បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺប្លាស (Blast disease) បង្កដោយមេរោគផ្សិត Pyricularia oryzae គឺជាបញ្ហាចម្បងដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលស្រូវចុះថយយ៉ាងខ្លាំង ជាពិសេសទៅលើពូជស្រូវក្រអូប KDML105 ដែលងាយរងគ្រោះដោយជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជត្រឡប់ និងការគូសផែនទីសែនដើម្បីស្វែងរកទីតាំងសែនធន់នឹងជំងឺ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Bulked Segregant Analysis (BSA) + SSR Markers ការវិភាគ Bulked Segregant ជាមួយសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល SSR |
អាចរកឃើញទីតាំងសែន (QTLs) ជាក់លាក់បានលឿន និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការបញ្ជាក់ពីអត្ថិភាពនៃសែនធន់ដោយមិនចាំបាច់រង់ចាំការវាយតម្លៃនៅវាលស្រែយូរ។ វាជួយជម្រុះចោលនូវសកម្មភាពរំខានពីសែនផ្សេងៗ (Genetic background noise)។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់លើបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ ម៉ាស៊ីន PCR និងអ្នកជំនាញដែលមានបច្ចេកទេសជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលច្បាស់លាស់។ | កំណត់បានទីតាំងសែនធន់នឹងជំងឺថ្មីចំនួន ២ បន្ថែមទៀត (ភ្ជាប់នឹងសញ្ញាសម្គាល់ RM85 នៅក្រូម៉ូសូមទី៣ និង RM38 នៅក្រូម៉ូសូមទី៨) និង២កន្លែងចាស់ទៀតដែលគេធ្លាប់ស្គាល់។ |
| Conventional Pathotype Evaluation (Inoculation) ការវាយតម្លៃភាពធន់នឹងជំងឺតាមបែបប្រពៃណី (ការចម្លងរោគដោយផ្ទាល់) |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពធន់ជាក់ស្តែង និងកម្រិតឆ្លើយតបរបស់រុក្ខជាតិទៅនឹងមេរោគផ្សិតប្លាសដែលមានក្នុងស្រុកនីមួយៗបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ | ប្រើពេលយូរ ត្រូវការទីតាំងផ្ទះកញ្ចក់ដែលអាចគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងសំណើមបានល្អ ហើយមិនអាចប្រាប់បានថាភាពធន់នោះកើតចេញពីសែនមួយណាឡើយ។ | អាចវាយតម្លៃនិងបែងចែកខ្សែស្រូវ BC2F6 ចំនួន ១៩២ ដោយរកឃើញខ្សែស្រូវចំនួន ១១ ដែលមានភាពធន់ទ្រាំខ្លាំងទៅនឹងមេរោគផ្សិតទាំង ៦ ប្រភេទ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារការវិនិយោគកម្រិតមធ្យមទៅខ្ពស់ ទាំងលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដាំដុះ (ផ្ទះកញ្ចក់) និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយប្រមូលសំណាកមេរោគផ្សិតប្លាសពីខេត្តចំនួន ៦ និងធ្វើតេស្តលើពូជស្រូវក្រអូបផ្កាម្លិះរបស់ថៃ (KDML105)។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កសិកម្ម និងការប្រើប្រាស់ពូជស្រូវក្រអូបស្រដៀងគ្នា (ដូចជាពូជផ្ការំដួល ផ្ការមៀត) ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ទោះបីជាចាំបាច់ត្រូវមានការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយមេរោគផ្សិតប្លាសនៅកម្ពុជាផ្ទាល់ក៏ដោយ។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដោយប្រើសញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល (Marker-assisted selection) និងអត្តសញ្ញាណនៃសែនធន់ទាំងនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ណាស់សម្រាប់យកមកអនុវត្តនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាគូសផែនទីសែននេះ អាចជួយកម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវក្រអូបដែលមានភាពធន់ទ្រាំយូរអង្វែង