បញ្ហា (The Problem)៖ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីកសិកម្មដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិតលើដំណាំម្ទេស (Capsicum frutescens L.) បណ្តាលឱ្យមានសំណល់គីមីក្នុងបរិស្ថាន និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ទើបការសិក្សានេះវាយតម្លៃលើការពឹងផ្អែកលើដំណាំអន្ទាក់ (Trap crops) ដើម្បីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃជំនួសវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាស្រាវជ្រាវតាមវាលត្រូវបានរៀបចំឡើងដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យ (RCBD) ដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពនៃដំណាំអន្ទាក់ចំនួន៥ប្រភេទផ្សេងៗគ្នាដាំជាជួរជាមួយម្ទេស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chilli + Marigold Trap Cropping ការដាំម្ទេសចម្រុះជាមួយផ្កាស្បៃរឿងជាដំណាំអន្ទាក់ |
កាត់បន្ថយសត្វល្អិតចង្រៃបានច្រើនជាងគេបំផុត (ចៃ ទ្រីប និងមៃត៍) និងទាក់ទាញសត្រូវធម្មជាតិ (Coccinellids) បានយ៉ាងល្អ។ ផ្តល់អត្រាផលចំណេញធៀបនឹងការចំណាយខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារការចំណាយបន្ថែមលើគ្រាប់ពូជផ្កា និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ថែទាំ ដែលផ្កាស្បៃរឿងមិនសូវមានទីផ្សារទូលំទូលាយដូចបន្លែផ្សេងៗ។ | ទិន្នផលម្ទេសកើនដល់ ១១,៧០ តោន/ហិកតា និងមានអត្រាផលចំណេញធៀបនឹងការចំណាយ (BCR) ២៤,៥៣។ |
| Chilli + Tomato Trap Cropping ការដាំម្ទេសចម្រុះជាមួយប៉េងប៉ោះជាដំណាំអន្ទាក់ |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយដង្កូវស៊ីផ្លែ (Helicoverpa armigera) ព្រមទាំងផ្តល់ទិន្នផលបន្ថែមពីផ្លែប៉េងប៉ោះដែលអាចលក់បានប្រាក់ចំណូលបន្ថែម។ | ប៉េងប៉ោះអាចដណ្តើមជីវជាតិពីដំណាំម្ទេសប្រសិនបើការរៀបចំគម្លាតមិនបានល្អ ហើយក៏ងាយរងជំងឺផ្សិតផងដែរ។ | ទិន្នផលម្ទេស ១១,៣០ តោន/ហិកតា ឯទិន្នផលប៉េងប៉ោះ ២២,៨០ តោន/ហិកតា និងមាន BCR ២០,៧១។ |
| Sole Chilli (Control) ការដាំម្ទេសទោល (មិនមានដំណាំអន្ទាក់) |
ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំដី ដាំដុះ និងប្រមូលផល ព្រោះមិនមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការថែទាំដំណាំពីរប្រភេទ។ | រងការបំផ្លាញយ៉ាងដំណំពីសត្វល្អិតចង្រៃ ដែលបណ្តាលឱ្យអត្រាស្លឹកួញខ្ពស់ និងខូចខាតផ្លែច្រើន ប្រសិនបើមិនប្រើថ្នាំគីមី។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៦,៩០ តោន/ហិកតា និងអត្រាខូចខាតផ្លែដោយសារដង្កូវរហូតដល់ ២១,៣៧%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសដាំដំណាំអន្ទាក់នេះមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញទេ ភាគច្រើនពឹងផ្អែកលើការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធដាំដុះ គ្រាប់ពូជ និងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមបន្តិចបន្តួច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវគ្រឿងទេស នៃប្រទេសបង់ក្លាដែស ក្នុងរដូវរងារ (Rabi season) ដែលប្រើប្រាស់ពូជម្ទេស BARI Morich-2។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងតំបន់ត្រូពិចនៅកម្ពុជាក្តី ប៉ុន្តែប្រភេទដី សីតុណ្ហភាពជាក់ស្តែង និងប្រភេទសត្វល្អិតប្រចាំតំបន់នៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារការសាកល្បងសម្របតាមបរិបទមូលដ្ឋាន។
បច្ចេកទេសកសិកម្មអេកូឡូស៊ីនេះមានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ពិសេសក្នុងការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមី។
