បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយផ្តោតលើការវាយតម្លៃនិងស្វែងរកយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងការស្រោចស្រពឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ដំណាំស្រូវសាលីរដូវរងាក្នុងតំបន់ស្ងួតហួតហែង។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពិសោធន៍នៅវាលស្រែរយៈពេល ៣ ឆ្នាំ ដើម្បីធ្វើការកំណត់ (Calibration) និងផ្ទៀងផ្ទាត់ (Validation) ម៉ូដែល AquaCrop របស់អង្គការ FAO ក៏ដូចជាវាយតម្លៃយុទ្ធសាស្ត្រផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Full Irrigation (100% ETc) ការស្រោចស្រពពេញលេញ (100% ETc) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ និងការលូតលាស់ជីវម៉ាសបានខ្ពស់បំផុត។ | ប្រើប្រាស់បរិមាណទឹកច្រើន និងមានផលិតភាពទឹក (Water Productivity) ទាបជាងការស្រោចស្រពបែបសន្សំសំចៃ។ | ផ្តល់ទិន្នផលអតិបរមា ប៉ុន្តែមិនស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់មានបញ្ហាខ្វះខាតទឹកឡើយ។ |
| 20% Deficit Irrigation (80% ETc) ការកាត់បន្ថយការស្រោចស្រព ២០% (80% ETc) |
រក្សាបាននូវតុល្យភាពល្អរវាងទិន្នផលដែលទទួលបាន និងបរិមាណទឹកដែលត្រូវសន្សំសំចៃ។ | ទិន្នផលមានការថយចុះបន្តិចបន្តួច ហើយនៅតែត្រូវការទឹកច្រើនគួរសម បើធៀបនឹងជម្រើស 60%។ | ម៉ូដែលទទួលបានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ (d=0.98) ក្នុងការក្លែងធ្វើកម្រិតនេះ ដោយបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពសន្សំសំចៃទឹកកម្រិតមធ្យម។ |
| 40% Deficit Irrigation (60% ETc) ការកាត់បន្ថយការស្រោចស្រព ៤០% (60% ETc) |
បង្កើនផលិតភាពទឹក (WP) ដល់កម្រិតអតិបរមា ដែលជួយសន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនបំផុត។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលគ្រាប់ និងការលូតលាស់ជីវម៉ាសមានការថយចុះច្រើនជាងគេដោយសារកង្វះទឹក។ | សម្រេចបានផលិតភាពទឹកខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ 1.49 kg m^-3 ដែលជាជម្រើសល្អបំផុតសម្រាប់តំបន់ខ្វះខាតទឹកធ្ងន់ធ្ងរ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារនូវទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីវាលស្រែ ការវាស់វែងកម្រិតសំណើមដី និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការក្លែងធ្វើម៉ូដែល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ប្រាំងនៃអាងទន្លេ Gavkhuni ក្នុងខេត្ត Isfahan ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយប្រើប្រាស់ទិន្នន័យពូជស្រូវសាលីរដូវរងា Pishtaz។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទោះបីជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចខុសគ្នាពីអ៊ីរ៉ង់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែបញ្ហាកង្វះទឹកនៅរដូវប្រាំងគឺស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឱ្យវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនេះមានសារៈប្រយោជន៍។
