បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺស្រពោនដើមសណ្តែកបាយ (Chickpea wilt) ដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត Fusarium oxysporium f. sp. ciceri គឺជាជំងឺចម្បងរស់នៅក្នុងដីនិងគ្រាប់ពូជ ដែលបណ្តាលឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងពី ៥% ទៅ ១០% ជាលក្ខណៈជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃទៅលើប្រសិទ្ធភាពនៃការព្យាបាលគ្រាប់ពូជដោយប្រើសារធាតុគីមី ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត ជីសរីរាង្គកែលម្អដី និងការធ្វើតេស្តរកពូជធន់នៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់និងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Seed Treatment (Thiram + Carbendazim) ការព្យាបាលគ្រាប់ពូជដោយសារធាតុគីមី (Thiram ០.១៥% + Carbendazim ០.១%) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតនិងលឿនក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត។ វាងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តមុនពេលសាបព្រួស។ | ការប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរអាចបណ្តាលឱ្យមេរោគស៊ាំនឹងថ្នាំ និងអាចប៉ះពាល់ដល់អតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ក្នុងដី។ | ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិត Fusarium oxysporium បាន ៩០% នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
| Soil Application of Bioagents (Trichoderma viride) ការដាក់ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តក្នុងដី (Trichoderma viride) |
ជាវិធីសាស្រ្តដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន មាននិរន្តរភាព និងជួយកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមីកសិកម្ម។ | ទាមទារពេលវេលាដើម្បីឱ្យផ្សិតមានប្រយោជន៍លូតលាស់ ហើយប្រសិទ្ធភាពអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើស្ថានភាពបរិស្ថាននិងសំណើមដី។ | កាត់បន្ថយអត្រាកើតជំងឺស្រពោនដើមបាន ៨០.៨៦% នៅក្នុងការសាកល្បងដាំក្នុងផើង។ |
| Organic Soil Amendments (Groundnut cake) ការកែលម្អដីដោយប្រើជីសរីរាង្គ (កាកសណ្តែកដី) |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធនិងសណ្ឋានដី ព្រមទាំងផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹមបន្ថែមដល់ដំណាំក្នុងពេលកម្ចាត់មេរោគផ្សិត។ | ទាមទារបរិមាណច្រើន (៥០០ គ.ក្រ/ហិចតា) ដែលអាចចំណាយខ្ពស់និងពិបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូនលើកដាក់។ | កាត់បន្ថយអត្រាកើតជំងឺបាន ៦១.៩១% ធៀបនឹងដីដែលមិនបានកែលម្អ។ |
| Cultivation of Resistant Varieties ការដាំដុះពូជសណ្តែកបាយធន់នឹងជំងឺ |
ជាដំណោះស្រាយដែលសន្សំសំចៃបំផុត និងមានប្រសិទ្ធភាពយូរអង្វែងសម្រាប់កសិករ។ | ភាពធន់របស់ពូជអាចនឹងបាត់បង់នៅពេលមានការវិវត្តទម្រង់ថ្មី (Physiologic races) របស់មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺ។ | រកឃើញ ១៨ ពូជ ដែលមានភាពធន់ខ្ពស់ ដោយមានអត្រាឆ្លងត្រឹមតែ ៥.២៦%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវធនធានសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍ ផ្ទះកញ្ចក់ និងសារធាតុគីមី/ជីវសាស្រ្តមួយចំនួនសម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា (សាកលវិទ្យាល័យកសិកម្ម Marathwada) ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកបាយនិងទិន្នន័យដីនៅតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងប្រភេទដីអាចមានភាពខុសគ្នា ដូច្នេះវាទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តសម្របសម្រួល (Local adaptation test) មុននឹងយកមកអនុវត្តជាទ្រង់ទ្រាយធំក្នុងស្រុកពិតប្រាកដ។ យ៉ាងណាមិញ គោលការណ៍នៃការគ្រប់គ្រងជំងឺចម្រុះនេះគឺនៅតែអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្រ្តគ្រប់គ្រងជំងឺចម្រុះនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី។
