Original Title: Modified Growth Media of Bacillus amyloliquefaciens S20A1 and Biocontrol of Bacterial Leaf Blight of Rice
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះកែច្នៃសម្រាប់ Bacillus amyloliquefaciens S20A1 និងការគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រលើជំងឺរលាកស្លឹកដោយបាក់តេរីលើស្រូវ

ចំណងជើងដើម៖ Modified Growth Media of Bacillus amyloliquefaciens S20A1 and Biocontrol of Bacterial Leaf Blight of Rice

អ្នកនិពន្ធ៖ A.T. Cho (Department of Plant Pathology, Faculty of Agriculture, Kasetsart University), S. Kasem (Department of Plant Pathology, Faculty of Agriculture, Kasetsart University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 2018, Thai Journal of Agricultural Science

វិស័យសិក្សា៖ Plant Pathology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការចំណាយខ្ពស់នៃមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះទូទៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំមួយសម្រាប់ការផលិតភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ (Biocontrol Agents) ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺរលាកស្លឹកដោយបាក់តេរីលើដំណាំស្រូវ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានអភិវឌ្ឍមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះចំណាយតិច ដោយប្រើប្រាស់គ្រាប់សណ្តែកក្នុងស្រុក ដើម្បីបង្កើនកំណើនកោសិកា និងសកម្មភាពគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្ររបស់បាក់តេរី Bacillus amyloliquefaciens S20A1។

  • ការរៀបចំមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះពីម្សៅសណ្តែក (Modified Bean Powder Extract Media Preparation)
  • ការធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងបាក់តេរីក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ (In-vitro Antibacterial Activity Test)
  • ការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពគ្រប់គ្រងជំងឺក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse Disease Control Efficacy Assessment)
  • ការវិភាគទិន្នផល និងការចំណាយ (Productivity and Cost Analysis)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

  • មជ្ឈដ្ឋានលាយសណ្តែកខ្មៅនិងសណ្តែកសៀង (BS) និងសណ្តែកបាយនិងសណ្តែកសៀង (MS) ផ្តល់កំណើនកោសិកាអតិបរមា ១,០០ x ១០¹⁰ និង ១,៣ x ១០¹⁰ CFU/mL។
  • មជ្ឈដ្ឋាន BS និង MS បានកាត់បន្ថយជំងឺរលាកស្លឹកបាន ៦៣,១០% និង ៦៣,៨២% ដែលខ្ពស់ជាងមជ្ឈដ្ឋានទូទៅ LB (៦១,៦៨%)។
  • ការចំណាយលើមជ្ឈដ្ឋានកែច្នៃត្រូវបានកាត់បន្ថយចំនួន ២២ ដង និង ១៩ ដង បើប្រៀបធៀបទៅនឹងមជ្ឈដ្ឋាន LB ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការផលិតក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំកម្រិតឧស្សាហកម្ម។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method) គុណសម្បត្តិ (Pros) គុណវិបត្តិ (Cons) លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
General Lab Medium (LB Broth)
មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះទូទៅ LB (Luria-Bertani broth)		 ជួយឱ្យបាក់តេរីលូតលាស់បានល្អក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ស្តង់ដារ និងងាយស្រួលរៀបចំដោយប្រើប្រាស់ម្សៅមជ្ឈដ្ឋានស្រាប់។ មានតម្លៃថ្លៃ (៤៩,៩ បាត/លីត្រ) ដែលមិនស័ក្តិសម និងមិនចំណេញសម្រាប់ការផលិតថ្នាំជីវសាស្ត្រក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំកម្រិតឧស្សាហកម្ម។ ផ្តល់កំណើនកោសិកា ៣,១ x ១០⁹ CFU/mL និងកាត់បន្ថយជំងឺរលាកស្លឹកបាន ៦២,៧៩%។
Modified Bean Extract Media (BS & MS)
មជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះកែច្នៃពីរុក្ខជាតិសណ្តែក (BS និង MS)		 ប្រើប្រាស់វត្ថុធាតុដើមក្នុងស្រុកដែលងាយរក និងមានតម្លៃថោកខ្លាំង ដោយផ្តល់នូវកម្រិតសារធាតុចិញ្ចឹម C:N ដ៏ស័ក្តិសមសម្រាប់បាក់តេរី។ ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមក្នុងការកិន ចម្រាញ់ និងស្ងោរគ្រាប់សណ្តែកដើម្បីរៀបចំជាទឹកមជ្ឈដ្ឋាន។ ផ្តល់កំណើនកោសិកាអតិបរមា ១,៣ x ១០¹⁰ CFU/mL និងកាត់បន្ថយជំងឺបាន ៦៣,៨២% ក្នុងតម្លៃត្រឹមតែ ២,២៥ ទៅ ២,៦ បាត/លីត្រ (ថោកជាង LB ២២ ដង)។
Commercial Bactericide
ថ្នាំសម្លាប់បាក់តេរីពាណិជ្ជកម្ម (Commercial Bactericide)		 ងាយស្រួលទិញយកមកប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺបានលឿន។ អាចប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ បង្កភាពស៊ាំរបស់មេរោគ និងរារាំងដល់ប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រកបដោយចីរភាព។ ផ្តល់អត្រាកាត់បន្ថយជំងឺចន្លោះពី ៦១,៣៣% ទៅ ៦៩,៦៦% ដែលមិនមានភាពខុសគ្នាខ្លាំងតាមផ្លូវស្ថិតិធៀបនឹងមជ្ឈដ្ឋានកែច្នៃ។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការផលិតភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រនេះទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការបណ្តុះបាក់តេរី និងការទិញវត្ថុធាតុដើមកសិកម្មក្នុងស្រុកដែលមានតម្លៃថោក។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ និងផ្ទះកញ្ចក់នៃសាកលវិទ្យាល័យកសេតសាត ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវផ្កាម្លិះ (KDML 105) សម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។ ដោយសារលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីកសិកម្មនៅប្រទេសថៃមានភាពស្រដៀងគ្នាច្រើននឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនេះផ្តល់តម្លៃខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ ប៉ុន្តែទាមទារការសាកល្បងបន្ថែមនៅក្នុងស្រែជាក់ស្តែងទីលានចំហ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រផលិតមជ្ឈដ្ឋានចំណាយទាបនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការផលិតថ្នាំជីវសាស្ត្រប្រកបដោយនិរន្តរភាព។

