បញ្ហា (The Problem)៖ ការវិភាគរកពូជពោតកែច្នៃហ្សែន (GM) ជាទូទៅប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស simplex real-time PCR ដែលចំណាយពេលយូរ មានច្រើនជំហាន និងងាយនឹងមានការចម្លងរោគ (Contamination)។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងធ្វើសុពលភាពលើវិធីសាស្ត្រថ្មី ដើម្បីរកឱ្យឃើញហ្សែនកែច្នៃច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការអភិវឌ្ឍ និងធ្វើសុពលភាពបច្ចេកទេស multiplex real-time PCR ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែនពោតកែច្នៃ Mon810 និង NK603 ព្រមទាំងហ្សែន HMG។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Simplex Real-time PCR ការធ្វើតេស្ត Simplex real-time PCR (រកហ្សែនម្តងមួយៗ) |
ជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ និងមានភាពត្រឹមត្រូវខ្ពស់ក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណហ្សែនគោលដៅ។ | ចំណាយពេលយូរ មានច្រើនជំហាន ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីច្រើន និងប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់នៃការចម្លងរោគ (Contamination) ព្រោះត្រូវធ្វើប្រតិកម្មច្រើនដង។ | អាចរកឃើញហ្សែនគោលដៅបាន ប៉ុន្តែទាមទារការធ្វើតេស្តដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលធ្វើឲ្យការវិភាគសំណាកច្រើនមានភាពយឺតយ៉ាវ។ |
| Multiplex Real-time PCR ការធ្វើតេស្ត Multiplex real-time PCR (រកហ្សែនច្រើនក្នុងពេលតែមួយ) |
ចំណេញពេលវេលា កាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការចម្លងរោគ និងអាចត្រួតពិនិត្យគុណភាពនៃសំណាក (Endogenous gene) ក្នុងពេលតែមួយ។ | ទាមទារការរចនា Primer និង Probe យ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត ដើម្បីជៀសវាងអន្តរកម្មរវាងគ្នា (ដូចជាការកកើត Primer dimer ឬ Hairpin) ដែលអាចរំខានដល់ប្រតិកម្ម។ | មានភាពជាក់លាក់ 100% ប្រសិទ្ធភាព PCR ពី 97-112% កម្រិតកំណត់រកឃើញ (LOD) ទាបរហូតដល់ 0.1% ដោយគ្មានលទ្ធផលវិជ្ជមាន ឬអវិជ្ជមានមិនពិត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវសាស្ត្រម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់សម្រាប់ដំណើរការប្រតិកម្ម PCR។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តដោយនាយកដ្ឋានកសិកម្មនៃប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់សំណាកយោងស្តង់ដារអន្តរជាតិ (CRMs) ពីអឺរ៉ុប ផ្តោតលើពូជពោត Mon810 និង NK603។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាតែងមានការនាំចូលផលិតផលកសិកម្ម គ្រាប់ពូជ និងចំណីសត្វពីប្រទេសជិតខាង ដែលចាំបាច់ត្រូវមានសមត្ថភាពធ្វើតេស្តរកផលិតផលកែច្នៃហ្សែន (GMO) ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពនិងអនុលោមភាពច្បាប់។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងមានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ពង្រឹងការត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រ និងគុណភាពកសិផលនាំចូលនៅកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេស Multiplex real-time PCR នេះផ្តល់នូវដំណោះស្រាយដ៏មានប្រសិទ្ធភាពចំណាយ (Cost-effective) សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការកសាងសមត្ថភាពមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីត្រួតពិនិត្យផលិតផលកែច្នៃហ្សែនបានយ៉ាងរហ័ស និងច្បាស់លាស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Multiplex Real-time PCR | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រថតចម្លង និងរកមើលវត្តមានហ្សែនគោលដៅច្រើនប្រភេទផ្សេងៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ នៅក្នុងបំពង់ប្រតិកម្មតែមួយ ដោយប្រើប្រាស់ប្រូប (Probes) ដែលបញ្ចេញពន្លឺពណ៌ខុសៗគ្នា។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនស្កេនដែលអាចរកមើលមុខមនុស្ស៣នាក់ផ្សេងគ្នាក្នុងពេលតែមួយ នៅក្នុងរូបថតតែមួយ ដោយបំពាក់សញ្ញាសម្គាល់ពណ៌ខុសៗគ្នាដល់ពួកគេ។ |
