀន) ដកចេញនូវរាល់ការចំណាយលើដើមទុននិងប្រតិបត្តិការទាំងអស់ (ដូចជាថ្លៃពលកម្មប្រមូលផល ថ្លៃជី ថ្នាំ)។ | ដូចជាប្រាក់ដែលសល់ក្នុងហោប៉ៅរបស់អ្នកបន្ទាប់ពីលក់នំអស់ ហើយយកលុយនោះទៅទូទាត់ថ្លៃម្សៅ និងស្កររួចរាល់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
