បញ្ហា (The Problem)៖ ការដាំពោតជាដំណាំទោលជាបន្តបន្ទាប់បណ្តាលឱ្យមានបញ្ហាស្មៅចង្រៃ និងការរិចរិលគុណភាពដីនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដូច្នេះការស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃអត្ថប្រយោជន៍នៃប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះពោតនិងសណ្តែកបាយ ដើម្បីកែលម្អផលិតភាពកសិកម្មសរុប និងការគ្រប់គ្រងស្មៅ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានរៀបចំឡើងតាមទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដោយមាន ៣ ការធ្វើឡើងវិញនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវដំណាំ នៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Maize Monocropping (0% Mungbean) ការដាំពោតជាដំណាំទោល (អត់មានសណ្តែកបាយ) |
ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រង និងប្រមូលផល មិនមានការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹម ឬពន្លឺពីដំណាំផ្សេង។ | អត្រាដុះស្មៅចង្រៃខ្ពស់ ទាមទារការកម្ចាត់ស្មៅច្រើន និងមានប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ដីទាប។ | ទិន្នផលពោតទទួលបានប្រហាក់ប្រហែលនឹងការដាំចម្រុះ ប៉ុន្តែមានជីវម៉ាសស្មៅចង្រៃខ្ពស់បំផុត។ |
| Maize-Mungbean Intercropping (100% Seed Rate) ការដាំដំណាំចម្រុះពោត-សណ្តែកបាយ (អត្រាគ្រាប់ពូជសណ្តែកបាយ ១០០%) |
ទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ដីសរុប។ | ទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកបាយមានការថយចុះពី ២២% ទៅ ៤៥% បើធៀបនឹងការដាំសណ្តែកទោល ដោយសារការប្រកួតប្រជែងពន្លឺ។ | ទទួលបានអនុបាតសមមូលដី (LER) ចន្លោះពី ១,៥២ ទៅ ១,៨២ និងកាត់បន្ថយស្មៅចង្រៃបានច្រើនបំផុត ដោយមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលពោត។ |
| Mungbean Monocropping ការដាំសណ្តែកបាយជាដំណាំទោល |
ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកបាយ (Vigna radiata) ខ្ពស់បំផុត និងការលូតលាស់បានល្អពេញលេញ។ | មិនទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ពីការប្រើប្រាស់ដីចម្រុះ និងគ្មានប្រាក់ចំណូលបន្ថែមពីដំណាំពោត។ | ទិន្នផលសណ្តែកបាយខ្ពស់ជាងការដាំចម្រុះ ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ដីសរុប (LER) ត្រឹមតែ ១,០ ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ឧបករណ៍វាស់វែងកសិកម្ម និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងដំណាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតែមួយរដូវកាល និងនៅទីតាំងតែមួយគត់គឺនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវដំណាំនៃសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (រាជធានីភ្នំពេញ) ដែលមានប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់។ លើសពីនេះ ការពិសោធន៍មានការដកស្មៅចំនួន ៣ ដង ដែលបំបាត់ការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅទៅលើពោត។ កត្តាទាំងនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកសិករនៅតំបន់ផ្សេងៗអាចមានប្រភេទដី អាកាសធាតុ និងលទ្ធភាពគ្រប់គ្រងស្មៅខុសៗគ្នាពីការពិសោធន៍នេះ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការបង្កើនប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ដី និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។