| Event Specific | ជាការកំណត់អត្តសញ្ញាណដោយផ្តោតទៅលើទីតាំងច្បាស់លាស់មួយនៅក្នុង DNA របស់រុក្ខជាតិ ដែលហ្សែនបរទេសត្រូវបានបញ្ចូលទៅភ្ជាប់ជាមួយនឹងហ្សែនដើមរបស់រុក្ខជាតិនោះ។ វាជួយបញ្ជាក់ថាតើវាជាពូជកែច្នៃហ្សែនពិតប្រាកដដែលបានចុះបញ្ជីឬអត់។ | ដូចជាការរកមើលស្នាមផ្សារតភ្ជាប់គ្នារវាងក្បាលរថភ្លើង និងទូរថភ្លើង ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើរថភ្លើងនេះពិតជាត្រូវបានតភ្ជាប់គ្នានៅរោងចក្រនេះមែនឬទេ។ |
| Endogenous Gene | ជាហ្សែនធម្មជាតិដែលមានស្រាប់ជានិច្ចនៅក្នុងសេនេទិច (Genome) របស់រុក្ខជាតិ (ឧទាហរណ៍ ហ្សែន HMG ក្នុងពោត)។ គេប្រើវាជាហ្សែនយោង (Reference gene) ក្នុងការធ្វើតេស្ត PCR ដើម្បីធានាថាការចម្រាញ់ DNA ទទួលបានជោគជ័យ និងមិនមានកំហុសរាំងស្ទះដល់ការធ្វើតេស្តឡើយ។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យមើលថាតើឡានមានម៉ាស៊ីនដំណើរការឬអត់ (ហ្សែនធម្មជាតិ) មុននឹងពិនិត្យមើលថាតើឡាននោះត្រូវបានបំពាក់ប្រព័ន្ធ GPS បន្ថែម (ហ្សែនកែច្នៃ) ឬក៏អត់។ |
| Limit of Detection (LOD) | ជាកម្រិតកំហាប់ទាបបំផុតនៃ DNA ឬសារធាតុគោលដៅ ដែលម៉ាស៊ីន និងវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តអាចរកឃើញប្រកបដោយភាពជឿជាក់ និងត្រឹមត្រូវ។ ក្នុងការសិក្សានេះគឺអាចរកឃើញទោះបីជា DNA ពោតកែច្នៃហ្សែនមានត្រឹមតែ 0.1% ក៏ដោយ។ | ដូចជាសមត្ថភាពរបស់ឆ្កែហិតក្លិន ដែលអាចដឹងថាមានគ្រឿងញៀន ទោះបីជាវាមានចំនួនតិចតួចបំផុតលាក់ក្នុងវ៉ាលីដ៏ធំមួយក៏ដោយ។ |
| Primer dimer | ជាបាតុភូតដែលម៉ូលេគុល Primer (នុយក្លេអូទីតខ្លីៗសម្រាប់ចាប់ផ្តើមថតចម្លង DNA) ពីរខ្សែចាប់ផ្តើមតភ្ជាប់គ្នាឯង ជំនួសឱ្យការទៅតភ្ជាប់ជាមួយខ្សែ DNA គោលដៅ។ បញ្ហានេះតែងតែកើតឡើងនៅពេលរចនា Primer មិនបានល្អ ដែលធ្វើឱ្យខាតបង់សារធាតុគីមី និងផ្តល់លទ្ធផលខុស។ | ដូចជាការរៀបចំកាវពីរជ័រដើម្បីបិទក្រដាស ប៉ុន្តែកាវទាំងពីរនោះបែរជារមួលជាប់គ្នាឯង មុនពេលយើងយកវាទៅបិទលើក្រដាស។ |
| Crossing threshold (Ct) | ជាតម្លៃវដ្តនៃការថតចម្លងរបស់ប្រតិកម្ម PCR (Cycle number) នៅពេលដែលសញ្ញាពន្លឺ (Fluorescent signal) ដែលម៉ាស៊ីនចាប់បាន មានកម្រិតខ្ពស់ជាងកម្រិតពន្លឺធម្មតា (Background level)។ តម្លៃ Ct កាន់តែតូច មានន័យថាកំហាប់ DNA គោលដៅកាលពីដើមទីមានចំនួនកាន់តែច្រើន ព្រោះវាត្រូវការវដ្តតិចដើម្បីបញ្ចេញពន្លឺ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនដងនៃការចាក់ទឹកចូលក្នុងកែវរហូតដល់វាហៀរចេញមកក្រៅ; បើចាក់តែ២ទៅ៣ដងហៀរ មានន័យថាក្នុងកែវនោះមានទឹកច្រើនស្រាប់ហើយ។ |
| Simplex Real-time PCR | ជាបច្ចេកទេស PCR ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីរកមើល និងថតចម្លងហ្សែនគោលដៅតែមួយគត់នៅក្នុងបំពង់ប្រតិកម្មមួយ។ ប្រសិនបើចង់រកហ្សែន៣ប្រភេទផ្សេងគ្នា គេត្រូវធ្វើប្រតិកម្ម៣បំពង់ដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដែលចំណាយពេលយូរ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់កែវយឺតតូចមួយដើម្បីសង្កេតមើលសត្វស្លាប ដោយអ្នកអាចមើលឃើញ និងផ្តោតលើសត្វស្លាបតែមួយប្រភេទប៉ុណ្ណោះក្នុងពេលតែមួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