ការធ្វើសមាហរណកម្មដំណាំអន្ទាក់ចូលទៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅកម្ពុជានឹងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់ ព្រមទាំងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងបរិស្ថានប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Trap crop (ដំណាំអន្ទាក់) | ដំណាំដែលត្រូវបានដាំក្នុងគោលបំណងទាក់ទាញសត្វល្អិតចង្រៃឱ្យមកស៊ីវា ដើម្បីការពារដំណាំគោល (ដូចជាម្ទេស) ពីការចូលកាត់បំផ្លាញដោយសត្វល្អិតទាំងនោះ។ វាជាយន្តការទប់ស្កាត់បែបជីវសាស្ត្រ។ | ដូចជាការដាក់នុយចំណីដែលឆ្ងាញ់ជាង ដើម្បីទាក់ទាញសត្វកណ្ដុរឱ្យចូលអន្ទាក់ ជាជាងឱ្យវាទៅខាំស៊ីស្រូវក្នុងជង្រុករបស់អ្នក។ |
| Push-pull strategy (យុទ្ធសាស្ត្ររុញនិងទាញ) | ជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចម្រុះដោយប្រើដំណាំមួយប្រភេទដើម្បីដេញ (Push) សត្វល្អិតចេញពីដំណាំគោល និងប្រើដំណាំមួយទៀតដើម្បីទាក់ទាញ (Pull) សត្វល្អិតទាំងនោះឱ្យទៅប្រមូលផ្តុំនៅកន្លែងផ្សេងដែលងាយស្រួលកម្ចាត់ចោល។ | ដូចជាការដុតធូបមូសដើម្បីដេញមូសចេញពីក្នុងផ្ទះ (រុញ) ហើយបើកអំពូលភ្លើងទាក់ទាញនៅខាងក្រៅដើម្បីឱ្យមូសហើរទៅទីនោះវិញ (ទាញ)។ |
| Leaf curl index (សន្ទស្សន៍ស្លឹកួញ) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារដែលគេប្រើដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការខូចខាតរបស់ស្លឹកដំណាំ (ភាគច្រើនគឺការួញស្លឹក) ដែលបង្កឡើងដោយសត្វល្អិតជញ្ជក់ទឹកដមដូចជា ចៃ ទ្រីប និងមៃត៍ ដោយផ្អែកលើមាត្រដ្ឋានពិន្ទុ (ឧទាហរណ៍៖ ០ ដល់ ៤)។ | ប្រៀបដូចជាការដាក់ពិន្ទុពី ០ ដល់ ៤ របស់គ្រូពេទ្យ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើអ្នកជំងឺម្នាក់មានអាការៈរបួសធ្ងន់ធ្ងរកម្រិតណា។ |
| Marginal benefit-cost ratio (អត្រាផលចំណេញធៀបនឹងការចំណាយ) | ជាការគណនាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចដើម្បីបង្ហាញថា តើការចំណាយបន្ថែមទៅលើការអនុវត្តបច្ចេកទេសថ្មីណាមួយ (ដូចជាការចំណាយលើកម្លាំងពលកម្មដាំដំណាំអន្ទាក់) អាចផ្តល់ប្រាក់ចំណេញបន្ថែមត្រលប់មកវិញចំនួនប៉ុន្មានដងនៃដើមទុននោះ។ | ដូចជាការគិតទូទាត់ថា បើយើងព្រមចំណាយលុយ ១ដុល្លារទិញនុយស្ទូចត្រី តើយើងអាចលក់ត្រីដែលស្ទូចបានចំណេញប៉ុន្មានដុល្លារមកវិញ។ |
| Natural enemies (សត្រូវធម្មជាតិ) | សត្វល្អិត ឬភ្នាក់ងារជីវសាស្ត្រដែលមានប្រយោជន៍នៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី ដែលដើរតួនាទីជាអ្នកប្រមាញ់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំ ដែលជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីឱ្យវាជួយចាប់កណ្ដុរដែលតែងតែលួចស៊ីចំណីក្នុងផ្ទះបាយ។ |
| Coccinellid beetles (សត្វអណ្ដើកមាស) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតមានប្រយោជន៍មួយក្រុម (សត្រូវធម្មជាតិ) ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការចាប់ស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃតូចៗដូចជា ចៃ និងទ្រីប ដែលតោងជញ្ជក់បំផ្លាញរុក្ខជាតិ។ | ប្រៀបដូចជាកងទ័ពយាមចម្ការដែលចាំចាប់សត្រូវ (សត្វល្អិតចង្រៃ) យកមកធ្វើជាចំណីរបស់ខ្លួន។ |
| Destructive sampling (ការយកសំណាកបែបបំផ្លាញ) | វិធីសាស្ត្រប្រមូលទិន្នន័យស្រាវជ្រាវដោយការកាត់ ឬបេះយកផ្នែកណាមួយរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាការបេះស្លឹក ឬផ្លែ) យកទៅពិនិត្យលម្អិតក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ ដែលសកម្មភាពនេះធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់រូបរាង ឬអាយុជីវិតរបស់រុក្ខជាតិដើមនោះ។ | ដូចជាការកាត់ក្រណាត់មួយដុំតូចពីអាវដើម្បីយកទៅតេស្តមើលគុណភាពសាច់ក្រណាត់ ដែលធ្វើឱ្យអាវនោះលែងពេញលេញ។ |
| Chlorophyll concentration index (សន្ទស្សន៍កំហាប់ក្លរ៉ូហ្វីល) | តម្លៃដែលវាស់ដោយឧបករណ៍ឌីជីថល (SPAD meter) ដើម្បីដឹងពីកម្រិតបរិមាណជាតិពណ៌បៃតង (ក្លរ៉ូហ្វីល) នៅក្នុងស្លឹក ដែលបង្ហាញពីសុខភាពរុក្ខជាតិ កម្រិតអាសូត និងសមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការកៀបឧបករណ៍វាស់អុកស៊ីសែននៅចុងម្រាមដៃ ដើម្បីដឹងថាមនុស្សម្នាក់មានដំណើរការដកដង្ហើម និងសុខភាពល្អកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
