បញ្ហា (The Problem)៖ ដើមសាគូរ៉ាជប៉ុនតែងតែត្រូវបាននាំចូលមកកាន់ទីក្រុងហាណូយសម្រាប់ការតាំងពិព័រណ៍ ខណៈពេលដែលវិធីសាស្ត្របន្តពូជតាមធម្មតាមានអត្រារស់រានទាប ដែលទាមទារឱ្យមានការបង្កើតពិធីសារបន្តពូជតាមកោសិកាក្នុងបំពង់សាកល្បង (in vitro) ដែលមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតពិធីសាររយៈពេល ៥ខែ សម្រាប់ការបន្តពូជដើមសាគូរ៉ាជប៉ុន ដោយប្រើប្រាស់បំណែកដើមដែលមានថ្នាំងតែមួយ (Single nodal stems) ជាវត្ថុធាតុដើម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| MS + 1.0 mg/L BA + 0.25 mg/L α-NAA (Optimal Shoot Multiplication) ការបំបែកពន្លកដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែមអរម៉ូន BA និង α-NAA |
ផ្តល់អត្រាបំបែកពន្លកខ្ពស់បំផុត និងលូតលាស់ល្អ ដោយសារមានប្រតិកម្មគាំទ្រគ្នា (Synergistic effect) រវាងអរម៉ូនទាំងពីរ។ | ទាមទារការវាស់វែង និងថ្លឹងថ្លែងកំហាប់អរម៉ូនឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងត្រឹមត្រូវបំផុតដើម្បីជៀសវាងកំហុសឆ្គង។ | អត្រាបំបែកពន្លកខ្ពស់បំផុត ៩.៥៧ដង ក្នុងរយៈពេល ៨សប្តាហ៍។ |
| MS + 0.5 mg/L BA (Sub-optimal Shoot Multiplication) ការបំបែកពន្លកដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋាន MS បន្ថែមតែអរម៉ូន BA |
ងាយស្រួលក្នុងការរៀបចំ និងចំណាយតិចលើប្រភេទអរម៉ូន ដោយប្រើតែអរម៉ូនម្យ៉ាង។ | អត្រាបំបែកពន្លកមានកម្រិតទាបជាងវិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលអរម៉ូនពីរ ហើយអត្រានេះថយចុះនៅពេលកំហាប់ BA កើនឡើង។ | អត្រាបំបែកពន្លកត្រឹមតែ ៧.៥០ដង។ |
| 1/2 MSM + 4.0 mg/L IBA (Optimal Rooting) ការបណ្តុះឫសដោយប្រើមជ្ឈដ្ឋាន 1/2 MSM បន្ថែមអរម៉ូន IBA |
ជំរុញការដុះឫសបានគ្រប់ដើមទាំងអស់ (១០០%) និងមានចំនួនឫសច្រើន ដោយសារការបន្ថយកំហាប់រ៉ែពាក់កណ្តាល និងកែសម្រួលវីតាមីន MS។ | ទាមទារការលាយមជ្ឈដ្ឋានស្មុគស្មាញជាងមុន ដោយត្រូវកែសម្រួលបរិមាណវីតាមីន (Modified MS vitamins) ពិសេស។ | អត្រាដុះឫស ១០០% និងមានឫសជាមធ្យម ១០.១០ ក្នុងមួយដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តពិធីសារនេះទាមទារឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍បណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិ (Plant Tissue Culture Lab) ដែលមានបំពាក់ឧបករណ៍ និងសារធាតុគីមីស្តង់ដារ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងទីក្រុងហាណូយ ប្រទេសវៀតណាម ដោយប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមប្រមូលពីតំបន់ភ្នំ Sapa ដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់។ ភាពជោគជ័យ ១០០% នៃការផ្សាំកូនឈើ (Acclimatization) គឺពឹងផ្អែកខ្លាំងលើអាកាសធាតុត្រជាក់ក្នុងរដូវរងានៅហាណូយ (ខែធ្នូ-មករា)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុក្តៅស្ទើរពេញមួយឆ្នាំ វាអាចជាបញ្ហាប្រឈមធំសម្រាប់ការផ្សាំកូនឈើប្រភេទនេះចេញពីដបពិសោធន៍ឱ្យរស់រានមានជីវិត។
ពិធីសារនេះមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការបន្តពូជរុក្ខជាតិលម្អ និងឈើហូបផ្លែក្នុងត្រកូល Prunus ប៉ុន្តែទាមទារការសម្របតាមអាកាសធាតុជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះនៅកម្ពុជានឹងតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគលើផ្ទះកញ្ចក់ដែលអាចគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងសំណើមបាន (Temperature-controlled greenhouse) ជាចាំបាច់សម្រាប់ដំណាក់កាលផ្សាំកូនឈើ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Micropropagation (ការបន្តពូជតាមកោសិកា) | បច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើប្រាស់កោសិកា ឬបំណែកតូចៗនៃរុក្ខជាតិ ដើម្បីបណ្តុះនិងបំបែកឱ្យទៅជារុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើមក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដោយធានាបាននូវពូជសុទ្ធនិងគ្មានជំងឺ។ | ដូចជាការយកបំណែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិទៅថតចម្លង (copy) ឱ្យក្លាយជារុក្ខជាតិរាប់ពាន់ដើមនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ |
| in vitro (ក្នុងបំពង់សាកល្បង / ក្នុងកែវពិសោធន៍) | ការអនុវត្តដំណើរការជីវសាស្ត្រណាមួយ (ដូចជាការបណ្តុះរុក្ខជាតិ) នៅក្រៅសព៌ាង្គកាយមានជីវិត គឺនៅក្នុងបរិយាកាសសិប្បនិម្មិតដែលគ្មានមេរោគ ដូចជាក្នុងដប ឬបំពង់កែវពិសោធន៍ដែលមានការគ្រប់គ្រងពន្លឺនិងសីតុណ្ហភាព។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកូនង៉ែតនៅក្នុងទូកញ្ចក់សិប្បនិម្មិតដែលគ្មានមេរោគ និងមានចំណីអាហារនិងសីតុណ្ហភាពគ្រប់គ្រាន់។ |
| Explant (បំណែករុក្ខជាតិសម្រាប់បណ្តុះ) | បំណែកតូចមួយនៃជាលិការុក្ខជាតិ (ដូចជា ស្លឹក ដើម ឬឫស) ដែលត្រូវបានកាត់យកមកសម្លាប់មេរោគ រួចដាក់បណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ដើម្បីឱ្យវាលូតលាស់ជារុក្ខជាតិថ្មីមួយទៀត។ | ដូចជាការកាត់មែកឈើមួយតូចយកទៅដាំ ប៉ុន្តែនៅទីនេះគេកាត់តូចបំផុតហើយដាំក្នុងចាហួយសិប្បនិម្មិត។ |
| MS medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS) | រូបមន្តមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម (បង្កើតដោយ Murashige និង Skoog) ដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម រ៉ែ និងវីតាមីនចាំបាច់នានា ក្នុងកំហាប់ជាក់លាក់សម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ដល់ការលូតលាស់របស់កោសិការុក្ខជាតិក្នុងដបពិសោធន៍។ | ដូចជារូបមន្តម្សៅទឹកដោះគោពិសេសដែលមានវីតាមីន និងរ៉ែគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ទារកលូតលាស់។ |
| Cytokinin / Benzyladenine (BA) (អរម៉ូនជំរុញការពន្លក) | ប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិដែលជំរុញការបំបែកកោសិកា។ នៅក្នុងការបណ្តុះកោសិកា អរម៉ូន BA ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្ខំឱ្យរុក្ខជាតិបំបែកពន្លកនិងមែកថ្មីៗឱ្យបានច្រើនចេញពីបំណែកដើមតែមួយ។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវដែលបញ្ជាឱ្យដើមឈើប្រញាប់បែកមែក និងបញ្ចេញពន្លកថ្មីៗឱ្យបានច្រើនបំផុតតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ |
| Auxin / IBA / α-NAA (អរម៉ូនជំរុញការដុះឫស) | ប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិដែលជួយដល់ការលូតលាស់កោសិកា។ ក្នុងបច្ចេកទេសវប្បកម្មជាលិកា អរម៉ូនដូចជា IBA ឬ NAA ត្រូវបានគេបន្ថែមចូលដើម្បីជំរុញឱ្យពន្លកដែលគ្មានឫស ចាប់ផ្តើមបញ្ចេញឫសថ្មីៗដើម្បីអាចរស់រានបាន។ | ដូចជាថ្នាំបញ្ជាដែលប្រាប់កោសិការុក្ខជាតិឱ្យចាប់ផ្តើមបង្កើតជើង (ឫស) ដើម្បីអាចឈរ និងស្រូបទឹកបានដោយខ្លួនឯង។ |
| Synergistic effect (ប្រតិកម្មគាំទ្រគ្នា) | សកម្មភាពឆ្លើយតបនៅពេលដែលសារធាតុពីរ (ឧទាហរណ៍ អរម៉ូន BA និង NAA) ធ្វើការរួមគ្នា ហើយផ្តល់លទ្ធផលធំធេង ឬមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ជាងការប្រើប្រាស់សារធាតុទាំងនោះដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាមនុស្សពីរនាក់សហការគ្នាធ្វើការងារមួយទទួលបានលទ្ធផលល្អជាងការបូកបញ្ចូលលទ្ធផលដែលពួកគេម្នាក់ៗធ្វើដាច់ដោយឡែកពីគ្នា (១+១ បានលទ្ធផល ៣)។ |
| Acclimatization (ការផ្សាំកូនឈើ) | ដំណើរការបន្សាំកូនឈើដែលទើបយកចេញពីបរិស្ថានក្នុងដបពិសោធន៍ (ដែលមានសំណើមខ្ពស់ និងគ្មានមេរោគ) ឱ្យស៊ាំទៅនឹងបរិយាកាសធម្មជាតិខាងក្រៅ (ផ្ទះកញ្ចក់ ឬរោងបណ្តុះ) មុននឹងយកទៅដាំក្នុងដីផ្ទាល់។ | ដូចជាការបង្ហាត់ក្មេងដែលធ្លាប់តែរស់នៅក្នុងបន្ទប់ម៉ាស៊ីនត្រជាក់ ឱ្យចេញទៅរស់នៅនិងស៊ាំនឹងកម្តៅថ្ងៃនិងខ្យល់អាកាសខាងក្រៅបន្តិចម្តងៗ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
