បញ្ហា (The Problem)៖ កេសរកូលប័រណេអូ Paphiopedilum rothschildianum គឺជារុក្ខជាតិជិតផុតពូជដែលមានអត្រាកំណើនយឺតខ្លាំងនៅក្នុងធម្មជាតិ ដែលទាមទារឱ្យមានវិធីសាស្ត្របន្តពូជប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពដើម្បីធានាការរស់រានមានជីវិតរបស់វា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអនុវត្តការបន្តពូជខ្នាតតូចតាមរយៈការជំរុញអង្គធាតុស្រដៀងប្រូតូកម (PLBs) ពីកាលុស ដោយប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបណ្តុះជាលិកាពន្លិចបណ្តោះអាសន្ន RITA®។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Semi-solid culture system ប្រព័ន្ធបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានពាក់កណ្តាលរឹង (Semi-solid culture system) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំ និងជាស្តង់ដារដ៏ល្អសម្រាប់ការជំរុញកាលុស (Callus induction) ដំណាក់កាលដំបូងពីគ្រាប់ និងប្រូតូកម។ | អត្រានៃការលូតលាស់មានភាពយឺតយ៉ាវ ការប្រើប្រាស់សារធាតុចិញ្ចឹមមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាព និងផ្តល់ចំនួនកូនរុក្ខជាតិ (PLBs) ទាប។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាវិធីសាស្ត្រគោល (Baseline) ដែលអត្រាកំណើន និងបរិមាណកូនមានកម្រិតទាប បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រព័ន្ធរាវ។ |
| Temporary Immersion System (RITA®) - 15 mM Sucrose ប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្មពន្លិចបណ្តោះអាសន្ន (RITA®) ប្រើស៊ុយក្រូស 15 mM |
ជួយកាត់បន្ថយបញ្ហាដក់ទឹកក្នុងជាលិកា (Hyperhydricity) ដែលតែងតែកើតមានក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ និងជួយឱ្យការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមបានល្អ។ | តម្រូវឱ្យមានបរិក្ខារទំនើបជាងមុន និងការកំណត់ពេលវេលាពន្លិចច្បាស់លាស់ (ឧទាហរណ៍ ៥នាទី រៀងរាល់ ១២៥នាទីម្តង)។ | បង្កើតបានអង្គធាតុស្រដៀងប្រូតូកម (PLBs) ចំនួន ១៦៨ ក្នុងមួយក្រាមកាលុស ក្នុងរយៈពេល ៣០ ថ្ងៃ។ |
| Temporary Immersion System (RITA®) - 58 mM Sucrose ប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្មពន្លិចបណ្តោះអាសន្ន (RITA®) ប្រើស៊ុយក្រូស 58 mM |
ផ្តល់អត្រាបន្តពូជខ្ពស់បំផុត និងជួយបង្កើនម៉ាស (Biomass) របស់រុក្ខជាតិបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយគ្មានសញ្ញានៃការខូចទ្រង់ទ្រាយជាលិកា (Vitrification)។ | ការបង្កើនកំហាប់ស៊ុយក្រូសខ្ពស់ពេកអាចប៉ះពាល់ដល់សម្ពាធអូស្មូសនៅក្នុងវប្បកម្មរុក្ខជាតិមួយចំនួន (ទោះបីជាវាដំណើរការល្អសម្រាប់ការសិក្សានេះក៏ដោយ)។ | ទម្ងន់ស្រស់កាលុសកើនឡើង ៣ ដង និងបង្កើតបានរហូតដល់ ១៩០ PLBs ក្នុងមួយក្រាមកាលុស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តប្រព័ន្ធនេះទាមទារនូវបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកាកម្រិតស្តង់ដារ និងប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្មជាក់លាក់ដែលមានតម្លៃមធ្យមទៅខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងទៅលើកេសរកូលប្រភេទ Paphiopedilum rothschildianum ដែលជារុក្ខជាតិកម្រមានប្រភពនៅតំបន់ភ្នំ Kinabalu កោះបរណេអូ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ ទោះបីជាប្រភេទជាក់លាក់នេះមិនមែនជារបស់កម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែអម្បូរ Paphiopedilum (ឧទាហរណ៍៖ កេសរកូលស្បែកជើងនារី) ក៏មានវត្តមាននៅកម្ពុជា និងកំពុងរងការគំរាមកំហែងពីការទាញយកហួសហេតុ ដែលធ្វើឱ្យការសិក្សានេះមានភាពពាក់ព័ន្ធយ៉ាងជិតស្និទ្ធចំពោះការអភិរក្សនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រ TIS (RITA®) នេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានសម្រាប់ការអភិរក្ស និងការធ្វើពាណិជ្ជកម្មកេសរកូលព្រៃនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក បច្ចេកវិទ្យាប្រព័ន្ធពន្លិចបណ្តោះអាសន្ននេះ គឺជាដំណោះស្រាយដ៏មានសក្តានុពលមួយដែលអាចផ្លាស់ប្តូរការស្រាវជ្រាវក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ទៅជាប្រតិបត្តិការអភិរក្ស