បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដំណាំចំនួន ៣ ដើម្បីស្វែងរកវិធីដែលល្អបំផុតសម្រាប់ការបង្កាត់និងជ្រើសរើសពូជសណ្តែកបាយនៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើតេស្តវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជចំនួន ៣ ដោយចាប់ផ្តើមពីការបង្កាត់ពូជជំនាន់ F2 ដល់ជំនាន់ F8 ចំនួន ៣០៦ ខ្សែស្រឡាយ ដើម្បីវាយតម្លៃទិន្នផល និងភាពធន់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Single Seed Descent (SSD) វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសគ្រាប់ពូជទោល |
ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ ធន់នឹងការដួលរលំបានល្អ និងចំណាយផ្ទៃដី ពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មតិចតួចបំផុត។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកបាយដែលមានទំហំគ្រាប់ធំបើប្រៀបធៀបនឹងវិធី EGT។ | ត្រូវបានសន្និដ្ឋានថាជាវិធីសាស្ត្រល្អបំផុត និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់បរិស្ថានស្រដៀងនឹងប្រទេសថៃ (ឬកម្ពុជា)។ |
| Early Generation Testing (EGT) វិធីសាស្ត្រសាកល្បងជំនាន់ដើម |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការជ្រើសរើសពូជសណ្តែកបាយដែលមានទំហំគ្រាប់ធំ។ | ទាមទារពេលវេលា ផ្ទៃដី និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងវិធី SSD ហើយការផ្តល់ទិន្នផលមិនសូវលេចធ្លោដូច SSD ទេ។ | ឆ្លើយតបបានយ៉ាងល្អចំពោះការជ្រើសរើសទំហំគ្រាប់ពូជ (Seed size) ជាងវិធីសាស្ត្រដទៃទៀត។ |
| Pedigree Method (PDG) វិធីសាស្ត្រកត់ត្រាប្រវត្តិពូជ |
អនុញ្ញាតឱ្យមានការកត់ត្រាលម្អិតអំពីប្រវត្តិ និងលក្ខណៈនៃពូជតាំងពីជំនាន់ដំបូង ដែលងាយស្រួលក្នុងការតាមដាន។ | ត្រូវការកម្លាំងពលកម្ម ពេលវេលា និងផ្ទៃដីធំ ហើយមិនផ្តល់លទ្ធផលល្អជាង SSD លើទិន្នផល និងភាពធន់នោះទេ។ | ផ្តល់លទ្ធផលមធ្យម មិនមានភាពលេចធ្លោលើទិន្នផល ឬទំហំគ្រាប់ធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រពីរផ្សេងទៀតនោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់អំពីភាពខុសគ្នានៃការប្រើប្រាស់ធនធានរវាងវិធីសាស្ត្រទាំង៣ ជាពិសេសលើទំហំដី ពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសថៃ (តំបន់បាងខេន និងនគរបឋម) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៤ ដល់ ១៩៨៦ ដោយផ្តោតលើការដាំដុះក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ ដី និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ និងជ្រើសរើសពូជទាំងនេះ ជាពិសេសវិធីសាស្ត្រ SSD គឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា។
ការជ្រើសរើសយកវិធីសាស្ត្រ SSD មកអនុវត្តក្នុងការស្រាវជ្រាវ នឹងជួយសន្សំសំចៃធនធានជាតិ និងជំរុញការអភិវឌ្ឍពូជសណ្តែកបាយនៅកម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានប្រសិទ្ធភាព និងរហ័ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Single Seed Descent (វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសគ្រាប់ពូជទោល) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដំណាំដែលគេប្រមូលគ្រាប់ពូជតែមួយគត់ពីដើមនីមួយៗក្នុងជំនាន់បន្តបន្ទាប់ ដើម្បីរក្សាភាពចម្រុះនៃសេនេទិច (Genetic variance) ដោយចំណាយទំហំដី និងពលកម្មតិចតួចបំផុតរហូតដល់ពូជមានស្ថិរភាព។ | ដូចជាការរើសយកកូនសិស្សតែម្នាក់ពីថ្នាក់នីមួយៗតំណាងឱ្យថ្នាក់នោះ ដើម្បីយកទៅប្រកួតវគ្គផ្តាច់ព្រ័ត្រ ដោយមិនបាច់យកសិស្សទាំងអស់ទៅប្រកួតនាំឱ្យខាតកន្លែង។ |
