បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាការបាត់បង់ទិន្នផលដំណាំសណ្តែកបាយ ដែលបណ្តាលមកពីការបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតចង្រៃចម្បងនៅក្នុងប្រព័ន្ធដាំដុះផ្អែកលើដំណាំស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាអំពីទំនាក់ទំនងរវាងទិន្នផល និងការបាត់បង់ ត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃលើរុក្ខជាតិតែមួយតាមដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Single Plant Method (Field Crop Loss Assessment) វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃលើរុក្ខជាតិតែមួយ (ការវាយតម្លៃការបាត់បង់ទិន្នផលនៅវាលស្រែ) |
ផ្តល់ទិន្នន័យលម្អិត និងច្បាស់លាស់អំពីប្រវត្តិ និងទំនាក់ទំនងរវាងការខូចខាតនិងទិន្នផលនៃរុក្ខជាតិនីមួយៗ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងពេលវេលាយូរក្នុងការតាមដានរុក្ខជាតិរៀងរាល់សប្តាហ៍រហូតដល់ពេលប្រមូលផល។ | បានប្រមូលទិន្នន័យពីដង់ស៊ីតេនៃការខូចខាតយ៉ាងលម្អិតតាំងពីដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូង រហូតដល់ដំណាក់កាលប្រមូលផលដោយជោគជ័យ។ |
| Stepwise Multiple Regression Analysis ការវិភាគតម្រែតម្រង់ពហុគុណជាជំហាន (ការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណអថេរ (ដំណាក់កាលលូតលាស់ និងប្រភេទសត្វល្អិត) ដែលជះឥទ្ធិពលខ្លាំងបំផុតដល់ការធ្លាក់ចុះទិន្នផល។ | ទាមទារទំហំគំរូទិន្នន័យគ្រប់គ្រាន់ និងចំណេះដឹងផ្នែកកម្មវិធីស្ថិតិដើម្បីវិភាគរកទំនាក់ទំនងឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | រកឃើញថាការបំផ្លាញដោយដង្កូវកាត់ដើម និងសត្វល្អិតទ្រីបក្នុងដំណាក់កាលដាក់គ្រាប់ ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ ០,៣-០,៥% និង ០,៣-០,៤% ក្នុងមួយភាគរយនៃស្លឹកខូចខាត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារស្រាវជ្រាវវាលស្រែ និងការវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ ប៉ុន្តែមិនមានបញ្ជាក់ពីតម្លៃចំណាយជាក់លាក់នៅក្នុងឯកសារនោះទេ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការ Chainat និងវាលស្រែកសិករនៅខេត្ត Chainat ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៦-១៩៨៧។ ទិន្នន័យនេះឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មនៅភាគកណ្តាលនៃប្រទេសថៃ។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រព័ន្ធដាំដុះ (ស្រូវ-សណ្តែកបាយ) និងបញ្ហាសត្វល្អិតស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃ និងកម្រិតខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច (EIL) ដែលបានរកឃើញនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តជាក់ស្តែងក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តគំរូវាយតម្លៃការខូចខាតនេះនឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំគីមី និងលើកកម្ពស់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Economic-injury level (កម្រិតខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច) | ជាដង់ស៊ីតេទាបបំផុតនៃចំនួនសត្វល្អិតចង្រៃដែលបង្កឱ្យមានការខូចខាតដល់ទិន្នផលក្នុងកម្រិតមួយ ដែលតម្លៃនៃការខាតបង់ស្មើគ្នានឹងប្រាក់ដែលត្រូវចំណាយលើការទិញថ្នាំកម្ចាត់សត្វល្អិត។ គោលការណ៍នេះជួយកសិករសម្រេចចិត្តថាតើគួរចាប់ផ្តើមបាញ់ថ្នាំឬនៅ ដើម្បីកុំឱ្យខាតដើម។ | ដូចជាការគិតគូរថាតើការចំណាយលុយហៅជាងមកជួសជុលដំបូលផ្ទះលេចទឹក ស្មើនឹងតម្លៃសម្ភារៈក្នុងផ្ទះដែលនឹងខូចខាតដោយសារទឹកភ្លៀងដែរឬទេ មុននឹងសម្រេចចិត្តជួលជាងមកធ្វើ។ |