និងពាណិជ្ជកម្មកសិកម្មខ្នាតធំប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Micropropagation (ការបន្តពូជខ្នាតតូច) | ការបន្តពូជរុក្ខជាតិដោយប្រើបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិកានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដែលអនុញ្ញាតឱ្យគេទទួលបានកូនរុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើមពីកោសិកា ឬជាលិកាតិចតួចបំផុតក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លីដោយគ្មានមេរោគ។ | ដូចជាការយកស្លឹក ឬដើមរុក្ខជាតិបន្តិចបន្តួចទៅ "ថតចម្លង (Copy)" ឱ្យចេញជាកូនរុក្ខជាតិរាប់ពាន់ដើមនៅក្នុងដបកែវ។ |
| Callus (កាលុស) | ដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាង ឬមុខងារច្បាស់លាស់ (គ្មានឫស ដើម ឬស្លឹក) ដែលកើតចេញពីការបែងចែកកោសិកាយ៉ាងលឿននៅពេលដាក់ដាំក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានអរម៉ូនជំរុញ។ កោសិកាទាំងនេះមានសក្តានុពលអាចលូតលាស់ទៅជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញបាន។ | ដូចជាដុំសាច់ខ្ចីដែលត្រៀមខ្លួនប្រែក្លាយទៅជាផ្នែកផ្សេងៗនៃរាងកាយរុក្ខជាតិ (ឫស ដើម ស្លឹក) នៅពេលមានការបញ្ជាពីអរម៉ូន។ |
| Protocorm-like bodies / PLBs (អង្គធាតុស្រដៀងប្រូតូកម) | រចនាសម្ព័ន្ធដុំៗពណ៌បៃតងស្រដៀងនឹងប្រូតូកម (កូនកេសរកូលតូចៗដែលទើបញាស់ពីគ្រាប់ធម្មជាតិ) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងពីកាលុស ឬជាលិកាផ្សេងៗនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ ក្រោយមកវានឹងលូតលាស់ចេញជាពន្លក និងឫស។ | ដូចជាកូនកេសរកូលសិប្បនិម្មិតតូចៗ ដែលអាចលូតលាស់ទៅជាដើមកេសរកូលពេញលេញមួយ។ |
| Temporary Immersion System / TIS (ប្រព័ន្ធជីវប្រតិកម្មពន្លិចបណ្តោះអាសន្ន) | ប្រព័ន្ធបណ្តុះជាលិកាដោយប្រើម៉ាស៊ីនបូមខ្យល់ដើម្បីរុញទឹកសូលុយស្យុងសារធាតុចិញ្ចឹមឱ្យឡើងទៅលិចកូនរុក្ខជាតិមួយរយៈពេលខ្លី (ឧទាហរណ៍ ៥ នាទី) រួចស្រកទៅវិញ ដែលជួយផ្តល់ទាំងសារធាតុចិញ្ចឹម និងអុកស៊ីសែនបានល្អប្រសើរ។ | ដូចជាប្រព័ន្ធស្រោចទឹកស្វ័យប្រវត្តិក្នុងដប ដែលឱ្យកូនរុក្ខជាតិងូតទឹកសារធាតុចិញ្ចឹមមួយភ្លែត រួចសម្រក់ទឹកចេញវិញដើម្បីឱ្យវាមានខ្យល់ដកដង្ហើម។ |
| Hyperhydricity / Vitrification (ការដក់ទឹកក្នុងជាលិកា ឬភាពផុយស្រួយកោសិកា) | ភាពមិនប្រក្រតីនៃកូនរុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលធ្វើឱ្យដើម និងស្លឹករបស់វាមានសភាពថ្លាដូចកញ្ចក់ ផុយ ងាយបាក់ និងមានផ្ទុកជាតិទឹកច្រើនហួសហេតុ ដែលច្រើនបណ្តាលមកពីការត្រាំក្នុងទឹករាវយូរពេក។ | ដូចជាស្បែកម្រាមដៃរបស់យើងដែលត្រាំទឹកយូរពេកទៅជាហើម និងខូចទម្រង់ដើម ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិខ្សោយមិនអាចរស់បាននៅពេលយកទៅដាំខាងក្រៅដប។ |
| TDZ / Thidiazuron (អរម៉ូន TDZ) | ជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិតក្នុងក្រុម Cytokinin ដែលមានឥទ្ធិពលខ្លាំងក្នុងការជំរុញការបែងចែកកោសិកា ការបង្កើតកាលុស និងការបែកពន្លកថ្មីៗនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវពិសេសដែលទៅដាស់កោសិការុក្ខជាតិឱ្យភ្ញាក់ និងបំបែកខ្លួនបង្កើតជាពន្លកថ្មីៗរាប់មិនអស់។ |
| 2,4-D / 2,4-Dichlorophenoxyacetic acid (អរម៉ូន 2,4-D) | ជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិតក្នុងក្រុម Auxin ដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាទូទៅដើម្បីជំរុញការកកើតកាលុសពីកោសិការុក្ខជាតិធម្មតា និងជំរុញការពង្រីកទំហំកោសិកា។ | ដូចជាសញ្ញាបញ្ជាឱ្យកោសិការុក្ខជាតិភ្លេចតួនាទីដើមរបស់វា (ដូចជាស្លឹក ឬឫស) ហើយប្រែក្លាយទៅជាដុំកោសិកាថ្មី (កាលុស) វិញ។ |
| Explant (អិចប្លង់ ឬជាលិកាដើម) | បំណែកតូចៗនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក ឫស ដើម ឬគ្រាប់) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកលាងសម្អាតមេរោគ រួចដាក់បណ្តុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីចាប់ផ្តើមការកាត់ស្បូនឬពង្រីកពូជ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជ ឬការកាត់មែកយកទៅផ្សាំ ប៉ុន្តែក្នុងទំហំតូចបំផុតប៉ុនក្បាលម្ជុល ហើយដាំនៅក្នុងដបកែវស្អាតគ្មានមេរោគ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