ការធ្វើសមាហរណកម្មវិធីសាស្រ្តគ្រប់គ្រងជំងឺនេះនឹងជួយធានាបាននូវភាពធន់នៃការដាំដុះដំណាំសណ្តែកនៅកម្ពុជា ព្រមទាំងការពារសុខភាពដីនិងបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Fusarium oxysporium f. sp. ciceri (មេរោគផ្សិត Fusarium oxysporium f. sp. ciceri) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតរស់នៅក្នុងដីដែលចម្លងតាមរន្ធឫស និងចូលទៅបំផ្លាញបំពង់ទឹករបស់រុក្ខជាតិ បណ្តាលឱ្យកកស្ទះចរន្តទឹក ដែលធ្វើឱ្យដើមសណ្តែកបាយស្រពោន និងងាប់បន្តិចម្តងៗ។ | ដូចជាសំរាមដែលទៅស្ទះក្នុងទុយោទឹក ធ្វើឱ្យទឹកមិនអាចហូរទៅចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិបាន រហូតដល់វាស្ងួតងាប់។ |
| Bioagent (ភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្ត) | ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ (ដូចជាផ្សិត Trichoderma) ដើម្បីប្រឆាំង រារាំង ឬសម្លាប់មេរោគដែលបង្កជំងឺដល់ដំណាំ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរនៅក្នុងផ្ទះ ដោយមិនចាំបាច់ប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរ។ |
| Poisoned food technique (បច្ចេកទេសបំពុលចំណី) | ជាវិធីសាស្រ្តពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលគេលាយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមេរោគ (Agar) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំនោះមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណាក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិតនោះ។ | ដូចជាការដាក់ថ្នាំពុលចូលទៅក្នុងនុយចំណី ដើម្បីមើលថាតើសត្វល្អិតអាចស៊ីចំណីនោះហើយងាប់បានកម្រិតណា។ |
| Sick plot technique (បច្ចេកទេសបង្កតំបន់ជំងឺ) | ជាការបង្កើតរងដីមួយដែលមានផ្ទុកមេរោគបង្កជំងឺយ៉ាងក្រាស់ក្រែលដោយចេតនា ដើម្បីយកពូជដំណាំផ្សេងៗមកដាំសាកល្បង រកមើលថាតើពូជមួយណាមានលក្ខណៈសែនធន់នឹងជំងឺនេះជាងគេ។ | ដូចជាការបញ្ជូនទាហានទៅកាន់សមរភូមិដែលមានសត្រូវច្រើន ដើម្បីសាកល្បងថាតើអ្នកណាមានសមត្ថភាពតស៊ូការពារខ្លួនបានល្អជាងគេ។ |
| Soil amendment (ការកែលម្អដី) | ការបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គផ្សេងៗ (ដូចជាកាកសណ្តែកដី កាកស្តៅ) ទៅក្នុងដី ដើម្បីកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បន្ថែមជីវជាតិ និងជួយកាត់បន្ថយបរិមាណមេរោគបង្កជំងឺដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុងដី។ | ដូចជាការផ្តល់វីតាមីននិងអាហារបំប៉នដល់រាងកាយ ដើម្បីឱ្យមានកម្លាំង និងប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំទប់ទល់នឹងជំងឺ។ |
| Direct Bit Placement Method (វិធីសាស្រ្តដាក់តេស្តផ្ទាល់) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយគេកាត់យកបន្ទះតូចៗនៃផ្សិតមានប្រយោជន៍ និងមេរោគផ្សិត យកមកដាក់ទល់មុខគ្នានៅលើចានពិសោធន៍តែមួយ ដើម្បីតាមដានមើលថាតើផ្សិតមួយណាអាចលូតលាស់លឿន និងរារាំងការលូតលាស់របស់ផ្សិតមួយទៀតបាន។ | ដូចជាការដាក់អ្នកប្រដាល់ពីរនាក់នៅលើសង្វៀនតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើនរណាខ្លាំងជាង និងអាចវាយយកឈ្នះគូប្រកួតបាន។ |
| Synergistic effect (ឥទ្ធិពលសហថាមពល) | ជាលទ្ធផលដែលទទួលបានពីការប្រើប្រាស់សារធាតុ ឬភ្នាក់ងារជីវសាស្រ្តពីរ ឬច្រើនបញ្ចូលគ្នា ដែលបង្កើតបានជាប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងក្លាជាងការបូកបញ្ចូលគ្នានៃប្រសិទ្ធភាពរបស់ធាតុនីមួយៗដាច់ដោយឡែក។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់សហការគ្នារុញឡានដែលខូច គឺមានកម្លាំងរុញខ្លាំងនិងលឿនជាងមនុស្សម្នាក់រុញពីរដងទៅទៀត។ |
| Antagonistic effect (ឥទ្ធិពលប្រឆាំងគ្នា) | ជាសកម្មភាពដែលអតិសុខុមប្រាណមួយ (ឧទាហរណ៍ ផ្សិត Trichoderma) បញ្ចេញសារធាតុ ឬប្រកួតប្រជែងដណ្តើមចំណី ដែលធ្វើឱ្យអតិសុខុមប្រាណមួយទៀត (មេរោគបង្កជំងឺ) មិនអាចលូតលាស់ រួញស្វិត ឬស្លាប់តែម្តង។ | ដូចជាការដាំដើមឈើធំៗដែលបាំងពន្លឺថ្ងៃអស់ ធ្វើឱ្យស្មៅនៅខាងក្រោមមិនអាចទទួលបានពន្លឺនិងដុះលូតលាស់បាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