ជារួម ប្រព័ន្ធដាំដំណាំចម្រុះពោត-សណ្តែកបាយ គឺជាដំណោះស្រាយកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដែលផ្តល់ផលចំណេញទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងបរិស្ថាន សម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Intercropping (ការដាំដំណាំចម្រុះ) | ការដាំដុះដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ និងក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក ដូចជាការកាត់បន្ថយការដុះស្មៅចង្រៃ និងការបង្កើនទិន្នផលសរុបក្នុងមួយហិកតា។ | ដូចជាការឲ្យមនុស្សពីរនាក់ដែលមានជំនាញខុសគ្នាសហការគ្នានៅកន្លែងធ្វើការតែមួយ ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលការងារច្រើនជាងការធ្វើការម្នាក់ឯង។ |
| Land Equivalent Ratio (LER) (អនុបាតសមមូលដី) | ជារង្វាស់គណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការដាំដំណាំចម្រុះធៀបនឹងការដាំដំណាំទោល។ បើ LER ធំជាង ១ មានន័យថាការដាំចម្រុះផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់ជាង និងចំណេញផ្ទៃដីជាងការដាំដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ | ដូចជាការទិញទំនិញមួយទទួលបានពីរ (Buy 1 Get 2) ដែលយើងចំណាយធនធានដីដដែល ប៉ុន្តែទទួលបានផលចំណេញសរុបច្រើនជាងមុន។ |
| Monocropping (ការដាំដំណាំទោល) | ប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលដាំតែដំណាំមួយប្រភេទគត់នៅលើផ្ទៃដីមួយក្នុងរដូវកាលនីមួយៗ ដែលងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រមូលផល តែវាងាយរងការវាយប្រហារពីសត្វល្អិត និងធ្វើឲ្យដីឆាប់អស់ជីជាតិ។ | ដូចជាការញ៉ាំម្ហូបតែមួយមុខរាល់ថ្ងៃ ដែលងាយស្រួលធ្វើ តែយូរៗទៅធ្វើឲ្យរាងកាយយើងខ្វះជីវជាតិចម្រុះ។ |
| Chlorophyll Reading Index (CRI) (សន្ទស្សន៍អានកម្រិតក្លរ៉ូហ្វីល) | ការវាស់ស្ទង់បរិមាណក្លរ៉ូហ្វីល (ជាតិពណ៌បៃតង) នៅក្នុងស្លឹករុក្ខជាតិដោយប្រើឧបករណ៍ឌីជីថល (ដូចជា SPAD meter) ដើម្បីដឹងពីកម្រិតជាតិអាសូត និងសុខភាពទូទៅរបស់រុក្ខជាតិដោយមិនបាច់កាត់ស្លឹកយកទៅពិសោធន៍។ | ដូចជាការប្រើឧបករណ៍វាស់កម្តៅ ឬវាស់សម្ពាធឈាមមនុស្ស ដើម្បីដឹងថាតើមនុស្សនោះមានសុខភាពល្អពេញលេញឬអត់។ |
| Randomized Complete Block Design (RCBD) (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុកតូចៗ ហើយរៀបចំការសាកល្បងដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីកម្រិតជីជាតិដីមិនស្មើគ្នា។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែ និងសិស្សខ្សោយចូលទៅក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីឲ្យការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌បំផុត។ |
| Nitrogen fixation (កំណកអាសូត) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែកសហការជាមួយបាក់តេរីក្នុងដី ដើម្បីទាញយកឧស្ម័នអាសូតពីខ្យល់អាកាស មកបំប្លែងជាជីធម្មជាតិផ្ទុកនៅក្នុងឫសរបស់វាសម្រាប់ចិញ្ចឹមដើម។ | ដូចជាការមានរោងចក្រផលិតជីផ្ទាល់ខ្លួននៅក្រោមដី ដែលជួយសន្សំសំចៃមិនបាច់ទិញជីគីមីពីផ្សារមកបាចបន្ថែម។ |
| Weed biomass (ជីវម៉ាសស្មៅចង្រៃ) | ទម្ងន់សរុបរបស់ស្មៅចង្រៃដែលដកចេញពីចម្ការ បន្ទាប់ពីយកទៅសម្ងួតក្នុងឡទាល់តែអស់ជាតិទឹក ដែលគេវាស់វែងដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅទៅលើដំណាំគោល។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សំរាមដែលប្រមូលបានពីក្នុងផ្ទះ ដើម្បីដឹងថាផ្ទះនោះមានភាពកខ្វក់ និងពង្រាយកម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
