បញ្ហា (The Problem)៖ គម្រោងស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងកែលម្អទិន្នផលនៃពូជសណ្តែកខ្មៅ (Black grain cowpea) នៅក្នុងប្រទេសថៃ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការកសិកម្ម និងបញ្ហាជំងឺរុក្ខជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការជ្រើសរើសពូជសុទ្ធ និងការធ្វើតេស្តសាកល្បងប្រៀបធៀបទិន្នផលនៅតាមតំបន់ដីខ្ពស់ និងដីទំនាប ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៧ ដល់ ឆ្នាំ ២០០២។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| CP 4-2-3-1 (Ubonratchathani variety) ពូជសណ្តែកខ្មៅ CP 4-2-3-1 (ពូជ Ubonratchathani) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់ និងមានជីវម៉ាសច្រើនសម្រាប់ធ្វើជីស្រស់។ មានភាពធន់មធ្យមកម្រិតល្អទៅនឹងជំងឺរលួយស្លឹកដោយបាក់តេរី។ | ទំហំគ្រាប់មានលក្ខណៈតូចជាងពូជក្នុងស្រុកមកពីខេត្ត Loei បន្តិច។ | ទិន្នផលមធ្យម ១៨៣ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងផ្តល់ជីវម៉ាស ១.២៧៤ គ.ក្រ/រ៉ៃ សម្រាប់ការកែលម្អដី។ |
| Local black grain cowpea (from Loei) ពូជសណ្តែកខ្មៅក្នុងស្រុក (មកពីខេត្ត Loei) |
គ្រាប់មានទំហំធំ និងទម្ងន់ធ្ងន់ជាង (ទម្ងន់ ១០០គ្រាប់ស្មើនឹង ១៨.១ ក្រាម) ដែលត្រូវប៉ាន់លើទីផ្សារមួយចំនួន។ | ងាយរងគ្រោះដោយជំងឺរលួយស្លឹកដោយបាក់តេរី ព្រមទាំងផ្តល់ទិន្នផលនិងជីវម៉ាសទាបជាងពូជថ្មី។ | ទិន្នផលមធ្យម ១៦៣ គ.ក្រ/រ៉ៃ និងជីវម៉ាស ១.០៦៦ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
| Mottled grain cowpea (local Ubon Ratchathani) ពូជសណ្តែកឡាយក្នុងស្រុក (មកពីខេត្ត Ubon Ratchathani) |
មានសមត្ថភាពលូតលាស់បានក្នុងលក្ខខណ្ឌរដូវប្រាំងនៅតាមតំបន់វាលទំនាបក្រោយពេលប្រមូលផលស្រូវ។ | ទិន្នផលទាបជាងពូជ CP 4-2-3-1 ប្រមាណ ៩% ក្នុងការដាំដុះតាមកសិដ្ឋានជាក់ស្តែង។ | ទិន្នផលមធ្យម ១៦៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ ក្នុងការធ្វើតេស្តសាកល្បងនៅកសិដ្ឋានចំនួន ៥។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្ម ស្ថានីយពិសោធន៍ និងឧបករណ៍វិភាគគីមីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ជាចាំបាច់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ខេត្ត Ubon Ratchathani, Loei និង Chiang Mai) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៩៧ ដល់ ២០០២ ដែលផ្តោតលើពូជសណ្តែកខ្មៅតែមួយមុខ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ទាំងនេះមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កម្រិតទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នាទៅនឹងតំបន់ទំនាប និងខ្ពង់រាបរបស់កម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកែលម្អដី និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលបន្ថែមដល់កសិករ។
ពូជសណ្តែកខ្មៅដែលមានទិន្នផល និងជីវម៉ាសខ្ពស់នេះ គឺជាជម្រើសដ៏ល្អសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនផលិតកម្មកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយចំណាយលើជីគីមីនាំចូល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| pure line (ពូជសុទ្ធ) | ជាបណ្តុំនៃរុក្ខជាតិដែលមានសែន (Genes) ដូចៗគ្នាទាំងស្រុង ដែលទទួលបានតាមរយៈការបង្កាត់ ឬជ្រើសរើសដោយស្វ័យប្រវត្តិជាច្រើនជំនាន់ ដើម្បីធានាថាលក្ខណៈរបស់វាមិនប្រែប្រួលនៅជំនាន់ក្រោយ។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារដើមមួយច្បាប់ម្តងហើយម្តងទៀត ដែលរាល់ច្បាប់ចម្លងទាំងអស់គឺមានលក្ខណៈដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងច្បាប់ដើម។ |