ដែលជាការជំរុញទាំងសន្តិសុខស្បៀង និងការប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារនាំចេញអង្ករអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Quantitative Trait Loci (QTLs) (ទីតាំងសែនកំណត់លក្ខណៈបរិមាណ) | ទីតាំងជាក់លាក់នៅលើក្រូម៉ូសូម (ខ្សែ DNA) ដែលផ្ទុកនូវសែនពាក់ព័ន្ធនឹងការបញ្ជាលើលក្ខណៈរូបរាងកាយ ឬភាពធន់របស់រុក្ខជាតិ ដែលជាទូទៅលក្ខណៈទាំងនេះត្រូវបញ្ជាដោយសែនច្រើនបញ្ចូលគ្នា (Polygenic)។ | ដូចជាការរកឃើញកូដតំបន់ ឬអាសយដ្ឋានជាក់លាក់មួយនៅលើផែនទី ដែលប្រាប់យើងពីទីតាំងលាក់ទុកនូវអាថ៌កំបាំងនៃភាពរឹងមាំរបស់រុក្ខជាតិ។ |
| Backcross Inbred Lines (BILs) (ខ្សែស្រូវបង្កាត់ត្រឡប់) | ជាជំនាន់រុក្ខជាតិដែលបានមកពីការយកកូនកាត់ទៅបង្កាត់ត្រឡប់ (Backcross) ជាមួយពូជមេបាដើមវិញច្រើនដង ដើម្បីរក្សាទុកលក្ខណៈល្អភាគច្រើនរបស់ពូជមេបាដើម តែទាញយកសែនល្អបន្តិចបន្តួចពីពូជផ្តល់ឱ្យ។ | ដូចជាការយកទឹកក្រូចមួយកែវទៅលាយជាមួយទឹកសច្រើនដង ដើម្បីឱ្យវាប្រែជាថ្លាឡើងវិញ ប៉ុន្តែនៅតែមានក្លិនក្រូចជាប់បន្តិចបន្តួច។ |
| Bulked Segregant Analysis (BSA) (ការវិភាគបែងចែកជាក្រុម) | វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប DNA របស់ក្រុមរុក្ខជាតិពីរដែលមានលក្ខណៈខុសគ្នាស្រឡះ (ឧទាហរណ៍៖ ក្រុមធន់នឹងជំងឺ និងក្រុមងាយឈឺ) ដើម្បីស្វែងរកសញ្ញាសម្គាល់ DNA ណាដែលផ្សារភ្ជាប់នឹងលក្ខណៈនោះយ៉ាងជាក់លាក់។ | ដូចជាការបំបែកមនុស្សជាពីរក្រុម (អ្នកពាក់វ៉ែនតា និងអ្នកមិនពាក់) រួចស្វែងរកលក្ខណៈរួមតែមួយគត់ដែលអ្នកពាក់វ៉ែនតាមានដូចគ្នា ដើម្បីទាញរកមូលហេតុនៃភាពខ្សោយភ្នែក។ |
| Simple Sequence Repeat (SSR) markers (សញ្ញាសម្គាល់ម៉ូលេគុល SSR) | បំណែកតូចៗនៃ DNA ដែលមានការផ្ទួនគ្នាច្រើនដង និងមានប្រវែងខុសៗគ្នារវាងពូជរុក្ខជាតិ។ គេប្រើវាជាសញ្ញាសម្គាល់ (Marker) ដើម្បីតាមដានថាតើសែនណាមួយត្រូវបានផ្ទេរពីមេបាទៅកូនចៅដោយជោគជ័យឬទេ។ | ដូចជាការស្កេនបាកូដ (Barcode) នៅលើទំនិញ ដែលជួយឱ្យយើងដឹងប្រាកដថាទំនិញនេះជាអ្វី និងមានប្រភពចេញមកពីណា។ |
| Broad spectrum resistance (ភាពធន់ទ្រាំទូលំទូលាយ) | សមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិ ឬសែនណាមួយ ក្នុងការទប់ទល់ និងការពារខ្លួនពីមេរោគបង្កជំងឺជាច្រើនប្រភេទ ឬច្រើនទម្រង់ (Isolates) ខុសៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងតែមួយមុខ ប៉ុន្តែអាចការពាររាងកាយពីជំងឺផ្តាសាយបានជាច្រើនប្រភេទ មិនថាមេរោគនោះបំប្លែងខ្លួនយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Introgression (ការបញ្ចូលសែន) | ដំណើរការនៃការផ្ទេរសែន (ឬក្រូម៉ូសូម) ពីពូជរុក្ខជាតិមួយទៅក្នុងប្រព័ន្ធពន្ធុវិទ្យារបស់ពូជមួយទៀត តាមរយៈការបង្កាត់ពូជម្តងហើយម្តងទៀតដើម្បីជម្រុះចោលលក្ខណៈដែលមិនចង់បាន។ | ដូចជាការកាត់យកតែមុខងារកាមេរ៉ាពីទូរស័ព្ទម៉ូដែលថ្មី យកមកដំឡើងបញ្ចូលក្នុងទូរស័ព្ទម៉ូដែលចាស់ ដើម្បីឱ្យវាថតរូបបានច្បាស់។ |
| Polymorphism (ពហុទម្រង់) | ភាពខុសគ្នានៃទម្រង់ ឬលំដាប់លំដោយ DNA នៅទីតាំងណាមួយនៃក្រូម៉ូសូមរវាងបុគ្គលពីរ ឬពូជពីរ ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្របែងចែកពួកវាដាច់ពីគ្នាបាន។ | ដូចជាការមានស្នាមខ្ចៅដៃខុសៗគ្នារវាងមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់ទៀត ដែលអាចយកមកធ្វើជាអត្តសញ្ញាណសម្គាល់បានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
