បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺរលួយឫស និងគល់ (Root and stem rot disease) បង្កដោយមេរោគផ្សិត Phytophthora palmivora គឺជាបញ្ហាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរដែលធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ការដាំដុះទុរេន ទាមទារឱ្យមានការស្វែងរកដើមគល់ (Rootstock) ដែលមានភាពធន់ដើម្បីការពារដំណាំក្នុងរយៈពេលវែង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រមូល និងវាយតម្លៃពូជទុរេនក្នុងស្រុកចំនួន ៧៧ ពូជ តាមរយៈវិធីសាស្ត្រចាក់បញ្ចូលមេរោគចំនួនពីរប្រភេទ ដើម្បីពិនិត្យមើលកម្រិតភាពធន់នឹងជំងឺរលួយឫស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Detached leaf inoculation ការចាក់បញ្ចូលមេរោគលើស្លឹកដែលកាត់ចេញពីដើម |
ចំណាយពេលខ្លី (៥-៧ ថ្ងៃ) និងងាយស្រួលអនុវត្តក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។ អាចសាកល្បងលើពូជទុរេនច្រើនក្នុងពេលតែមួយ និងមិនត្រូវការកន្លែងធំដុំ។ | មិនអាចបែងចែកកម្រិតភាពធន់របស់ពូជទុរេនបានច្បាស់លាស់នោះទេ ដោយសារការវិវឌ្ឍនៃស្នាមរបួសលើស្លឹក និងលើដើមមានលក្ខណៈខុសគ្នា និងមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពជាក់ស្តែងទាំងស្រុង។ | មិនអាចកំណត់ភាពខុសគ្នានៃកម្រិតភាពធន់រវាងពូជទុរេនបានត្រឹមត្រូវនោះទេ។ |
| Under-bark inoculation ការចាក់បញ្ចូលមេរោគក្រោមសំបកដើម |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ គួរឱ្យទុកចិត្ត និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពធន់នៃដើមគល់ពិតប្រាកដក្នុងលក្ខខណ្ឌធម្មជាតិ ដែលមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរ ដោយត្រូវបណ្តុះកូនទុរេនរហូតដល់អាយុ ១ ឆ្នាំ ទើបអាចធ្វើតេស្តបាន ហើយត្រូវការកន្លែងថែទាំ (Greenhouse) ធំទូលាយ។ | អាចកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជ Thongdaeng ថាមានភាពធន់ (Resistant - អត្រាស្លាប់ ០%) និង ១៦ ពូជទៀតថាមានភាពធន់ទ្រាំ (Tolerant) ទៅនឹងជំងឺរលួយឫស។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់លាក់ រួមមានកន្លែងបណ្តុះកូនឈើ បន្ទប់ពិសោធន៍មេរោគផ្សិត និងធនធានពេលវេលាច្រើន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវសាកវប្បកម្ម Chanthaburi ដោយប្រើប្រាស់ពូជទុរេនក្នុងស្រុកប្រមូលពីភាគខាងកើត និងខាងត្បូងនៃប្រទេសថៃ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ដាំដុះទុរេនសំខាន់ៗនៅកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កម្រិតទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីប្រហាក់ប្រហែលនឹងតំបន់ទាំងនោះ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលអាចយកមកប្រៀបធៀប និងអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ដើមគល់ទុរេនក្នុងស្រុកដែលធន់នឹងជំងឺ គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមធំៗរបស់កសិករទុរេននៅកម្ពុជា។
