បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងអភិវឌ្ឍខ្សែស្រឡាយសណ្តែកសៀងបន្លែ (Vegetable soybean) ដែលមានសម្បកគ្រាប់ពណ៌ខ្មៅ និងមានក្លិនក្រអូប ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារ និងផ្ដល់អត្ថប្រយោជន៍សុខភាពខ្ពស់ដោយសារសារធាតុអង់តូស៊ីយ៉ានីន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការបង្កាត់ពូជសណ្តែកសៀង និងវិភាគសេនេទិចតាមរយៈការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគមធ្យមជំនាន់លើពូជសណ្តែកសៀងផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Generation Mean Analysis (GMA) on Cross 1: 'Kaori' x 'Black Seed' ការវិភាគមធ្យមជំនាន់លើការបង្កាត់ទី១៖ ពូជ 'Kaori' ជាមួយពូជ 'Black Seed' |
អាចកំណត់ពីឥទ្ធិពលហ្សែនលើលក្ខណៈទិន្នផលបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងបង្ហាញថាការគ្រប់គ្រងពណ៌សម្បកគ្រាប់មានការចូលរួមពីហ្សែនច្រើន។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរក្នុងការបង្កាត់ពូជជាច្រើនជំនាន់ (P1, P2, F1, F2, BC1, BC2) និងមានភាពស្មុគស្មាញក្នុងការថែទាំ។ | លក្ខណៈភាគច្រើនត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនបូកបញ្ចូល និងមិនបូកបញ្ចូល រីឯទម្ងន់គ្រាប់១០០ ត្រូវគ្រប់គ្រងដោយហ្សែនលុបលើគ្នា (Dominance x dominance)។ |
| Generation Mean Analysis (GMA) on Cross 2: 'Chiang Mai 84-2' x 'Black Seed' ការវិភាគមធ្យមជំនាន់លើការបង្កាត់ទី២៖ ពូជ 'Chiang Mai 84-2' ជាមួយពូជ 'Black Seed' |
ជួយបញ្ជាក់ពីភាពខុសគ្នានៃការគ្រប់គ្រងហ្សែនដោយសារពូជមេបាផ្សេងគ្នា ទោះបីជាមានគោលដៅបង្កាត់ដូចគ្នាក៏ដោយ។ | ទាមទារការកត់ត្រាទិន្នន័យយ៉ាងល្អិតល្អន់ចំពោះការបំបែកលក្ខណៈពណ៌សម្បកគ្រាប់ដែលប្រែប្រួលច្រើនក្នុងជំនាន់ F3 និង BC1F3។ | មានឥទ្ធិពលហ្សែនបូកបញ្ចូល និងលុបលើគ្នា ហើយទម្ងន់គ្រាប់១០០ គ្រប់គ្រងដោយហ្សែនលុប (Dominance gene action) តែមួយគត់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានដីធ្លីសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បង កម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជដោយដៃ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យស្ថិតិសេនេទិច។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការឈៀងម៉ៃ (Chiang Mai Field Crops Research Center) ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ២០១៣។ ដោយសារអាកាសធាតុ និងលក្ខខណ្ឌដីនៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងតំបន់មួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងអាចយកមកសាកល្បងបាន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌកសិ-អេកូឡូស៊ីជាក់លាក់នៅកម្ពុជាអាចតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងដាំដុះក្នុងស្រុកបន្ថែមដើម្បីបញ្ជាក់ពីទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអភិវឌ្ឍពូជសណ្តែកសៀងបន្លែគ្រាប់ខ្មៅនេះ នឹងជួយលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចកសិករកម្ពុជាតាមរយៈការលក់ផលិតផលកសិកម្មដែលមានតម្លៃបន្ថែមខ្ពស់ និងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ច្រើនដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Generation Mean Analysis (ការវិភាគមធ្យមជំនាន់) | គឺជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិសេនេទិចដែលគេប្រើដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណឥទ្ធិពលនៃហ្សែន (ដូចជា ហ្សែនបូកបញ្ចូល ហ្សែនលុប និងអន្តរកម្មហ្សែន) ដោយធ្វើការវិភាគលើតម្លៃមធ្យមនៃលក្ខណៈណាមួយក្នុងជំនាន់ផ្សេងៗគ្នា (មេបា, កូនកាត់ទី១, ទី២ និងជំនាន់បង្កាត់ថយក្រោយ)។ | ដូចជាការសង្កេតមើលកម្ពស់របស់ជីដូនជីតា ឪពុកម្តាយ និងកូនចៅជាច្រើនជំនាន់ ដើម្បីគណនាថាហ្សែនកម្ពស់ត្រូវបានបន្តពូជ និងមានឥទ្ធិពលលាយបញ្ចូលគ្នាតាមរបៀបណាពិតប្រាកដ។ |