  • តំបន់ផលិតស្រូវសំខាន់ៗ (ខេត្តបាត់ដំបង ព្រៃវែង និងតាកែវ): សហគមន៍កសិកម្មនៅតំបន់ទាំងនេះអាចសហការជាមួយអ្នកជំនាញ ដើម្បីផលិតថ្នាំជីវសាស្ត្រនេះដោយខ្លួនឯង ដោយប្រើប្រាស់គ្រាប់សណ្តែកដែលមានស្រាប់ និងថោក ដើម្បីការពារជំងឺរលាកស្លឹកស្រូវ ជាជាងការទិញថ្នាំគីមីនាំចូល។
  • សហគ្រាសផលិតជី និងថ្នាំកសិកម្មសរីរាង្គក្នុងស្រុក: អាចពង្រីកការផលិតជាលក្ខណៈពាណិជ្ជកម្មខ្នាតតូចនិងមធ្យម ដោយប្រើប្រាស់ម្សៅ Talcum និង Kaolin ផ្សំជាមួយកោសិកាបាក់តេរី ជាទម្រង់ម្សៅ (Wettable Powder) ដើម្បីលក់ចែកចាយក្នុងតម្លៃប្រកួតប្រជែង។
  • វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អាចយកគំរូនេះទៅធ្វើការស្រាវជ្រាវបន្តលើពូជស្រូវកម្ពុជាផ្សេងៗទៀត (ដូចជា ផ្ការំដួល សែនក្រអូប) និងសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពបាក់តេរី Bacillus amyloliquefaciens ក្នុងលក្ខខណ្ឌស្រែជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។

ការជំនួសមជ្ឈដ្ឋានគីមីមន្ទីរពិសោធន៍ដោយការប្រើប្រាស់គ្រាប់សណ្តែក ផ្តល់នូវដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព ជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិត និងជំរុញការប្រើប្រាស់ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រនៅក្នុងប្រព័ន្ធកសិកម្មកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

  1. ការរៀបចំមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះពីគ្រាប់សណ្តែក: កិនគ្រាប់សណ្តែកខ្មៅ សណ្តែកបាយ និងសណ្តែកសៀងជាម្សៅ។ លាយម្សៅសណ្តែក (ឧទាហរណ៍ សណ្តែកខ្មៅ ១៥ក្រាម និងសណ្តែកសៀង ១៥ក្រាម ក្នុងមួយលីត្រទឹក) រួចស្ងោរនិងចម្រោះយកទឹក ហើយយកទៅសម្លាប់មេរោគក្នុងម៉ាស៊ីន Autoclave។
  2. ការបណ្តុះ និងបង្កើនចំនួនកោសិកាបាក់តេរី: បញ្ចូលពូជបាក់តេរី Bacillus amyloliquefaciens S20A1 ទៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានកែច្នៃ រួចដាក់ក្រឡុកលើ Rotary shaker ក្នុងល្បឿន 150 rpm នៅសីតុណ្ហភាពបន្ទប់ រយៈពេល ៣៦ ទៅ ៤៨ ម៉ោង ដើម្បីទទួលបានកំណើនកោសិកាអតិបរមា។
  3. ការបំបែកកោសិកា និងការរៀបចំរូបមន្តម្សៅ: ប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន Refrigerated Centrifuge ក្នុងល្បឿន 10,000 rpm រយៈពេល ១០នាទី ដើម្បីកករយកកោសិកាបាក់តេរី រួចយកមកលាយជាមួយម្សៅទ្រនាប់ (ឧ. Talcum និង Kaolin) ក្នុងសមាមាត្រ ១៥ម.ល ក្នុងម្សៅ ១០០ក្រាម រួចសម្ងួត។
  4. ការធ្វើតេស្តសកម្មភាពប្រឆាំងបាក់តេរីក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍: ប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រ Agar well diffusion method ដោយបន្តក់ទឹកចម្រោះពីកោសិកាបាក់តេរីទៅលើចាន Petri ដែលមានមេរោគ Xoo ដើម្បីវាស់ស្ទង់ទំហំនៃការរារាំងការលូតលាស់របស់មេរោគ (Inhibition zone)។
  5. ការសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ឬទីលានជាក់ស្តែង: លាយម្សៅជីវសាស្ត្រដែលផលិតបានជាមួយទឹក រួចបាញ់លើស្លឹកស្រូវដែលបានចម្លងមេរោគ។ បន្ទាប់មក ប្រើប្រាស់កម្មវិធី Adobe Photoshop CS6 ដើម្បីស្កេន និងវាស់ទំហំផ្ទៃស្លឹកដែលខូចខាត ដើម្បីគណនាភាគរយនៃការកាត់បន្ថយជំងឺ។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Bacillus amyloliquefaciens (បាក់តេរី បាស៊ីលឡឹស អាមីឡូលីក្វេហ្វាស៊ីន) ជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដែលមានសមត្ថភាពផលិតសារធាតុប្រឆាំងនឹងមេរោគ និងជួយជំរុញការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ក៏ដូចជាការពារដំណាំពីជំងឺផ្សេងៗដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ដូចជាកងទ័ពការពារស្រុកដែលជួយទប់ទល់នឹងសត្រូវ (មេរោគ) និងជួយកសាងស្រុកទេស (រុក្ខជាតិ) ឱ្យលូតលាស់បានល្អ។
Bacterial leaf blight (ជំងឺរលាកស្លឹកដោយបាក់តេរី) ជាជំងឺបំផ្លាញដំណាំស្រូវយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកស្រូវឡើងពណ៌លឿងស្ងួត រួចងាប់ ដែលបណ្តាលឱ្យសមត្ថភាពធ្វើរស្មីសំយោគថយចុះ និងទិន្នផលស្រូវធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ ដូចជាជំងឺរលាកសួតធ្ងន់ធ្ងរចំពោះមនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធដកដង្ហើមខ្សោយ និងមិនអាចបញ្ជូនអុកស៊ីសែនទៅចិញ្ចឹមរាងកាយបានគ្រប់គ្រាន់។
Xanthomonas oryzae pv. oryzae (បាក់តេរីសង់តូម៉ូណាស អូរីហ្សេ) ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្ររបស់មេរោគបាក់តេរីកាចសាហាវ ដែលជាភ្នាក់ងារចម្បងឆ្លងចូលទៅក្នុងសរសៃស្លឹកស្រូវ និងបង្កឱ្យមានជំងឺរលាកស្លឹក (Bacterial leaf blight)។ ដូចជាមេរោគកូវីដ១៩ ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កជំងឺរលាកផ្លូវដង្ហើម និងបំផ្លាញកោសិកាសួតមនុស្សអញ្ចឹងដែរ។