ការអភិវឌ្ឍ និងប្រើប្រាស់ដើមគល់ទុរេនដែលធន់នឹងជំងឺរលួយឫស គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏រឹងមាំមួយដែលជួយឱ្យកសិករកម្ពុជាចំណេញថវិកា កាត់បន្ថយហានិភ័យដើមងាប់ និងធានាបាននូវនិរន្តរភាពផលិតផលកសិកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rootstock (ដើមគល់) | ផ្នែកខាងក្រោមនៃរុក្ខជាតិ (ឫស និងគល់) ដែលគេបណ្តុះពីគ្រាប់ ឬផ្សាំ ដើម្បីយកមែក ឬត្រួយនៃរុក្ខជាតិមួយទៀត (Scion) ដែលមានពូជល្អមកតភ្ជាប់ពីលើ។ ដើមគល់ត្រូវមានប្រព័ន្ធឫសរឹងមាំ និងធន់នឹងជំងឺក្នុងដី។ | ដូចជាគ្រឹះនៃផ្ទះ ដែលជួយទ្រទ្រង់រចនាសម្ព័ន្ធទាំងមូលឱ្យរឹងមាំ និងការពារពីការខូចខាតពីក្រោមដី។ |
| Phytophthora palmivora (មេរោគផ្សិត Phytophthora palmivora) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរលួយឫស និងរលួយគល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ដំណាំកសិកម្ម ជាពិសេសទុរេន ដោយវាបំផ្លាញប្រព័ន្ធឫស រារាំងការស្រូបយកទឹក និងជីវជាតិ ដែលធ្វើឱ្យដើមងាប់។ | ដូចជាសត្វកណ្តៀរដែលស៊ីកកេរតួផ្ទះពីខាងក្នុង ធ្វើឱ្យផ្ទះរលំទោះបីជាមើលពីក្រៅហាក់ដូចជានៅល្អក៏ដោយ។ |
| Detached leaf inoculation (ការចាក់បញ្ចូលមេរោគលើស្លឹកដែលកាត់ចេញពីដើម) | ជាវិធីសាស្ត្រធ្វើតេស្តភាពធន់នឹងជំងឺនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយកាត់ស្លឹករុក្ខជាតិមកដាក់ក្នុងប្រអប់ដែលមានសំណើម រួចន្តក់ទឹកដែលមានផ្ទុកមេរោគពីលើស្លឹកនោះ ដើម្បីតាមដានការវិវឌ្ឍនៃស្នាមជំងឺក្នុងរយៈពេលខ្លី។ | ដូចជាការយកកោសិកាឈាមពីក្នុងខ្លួនមនុស្សទៅពិនិត្យមើលប្រតិកម្មជាមួយមេរោគនៅក្នុងបំពង់សាកល្បង ជាជាងការចាក់មេរោគចូលក្នុងខ្លួនមនុស្សផ្ទាល់។ |
| Under-bark inoculation (ការចាក់បញ្ចូលមេរោគក្រោមសំបកដើម) | ជាវិធីសាស្ត្រសាកល្បងដោយចោះ ឬវះសំបកដើមរុក្ខជាតិ រួចបញ្ចូលដុំមេរោគចូលទៅក្រោមសំបកកន្លែងនោះ ហើយរុំបិទជិត ដើម្បីមើលថាតើដើមរុក្ខជាតិនោះអាចទប់ទល់ ឬព្យាបាលមុខរបួសដោយខ្លួនឯងបានកម្រិតណា។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងដោយផ្ទាល់ទៅក្នុងសាច់ដុំ ដើម្បីមើលថាតើប្រព័ន្ធការពាររាងកាយអាចទប់ទល់នឹងមេរោគបានល្អកម្រិតណា។ |
| Susceptible check (ពូជងាយរងគ្រោះសម្រាប់ផ្ទៀងផ្ទាត់) | ជាពូជរុក្ខជាតិដែលគេដឹងច្បាស់ថាខ្សោយ និងងាយឆ្លងជំងឺបំផុត (ឧទាហរណ៍៖ ពូជម៉ាន់ថង) ដែលគេយកមកដាំរួមគ្នាជាមួយពូជផ្សេងទៀតក្នុងការពិសោធន៍ ដើម្បីទុកជាខ្នាតវាស់ស្ទង់ (Control) ធានាថាមេរោគដែលយកមកសាកល្បងពិតជាមានសកម្មភាពបំផ្លាញមែន។ | ដូចជាការប្រើក្រដាសជូតមាត់ទន់ៗដើម្បីសាកល្បងកម្លាំងទឹក បើក្រដាសនោះមិនរហែកទេមានន័យថាទឹកមិនទាន់ខ្លាំងគ្រប់គ្រាន់។ |
| Zoospore suspension (សូលុយស្យុងស្ព័រដែលអាចធ្វើចលនាបាន) | ជាទឹករាវដែលមានផ្ទុកស្ព័រ (កោសិកាបន្តពូជ) របស់មេរោគផ្សិត ដែលស្ព័រទាំងនេះមានកន្ទុយសម្រាប់ហែលក្នុងទឹក ដើម្បីផ្លាស់ទីទៅរក និងតោងជាប់នឹងជាលិការុក្ខជាតិក្នុងគោលបំណងបង្កជំងឺ។ | ដូចជាកងទ័ពតូចៗរាប់លានដែលកំពុងហែលក្នុងទឹក ដើម្បីស្វែងរកទីតាំងចូលវាយលុកបន្ទាយ។ |
| Tolerant (ភាពធន់ទ្រាំ) | ជាលក្ខណៈរបស់រុក្ខជាតិដែលនៅតែអាចលូតលាស់ និងព្យាបាលមុខរបួសបានល្អ ទោះបីជាមានមេរោគឆ្លងចូលក្នុងខ្លួនក៏ដោយ ពោលគឺរុក្ខជាតិនេះអាចរស់នៅជាមួយមេរោគដោយមិនទទួលរងការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់ស្លាប់នោះទេ។ | ដូចជាមនុស្សដែលផ្តាសាយ តែនៅតែមានកម្លាំងអាចទៅធ្វើការ និងរស់នៅបានជាធម្មតា ដោយមិនបាច់ដេកពេទ្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