| Additive gene effect (ឥទ្ធិពលហ្សែនបូកបញ្ចូល) | គឺជាទម្រង់នៃសកម្មភាពហ្សែនដែលអាឡែលនីមួយៗរួមចំណែកក្នុងបរិមាណថេរទៅលើលក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅ ដូច្នេះឥទ្ធិពលសរុបគឺជាផលបូកនៃអាឡែលនីមួយៗបញ្ចូលគ្នា ដោយគ្មានអាឡែលណាគ្របដណ្ដប់អាឡែលណាឡើយ។ | ដូចជាការសន្សំប្រាក់ក្នុងកូនជ្រូក ដែលកាក់នីមួយៗបន្ថែមតម្លៃសរុបស្មើៗគ្នា គ្មានអ្នកណាធំជាង ឬលុបលើអ្នកណាទេ។ |
| Dominance gene effect (ឥទ្ធិពលហ្សែនលុបលើគ្នា) | គឺជាបាតុភូតហ្សែនដែលអាឡែលមួយ (Dominant) បង្ហាញលក្ខណៈរបស់វាចេញមកក្រៅយ៉ាងច្បាស់ និងបិទបាំងឥទ្ធិពលនៃអាឡែលមួយទៀត (Recessive) ដែលនៅគូជាមួយគ្នាក្នុងទីតាំងហ្សែនតែមួយ។ | ដូចជាការលាយថ្នាំពណ៌ក្រហម និងស ប៉ុន្តែពណ៌ក្រហមខ្លាំងជាង ហើយលុបពណ៌សបាត់ លទ្ធផលចេញមកនៅតែពណ៌ក្រហម។ |
| Backcross (ការបង្កាត់ថយក្រោយ) | គឺជាការយកកូនកាត់ជំនាន់ក្រោយ (ឧទាហរណ៍ F1 ឬ F2) ទៅបង្កាត់ជាមួយពូជមេ ឬបាដើមណាមួយរបស់វាវិញ ដើម្បីបញ្ចូលលក្ខណៈល្អៗរបស់ពូជមេបានោះឱ្យបានកាន់តែច្រើនទៅក្នុងពូជថ្មី។ | ដូចជាការយកកូនកាត់ដែលបានមកពីការបង្កាត់ពូជគោបរទេស និងគោខ្មែរ ទៅបង្កាត់ជាមួយគោខ្មែរម្តងទៀត ដើម្បីឱ្យកូនជំនាន់ក្រោយមានលក្ខណៈធន់នឹងអាកាសធាតុដូចគោខ្មែរច្រើនជាងមុន។ |
| Polygene (ពហុហ្សែន) | គឺជាក្រុមហ្សែនជាច្រើនដែលមិនស្ថិតនៅទីតាំងជាមួយគ្នា ប៉ុន្តែពួកវាធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីបញ្ជាទៅលើលក្ខណៈរូបរាងតែមួយ (ដូចជា ទម្ងន់ កម្ពស់ ឬពណ៌សម្បកគ្រាប់) ដែលធ្វើឱ្យលក្ខណៈនោះមានការប្រែប្រួលបន្តិចម្តងៗជាលំដាប់លំដោយ។ | ដូចជាក្រុមកម្មករសាងសង់ផ្ទះ ដែលកម្មករម្នាក់ៗធ្វើការងារបន្តិចបន្តួចរួមគ្នាទើបលេចចេញជាផ្ទះមួយទាំងមូល។ |
| Segregating population (ប្រជាសាស្ត្របំបែកលក្ខណៈ) | គឺជាជំនាន់នៃកូនចៅរុក្ខជាតិ (ដូចជាជំនាន់ F2 ឬ F3) ដែលមានការបង្ហាញលក្ខណៈរូបរាងខុសៗគ្នាច្រើនយ៉ាង ដោយសារហ្សែនដែលទទួលពីមេបាបានផ្ដាច់ចេញពីគ្នា និងរៀបចំផ្គូផ្គងជាថ្មីដោយចៃដន្យ។ | ដូចជាការក្រឡុកបៀមួយហ្វូង ហើយចែកចេញមកវិញ ដែលធ្វើឱ្យសន្លឹកបៀបែកខ្ញែក និងមានការរៀបចំជាគូថ្មីៗមិនដូចដើម។ |
| Non-allelic interaction / Epistasis (អន្តរកម្មហ្សែនឆ្លងទីតាំង) | គឺជាសកម្មភាពហ្សែន (ដូចជា Additive x Dominance ឬ Dominance x Dominance) ដែលឥទ្ធិពលនៃហ្សែននៅទីតាំងមួយ ត្រូវបានជះឥទ្ធិពល ឬកែប្រែដោយហ្សែនដែលនៅទីតាំងផ្សេងមួយទៀត។ | ដូចជាការបើកសោទ្វារសុវត្ថិភាពពីរជាន់ ដែលសោទីមួយមិនអាចបើកទ្វារបានទេ ប្រសិនបើគ្មានសោទីពីរ។ |
| Anthocyanin (អង់តូស៊ីយ៉ានីន) | គឺជាសារធាតុពណ៌ធម្មជាតិប្រភេទ ផ្លាវ៉ូណូអ៊ីត (Flavonoids) ដែលមាននៅក្នុងរុក្ខជាតិ ផ្តល់នូវពណ៌ក្រហម ស្វាយ ឬខ្មៅ (ដូចជានៅលើសម្បកសណ្តែកសៀង) ហើយក៏មានសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មដែលអាចការពារជំងឺសរសៃឈាមបេះដូងផងដែរ។ | ដូចជាទឹកថ្នាំធម្មជាតិដែលជួយលាបពណ៌បន្លែផ្លែឈើឱ្យមានពណ៌ស្វាយ ឬខ្មៅ ហើយក៏ដើរតួជាកងការពារសុខភាពប្រឆាំងនឹងជំងឺ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