Biocontrol agents (ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រ / ថ្នាំជីវសាស្ត្រ) ជាការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណដែលមានប្រយោជន៍ (ដូចជាបាក់តេរីល្អ ឬផ្សិត) យកទៅកម្ចាត់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់មេរោគដែលបំផ្លាញដំណាំ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំពុលគីមីកសិកម្ម។ ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការទិញថ្នាំគីមីយកមកបំពុលកណ្តុរដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកក្នុងផ្ទះ។
Colony forming unit (ឯកតារង្វាស់ចំនួនកោសិកាបាក់តេរី) ជាខ្នាតរង្វាស់ (CFU) ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់រាប់ចំនួនកោសិកាបាក់តេរីដែលមានជីវិតពិតប្រាកដ និងមានសមត្ថភាពបន្តពូជលូតលាស់បង្កើតជាកញ្ចុំ (Colony) នៅលើចានបណ្តុះ។ ដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់ពូជដែលដុះពន្លកពិតប្រាកដនៅលើថ្នាលបណ្តុះ ជាជាងការរាប់គ្រាប់ពូជទាំងអស់ទាំងខូចទាំងល្អបូកបញ្ចូលគ្នា។
Secondary metabolites (មេតាបូលីតបន្ទាប់បន្សំ / សារធាតុសកម្មបន្ទាប់បន្សំ) ជាសមាសធាតុគីមីសរីរាង្គដែលបញ្ចេញដោយអតិសុខុមប្រាណ (ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក) ដែលទោះបីជាមិនចាំបាច់សម្រាប់ការលូតលាស់ផ្ទាល់របស់វា ប៉ុន្តែវាមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការប្រកួតប្រជែង និងសម្លាប់មេរោគផ្សេងៗក្នុងបរិស្ថាន។ ដូចជាអាវុធ ឬថ្នាំបំពុលដែលទាហានផលិតឡើងដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្រូវ វាមិនមែនជាអាហារសម្រាប់ចិញ្ចឹមក្រពះនោះទេ តែវាចាំបាច់សម្រាប់សង្គ្រាម។
Inhibition zone (តំបន់រារាំងការលូតលាស់) ជាតំបន់រង្វង់មូលថ្លានៅលើចានបណ្តុះមេរោគ (Petri dish) ដែលបង្ហាញច្បាស់ថាមេរោគមិនអាចលូតលាស់បាន ដោយសារឥទ្ធិពលរារាំងនៃសារធាតុសម្លាប់មេរោគ ឬកោសិកាបាក់តេរីល្អដែលបានដាក់នៅចំកណ្តាលនោះ។ ដូចជាតំបន់ហាមឃាត់ ឬខ្សែបន្ទាត់សុវត្ថិភាពដែលមានដាក់មីនការពារ ដែលសត្រូវមិនអាចឆ្លងកាត់ចូលមកជិតបានឡើយ។
Wettable powder formulation (រូបមន្តទម្រង់ជាម្សៅលាយទឹក) ជាការកែច្នៃបាក់តេរីល្អឱ្យទៅជាទម្រង់ម្សៅស្ងួត ដោយលាយជាមួយសារធាតុទ្រនាប់ (ដូចជាម្សៅ Talcum និង Kaolin) ដើម្បីអាចរក្សាទុកបាក់តេរីឱ្យនៅរស់បានយូរ ហើយអាចយកទៅលាយទឹកបាញ់លើដំណាំបានយ៉ាងងាយស្រួល។ ដូចជាកាហ្វេស៊ីមិច (3-in-1) ដែលគេផលិតជាម្សៅស្ងួតរក្សាទុកបានយូរ ពេលត្រូវការផឹក គ្រាន់តែចាក់ទឹកក្តៅចូលកូរជាការស្រេច។
C:N ratios (សមាមាត្រកាបូន និងអាសូត) ជាសមាមាត្រនៃបរិមាណសារធាតុកាបូន (Carbon) ធៀបនឹងអាសូត (Nitrogen) នៅក្នុងចំណី ឬមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដែលជាកត្តាកំណត់យ៉ាងសំខាន់បំផុតដល់កម្រិតនៃការលូតលាស់ និងការផលិតសារធាតុសម្លាប់មេរោគរបស់បាក់តេរី។ ដូចជារូបមន្តផ្សំរវាងសាច់ និងបន្លែក្នុងម្ហូបមួយមុខ ដែលត្រូវមានសមាមាត្រត្រឹមត្រូវ ទើបមនុស្សញ៉ាំទៅមានកម្លាំង និងសុខភាពល្អ។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