| Early Generation Testing (វិធីសាស្ត្រសាកល្បងជំនាន់ដើម) | ជាការវាយតម្លៃទិន្នផល ឬលក្ខណៈផ្សេងៗ (ដូចជាទំហំគ្រាប់) របស់ដំណាំតាំងពីជំនាន់កូនកាត់ដំបូងៗ (ឧ. ជំនាន់ F2 ឬ F3) ដើម្បីលុបចោលខ្សែស្រឡាយដែលមិនល្អចេញមុនពេលខាតពេលវេលានិងធនធានដាំនៅជំនាន់ក្រោយៗទៀត។ | ដូចជាការធ្វើតេស្តសមត្ថភាពកីឡាករតាំងពីវគ្គជម្រុះដំបូងៗ ដើម្បីជម្រុះអ្នកខ្សោយចោលមុន និងទុកតែអ្នកខ្លាំងពិតប្រាកដសម្រាប់វគ្គបន្តបន្ទាប់។ |
| Pedigree method (វិធីសាស្ត្រកត់ត្រាប្រវត្តិពូជ) | ជាវិធីសាស្ត្រដែលគេជ្រើសរើសដើមល្អៗ ហើយធ្វើការកត់ត្រាយ៉ាងលម្អិតពីប្រវត្តិរបស់វាតាំងពីជំនាន់ដំបូងរហូតដល់ជំនាន់ចុងក្រោយ ដើម្បីអាចតាមដានប្រភពដើមនៃលក្ខណៈពិសេសនីមួយៗនៃពូជបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការធ្វើសៀវភៅគ្រួសារដែលកត់ត្រាពីជីដូនជីតារហូតដល់ចៅលួត ដើម្បីងាយស្រួលផ្ទៀងផ្ទាត់ដឹងថាចៅនេះកាត់ទៅរកអ្នកណាខ្លះ។ |
| Lodging resistance (ភាពធន់នឹងការដួលរលំ) | ជាសមត្ថភាពរបស់ដើមដំណាំក្នុងការឈរត្រង់ ទប់ទល់នឹងកម្លាំងខ្យល់ ភ្លៀង ឬទម្ងន់ផ្លែរបស់វាផ្ទាល់ដោយមិនបាក់ ឬដួលរាបដល់ដី ដែលការពង្រឹងភាពធន់នេះជួយការពារមិនឱ្យខូចខាតទិន្នផល និងងាយស្រួលប្រមូលផល។ | ដូចជាសសរផ្ទះដ៏រឹងមាំដែលដាំយ៉ាងជ្រៅ ទប់ទល់នឹងខ្យល់ព្យុះបក់បោកខ្លាំងប៉ុណ្ណាក៏មិនរលំ។ |
| Cercospora leaf spot (ជំងឺអុចស្លឹកស៊ែរកូស្ប៉ូរ៉ា) | ជាប្រភេទជំងឺផ្សិតម្យ៉ាងដែលតែងតែវាយប្រហារលើស្លឹកសណ្តែកបាយ បង្កឱ្យមានស្នាមអុចពណ៌ត្នោត ដែលធ្វើឱ្យស្លឹកជ្រុះមុនអាយុ កាត់បន្ថយដំណើរការរស្មីសំយោគ និងធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាជំងឺកញ្ជ្រឹលដែលចេញរោគសញ្ញាអុចៗលើស្បែកមនុស្ស តែនេះវាកើតលើស្លឹករុក្ខជាតិរហូតដល់ធ្វើឱ្យស្លឹកនោះងាប់។ |
| Powdery mildew (ជំងឺម្សៅស) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិបង្កដោយផ្សិតដែលលេចឡើងជាទម្រង់ម្សៅពណ៌សៗតោងជាប់យ៉ាងក្រាស់លើផ្ទៃស្លឹក ដើម និងផ្លែ ដែលរារាំងការចាប់យកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់រស្មីសំយោគរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាមានគេយកម្សៅផាត់មុខទៅប្រឡាក់ជាប់ពេញផ្ទៃស្លឹកឈើ ធ្វើឱ្យវាពិបាកដកដង្ហើម និងមិនអាចស្រូបពន្លឺថ្ងៃបាន។ |
| Randomized Complete Block Design (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់តាំងការព្យាបាលឬពូជសាកល្បងដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ មធ្យម និងខ្សោយ ឱ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាថាក្រុមទាំងអស់មានភាពស្មើគ្នាមុនពេលប្រកួតប្រជែង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