| green manure (ជីស្រស់ / ជីរុក្ខជាតិស្រស់) | ជាការដាំដុះដំណាំ (ជាទូទៅអំបូរពពួកសណ្តែក) រួចភ្ជួរលុបវាទៅក្នុងដីវិញនៅពេលវាលូតលាស់បានកម្រិតណាមួយ ដើម្បីបង្កើនសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសនីត្រូសែន) និងកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការផ្តល់វីតាមីនបំប៉នដល់ដីដោយផ្ទាល់ តាមរយៈការបញ្ចុកអាហារដែលធ្វើពីរុក្ខជាតិបៃតង។ |
| biomass (ជីវម៉ាស) | ជាទម្ងន់សរុបនៃផ្នែករាងកាយរបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជា ដើម ស្លឹក ឫស) ក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី ដែលអាចប្រើប្រាស់ជាជី ឬប្រភពថាមពលនៅពេលវាស្ងួត ឬរលួយ។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ សរសៃ និងឆ្អឹងសរុបរបស់សត្វមួយក្បាល ដើម្បីដឹងថាវាមានទំហំធំប៉ុនណា។ |
| bacterial leaf blight (ជំងឺរលួយស្លឹកដោយបាក់តេរី) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិបង្កឡើងដោយបាក់តេរី (ក្នុងករណីនេះគឺ Xanthomonas campestris pv. phaseoli) ដែលធ្វើឱ្យស្លឹករុក្ខជាតិមានស្នាមអុចៗពណ៌ត្នោត ស្ងួត និងងាប់ ដែលធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែកធ្ងន់ធ្ងរដែលឆ្លងរាលដាលលើស្លឹករុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យស្លឹកខូច និងមិនអាចស្រូបពន្លឺព្រះអាទិត្យបានដើម្បីផលិតអាហារ។ |
| Randomized Complete Block Design / RCB (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាផ្នែកៗ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងពូជដំណាំនីមួយៗទៅដាំក្នុងប្លុកនោះដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដីមកលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយស្មើភាព ដើម្បីប្រកួតប្រជែងដោយយុត្តិធម៌។ |
| analysis of variance / ANOVA (ការវិភាគភាពប្រែប្រួល) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិប្រើសម្រាប់ប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃក្រុមទិន្នន័យចាប់ពី៣ឡើងទៅ ដើម្បីកំណត់ថាតើលទ្ធផល (ឧទាហរណ៍៖ ទិន្នផលពូជសណ្តែកខុសគ្នា) ពិតជាខុសគ្នាដោយសារឥទ្ធិពលនៃពូជ ឬគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យ។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តរកមើលថាតើថ្នាំលូតលាស់៣ប្រភេទផ្សេងគ្នា ពិតជាធ្វើឱ្យកម្ពស់ដើមឈើខុសគ្នា ឬមួយគ្រាន់តែគាប់ជួន។ |
| Duncan's Multiple Range Test / DMRT (ការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀប DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលគេប្រើប្រាស់បន្ទាប់ពីធ្វើការវិភាគ ANOVA ដើម្បីចាប់គូរប្រៀបធៀបគ្នាម្តងមួយៗ ថាតើពូជណាមួយពិតជាផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងពូជណាមួយប្រាកដមែនក្នុងកម្រិតភាពជឿជាក់ជាក់លាក់មួយ។ | ដូចជាការចាត់ចំណាត់ថ្នាក់សិស្សប្រឡងជាប់ ថាតើនរណាពូកែជាងនរណាដាច់ ដោយប្រៀបធៀបពិន្ទុរបស់ពួកគេទល់មុខគ្នាម្តងមួយគូរៗ។ |
| heterogeneity (ភាពមិនឯកសណ្ឋាន) | ក្នុងវិទ្យាសាស្ត្រស្ថិតិកសិកម្ម វាសំដៅលើកម្រិតនៃទិន្នន័យ (ដូចជាទិន្នផល) ដែលមានការប្រែប្រួល ឬខុសគ្នាខ្លាំងពេកពីទីតាំងមួយទៅទីតាំងមួយ ធ្វើឱ្យគេមិនអាចបូកបញ្ចូលគ្នាដើម្បីវិភាគជារួម (Combine analysis) បានដោយសុក្រឹត។ | ដូចជាការយកផ្លែប៉ោម និងផ្លែក្រូចមកប្រៀបធៀបគ្នាដើម្បីរកមើលទំហំមធ្យម គឺមិនត្រឹមត្រូវទេព្រោះវាជារបស់ពីរផ្សេងគ្នាពីធម្មជាតិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