| Stepwise multiple regression (តម្រែតម្រង់ពហុគុណជាជំហាន) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិមួយ ដែលវាបន្ថែម ឬដកអថេរ (ដូចជាកម្រិតខូចខាតនៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់នីមួយៗ) ម្តងមួយៗចូលទៅក្នុងរូបមន្តគណិតវិទ្យា ដើម្បីស្វែងរកមើលថាតើកត្តាណាខ្លះដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេបំផុតក្នុងការធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះ។ | ដូចជាការសាកល្បងដកគ្រឿងផ្សំម្ដងមួយៗចេញពីសម្ល ដើម្បីរកមើលថាតើគ្រឿងផ្សំណាមួយដែលធ្វើឱ្យសម្លនោះមានរសជាតិឆ្ងាញ់ឬអន់ជាងគេបំផុត។ |
| Single plant method (វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃលើរុក្ខជាតិតែមួយ) | ជាបច្ចេកទេសស្រាវជ្រាវក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជ្រើសរើសរុក្ខជាតិមួយដើមៗជាសំណាក ហើយតាមដានកត់ត្រាការខូចខាតជារៀងរាល់សប្តាហ៍តាំងពីដុះរហូតដល់ប្រមូលផល ដើម្បីរកទំនាក់ទំនងរវាងការខូចខាតដោយសត្វល្អិត និងទម្ងន់គ្រាប់ដែលទទួលបានពីរុក្ខជាតិនីមួយៗ។ | ដូចជាការតាមដានសុខភាពនិងការសិក្សារបស់សិស្សម្នាក់ៗតាំងពីដើមឆ្នាំរហូតដល់ប្រឡង ដើម្បីមើលថាជំងឺផ្តាសាយប៉ុន្មានដងទើបធ្វើឱ្យពិន្ទុរបស់ពួកគេធ្លាក់ចុះ។ |
| Vegetative stage (ដំណាក់កាលលូតលាស់ស្លឹកនិងដើម) | ជាដំណាក់កាលដំបូងនៃវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ ដែលផ្តោតលើការលូតលាស់ដើម ស្លឹក និងឫស មុនពេលវាចាប់ផ្តើមចេញផ្កា។ តាមការសិក្សានេះ ការខូចខាតដោយសត្វល្អិតក្នុងដំណាក់កាលនេះ មិនសូវមានផលប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលគ្រាប់នៅពេលប្រមូលផលឡើយ។ | ដូចជាវ័យកុមារដែលរាងកាយកំពុងផ្តោតលើការលូតលាស់កម្ពស់និងកម្លាំង មុនពេលឈានចូលវ័យពេញវ័យដែលអាចបង្កើតកូនចៅបាន។ |
| Pod filling stage (ដំណាក់កាលដាក់គ្រាប់) | ជាដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិ (ជាពិសេសពពួកសណ្តែក) បញ្ជូនថាមពលនិងសារធាតុចិញ្ចឹមភាគច្រើនទៅកាន់ផ្លែដើម្បីបង្កើតគ្រាប់ខាងក្នុងឱ្យពេញនិងធំល្អ។ ការបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតក្នុងដំណាក់កាលនេះ ធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាស្ត្រីមានផ្ទៃពោះដែលត្រូវការអាហារបំប៉នច្រើនដើម្បីឱ្យទារកក្នុងផ្ទៃលូតលាស់ធំធាត់ល្អ បើមានបញ្ហាសុខភាពពេលនេះនឹងប៉ះពាល់ដល់កូនខ្លាំង។ |
| Spodoptera litura (ដង្កូវកាត់ដើម ឬដង្កូវហ្វូងសាច់) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃចម្បងដែលស៊ីរុក្ខជាតិច្រើនប្រភេទ។ ពួកវាបំផ្លាញដំណាំដោយការស៊ីកាត់ស្លឹកនិងដើម ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិបាត់បង់សមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគក្នុងការផលិតអាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមគ្រាប់សណ្តែក។ | ដូចជាក្រុមចោរដែលចូលមកកាប់បំផ្លាញរោងចក្រផលិតអាហារ (ស្លឹក) ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិគ្មានអាហារគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ផ្ញើទៅចិញ្ចឹមគ្រាប់។ |
| Megalurothrips usitatus (សត្វល្អិតទ្រីបសណ្តែក) | ជាសត្វល្អិតល្អិតៗដែលចូលចិត្តបំផ្លាញជាលិការុក្ខជាតិ (ស្លឹក ផ្កា ក្តិប) ដោយប្រើមាត់ចាក់រន្ធហើយជញ្ជក់យកទឹករុក្ខជាតិ ដែលបណ្តាលឱ្យស្លឹកក្រញួង ផ្កាជ្រុះ និងធ្វើឱ្យទិន្នផលសណ្តែកធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងក្នុងដំណាក់កាលដាក់គ្រាប់។ | ដូចជាមូសតូចៗដែលមកជញ្ជក់ឈាមរុក្ខជាតិរាល់ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិចុះខ្សោយ និងមិនអាចបង្កើតគ្រាប់បានល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
