បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីឥទ្ធិពលនៃជីអាសូត (N) ផូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K) ទៅលើទិន្នផល និងគុណភាពនៃដំណាំទំពាំងបារាំង (Asparagus officinalis) ដែលដាំដុះនៅលើដីប្រភេទ Korat។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមទម្រង់ពិសោធន៍ Randomized Complete Block (RCB) ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៨៧ ដល់ ១៩៨៩ ដោយប្រៀបធៀបកម្រិតជីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (Check Treatment - No Fertilizer) ការសាកល្បងត្រួតពិនិត្យ (មិនប្រើជី) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជីគីមីសម្រាប់ការដាំដុះឡើយ។ | ទិន្នផលទាបខ្លាំង ហើយទំពាំងបារាំងភាគច្រើនមានទំហំតូច (Grade C) ដែលមិនសូវមានតម្រូវការទីផ្សារ។ | ទិន្នផលសរុបរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ទទួលបានត្រឹមតែ ១០៣៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Optimum N-P Application (1:1 ratio at 30 kg/rai ) ការប្រើជី N និង P សមាមាត្រ ១:១ (៣០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងជួយបង្កើនចំនួនទំពាំងបារាំងទំហំធំ (Grade A) បានយ៉ាងច្រើន។ | ទាមទារការវិនិយោគទុនលើការទិញជី និងត្រូវចំណាយកម្លាំងពលកម្មបែងចែកការដាក់ជីច្រើនដងក្នុងមួយឆ្នាំ។ | ទិន្នផលសរុបរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ កើនឡើងដល់ ២៧១៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ។ |
| High Potassium (K) Application (20-40 kg/rai ) ការប្រើជីប៉ូតាស្យូម (K) កម្រិតខ្ពស់ (២០ ទៅ ៤០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) |
អាចជួយរក្សាតុល្យភាពសារធាតុចិញ្ចឹម និងការពារការខ្វះខាតប៉ូតាស្យូមក្នុងដីសម្រាប់ការដាំដុះរយៈពេលវែង។ | ធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកាដោយមិនចាំបាច់ ប្រសិនបើដីមានកម្រិតប៉ូតាស្យូមគ្រប់គ្រាន់រួចទៅហើយ ដោយសារដំណាំមិនឆ្លើយតប។ | មិនមានឥទ្ធិពលគួរឱ្យកត់សម្គាល់ទៅលើទិន្នផល ឬការកើនឡើងនៃកម្រិតជាតិស្ករក្នុងទំពាំងបារាំងឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្ម ដូចជាទីតាំងដីដាំដុះជាក់ស្តែង ធាតុចូលកសិកម្ម និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់គុណភាព។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្មស៊ីសាកេត ប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីកូរ៉ាត (Korat soil) ដែលជាដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ និងមានសារធាតុសរីរាង្គទាប។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះតំបន់កសិកម្មជាច្រើន ជាពិសេសខេត្តជាប់ព្រំដែនថៃ មានប្រភេទដី និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានេះ។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងសម្រាប់ការណែនាំពីការគ្រប់គ្រងការប្រើប្រាស់ជីលើដំណាំទំពាំងបារាំង (Asparagus officinalis) នៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមសមាមាត្រជី 1:1 នៃ N និង P នឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលទំពាំងបារាំងលេខ ១ (Grade A) ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized Complete Block (RCB) (ការរចនាប្លុកពេញលេញដោយចៃដន្យ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (ចំណែកៗ) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយបន្ទាប់មកអនុវត្តការព្យាបាល (ឧទាហរណ៍ ការដាក់កម្រិតជីខុសៗគ្នា) ដោយចៃដន្យនៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីទៅលើលទ្ធផល។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មុននឹងបែងចែកវិញ្ញាសាប្រឡងដោយចៃដន្យ ដើម្បីឱ្យការវាយតម្លៃមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Factorial design (ការរចនាពិសោធន៍បែប Factorial) | ជាប្រភេទនៃការពិសោធន៍ដែលគេសិក្សាពីកត្តាច្រើនជាងមួយក្នុងពេលតែមួយ (ឧទាហរណ៍ ជី N, P, និង K) និងគ្រប់កម្រិតទាំងអស់របស់វា ដើម្បីវិភាគថាតើកត្តាទាំងនោះមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាខ្លះនៅពេលអនុវត្តរួមគ្នា ជាជាងការសិក្សាតែម្តងមួយមុខៗ។ | ដូចជាការសាកល្បងលាយទឹកស៊ីរ៉ូ ទឹកកក និងទឹកដោះគោក្នុងបរិមាណផ្សេងៗគ្នា ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីរកមើលរូបមន្តភេសជ្ជៈដែលឆ្ងាញ់ជាងគេបំផុត។ |
| Aquic Oxic Paleustults (ចំណាត់ថ្នាក់ដី Aquic Oxic Paleustults / ដីកូរ៉ាត) | ជាចំណាត់ថ្នាក់បច្ចេកទេសវិទ្យាសាស្ត្រនៃប្រភេទដីកូរ៉ាត (Korat soil) ដែលជាដីខ្សាច់លាយដីឥដ្ឋ មានការហូរច្រោះខ្លាំង មានសារធាតុសរីរាង្គទាប និងជួបប្រទះច្រើននៅតំបន់ត្រូពិចដែលមានរដូវប្រាំងនិងវស្សាច្បាស់លាស់។ ដីប្រភេទនេះទាមទារការគ្រប់គ្រងជីជាតិយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។ | ប្រៀបដូចជាអេប៉ុងចាស់មួយដែលមិនសូវអាចផ្ទុកទឹក និងជីជាតិបានល្អ ទាមទារឱ្យកសិករត្រូវតែបន្ថែមសារធាតុចិញ្ចឹមពីខាងក្រៅជាប្រចាំដើម្បីឱ្យដំណាំលូតលាស់បាន។ |
| Total soluble solid / sugar content (កម្រិតសារធាតុរឹងរលាយសរុប ឬកម្រិតជាតិស្ករ) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណសារធាតុរឹងដែលរលាយក្នុងទឹកសាច់រុក្ខជាតិ ដែលភាគច្រើនជាជាតិស្ករ (វាស់ជាអង្សា Brix)។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាយតម្លៃភាពផ្អែម និងគុណភាពខាងក្នុងរបស់ទំពាំងបារាំង។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណស្ករនិងអំបិលដែលរលាយចូលគ្នាក្នុងទឹកស៊ុបមួយឆ្នាំង ដើម្បីដឹងថាវាមានរសជាតិកម្រិតណា។ |
| Hand refractometer (ឧបករណ៍វាស់ចំណាំងផ្លាតពន្លឺដោយដៃ) | ជាឧបករណ៍អុបទិកខ្នាតតូចសម្រាប់វាស់កម្រិតកំហាប់នៃសារធាតុរលាយ (ដូចជាជាតិស្ករ) នៅក្នុងវត្ថុរាវ ដោយផ្អែកលើការផ្លាស់ប្តូរទិសដៅនៃពន្លឺពេលឆ្លងកាត់វត្ថុរាវនោះ។ | ដូចជាតេឡេទស្សន៍ខ្នាតតូចមួយ ដែលអាចប្រាប់យើងពីភាពផ្អែមរបស់ផ្លែឈើដោយគ្រាន់តែន្តក់ទឹកផ្លែឈើនោះមួយតំណក់ពីលើវា ហើយឆ្លុះមើលនឹងពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ |
| Interaction (អន្តរកម្មរវាងកត្តាពិសោធន៍) | នៅក្នុងស្ថិតិ អន្តរកម្មកើតឡើងនៅពេលដែលឥទ្ធិពលនៃកត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍ ជី N) ទៅលើលទ្ធផលទិន្នផល គឺអាស្រ័យទៅលើកម្រិតនៃកត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ជី P)។ នេះមានន័យថា កត្តាទាំងពីរធ្វើការបំពេញឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមក បង្កើតបានលទ្ធផលដែលមិនអាចទាយទុកមុនបានដោយគ្រាន់តែមើលទៅលើឥទ្ធិពលនៃកត្តានីមួយៗដាច់ដោយឡែកពីគ្នានោះទេ។ | ដូចជាការញ៉ាំថ្នាំពេទ្យពីរប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ ដែលថ្នាំមួយអាចធ្វើឱ្យថ្នាំមួយទៀតមានប្រសិទ្ធភាពទ្វេដង ឬរារាំងប្រសិទ្ធភាពគ្នាទៅវិញទៅមក។ |
| Extractable potassium (ប៉ូតាស្យូមដែលអាចទាញយកបាន) | គឺជាបរិមាណនៃសារធាតុប៉ូតាស្យូម (K) ដែលមាននៅក្នុងដី ហើយស្ថិតក្នុងទម្រង់ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បានដោយងាយស្រួល មិនមែនសំដៅលើបរិមាណ K សរុបទាំងអស់នៅក្នុងដីនោះទេ។ វាជារង្វាស់ដ៏សំខាន់សម្រាប់កំណត់ថាដីនោះត្រូវការជីប៉ូតាស្យូមបន្ថែម ឬអត់។ | ដូចជាសាច់ប្រាក់សុទ្ធនៅក្នុងកាបូបដៃដែលយើងអាចយកមកចាយបានភ្លាមៗ ចំណែកឯប៉ូតាស្យូមសរុបគឺដូចជាទ្រព្យសម្បត្តិទាំងអស់ដែលយើងមាន រួមទាំងដីធ្លីដែលមិនទាន់លក់ចេញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