ម៉ូដែល AquaCrop និងយុទ្ធសាស្ត្រស្រោចស្រពកាត់បន្ថយទឹកនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទឹកកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តម៉ូដែលនេះនឹងជួយកសិករ និងអ្នករៀបចំគោលនយោបាយកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចស្រពប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ ធានាបាននូវសន្តិសុខស្បៀងក្នុងបរិបទនៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Deficit irrigation (ការស្រោចស្រពដោយកាត់បន្ថយទឹក) | ការអនុវត្តការផ្តល់ទឹកឱ្យដំណាំក្នុងបរិមាណតិចជាងតម្រូវការពេញលេញរបស់វា (អតិបរមា) ដើម្បីសន្សំសំចៃទឹក ខណៈពេលដែលព្យាយាមរក្សាបាននូវទិន្នផលក្នុងកម្រិតមួយដែលអាចទទួលយកបាន។ | ដូចជាការផឹកទឹកមិនបាច់ដល់កម្រិតឆ្អែតតឹងពោះពេក តែផឹកត្រឹមកម្រិតមួយដែលរាងកាយនៅតែអាចលូតលាស់និងធ្វើការបានល្អ ដើម្បីសន្សំទឹកទុកប្រើនៅពេលខ្វះខាត។ |
| Water productivity (ផលិតភាពទឹក) | សមាមាត្ររវាងទិន្នផលដំណាំដែលទទួលបាន ធៀបនឹងបរិមាណទឹកសរុបដែលបានប្រើប្រាស់ក្នុងដំណើរការដាំដុះ (គិតជាគីឡូក្រាមក្នុងមួយម៉ែត្រគូបទឹក) ដែលជាសូចនាករបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ទឹក។ | ដូចជាការវាស់ថាតើម៉ូតូមួយចាក់សាំងមួយលីត្រអាចជិះបានចម្ងាយប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រអញ្ចឹងដែរ គឺចង់ដឹងថាទឹកមួយម៉ែត្រគូបអាចបង្កើតស្រូវបានប៉ុន្មានគីឡូ។ |
| AquaCrop model (ម៉ូដែល AquaCrop) | កម្មវិធីកុំព្យូទ័របង្កើតឡើងដោយអង្គការស្បៀងអាហារនិងកសិកម្ម (FAO) សម្រាប់ក្លែងធ្វើ (Simulate) ពីការលូតលាស់របស់ដំណាំ ការវិវឌ្ឍនៃគម្របស្លឹក និងទិន្នផល ដោយផ្អែកលើការឆ្លើយតបរបស់ដំណាំទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលវាទទួលបាន។ | ដូចជាហ្គេមដាំដំណាំក្នុងកុំព្យូទ័រ ដែលអាចទាយដឹងមុនយ៉ាងសុក្រឹតថាតើយើងនឹងទទួលបានទិន្នផលប៉ុន្មាន បើយើងស្រោចទឹកវាក្នុងកម្រិតណាមួយ។ |
| Sensitivity analysis (ការវិភាគភាពរសើប) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃនៅក្នុងម៉ូដែលក្លែងធ្វើ ដើម្បីចង់ដឹងថាតើការផ្លាស់ប្តូរតម្លៃនៃប៉ារ៉ាម៉ែត្របញ្ចូលនីមួយៗ (ដូចជាសីតុណ្ហភាព ឬប្រភេទដី) ជះឥទ្ធិពលខ្លាំងឬខ្សោយប៉ុណ្ណាទៅលើលទ្ធផលទិន្នផលចុងក្រោយ។ | ដូចជាការសាកល្បងបន្ថែមអំបិលបន្តិចម្តងៗចូលក្នុងសម្លរ ដើម្បីចង់ដឹងថាតើរសជាតិសម្លរនឹងប្រែប្រួលខ្លាំងប៉ុណ្ណាបើធៀបនឹងការថែមស្ករ។ |
| Evapotranspiration (រំហួតត្រង់ស្ពីរ៉ាស៊ីយ៉ុង) | ដំណើរការរូបវន្តរួមបញ្ចូលគ្នាចំនួនពីរ គឺការបាត់បង់ទឹកពីរំហួតពីផ្ទៃដីផ្ទាល់ (Evaporation) និងការបញ្ចេញចំហាយទឹកពីស្លឹករុក្ខជាតិ (Transpiration) ទៅក្នុងបរិយាកាស។ | ដូចជាបរិមាណទឹកដែលហួតចេញពីដីបូកបញ្ចូលជាមួយនឹងញើសដែលរុក្ខជាតិបញ្ចេញតាមស្លឹករបស់វាទៅក្នុងខ្យល់អញ្ចឹងដែរ។ |
| Calibration (ការកំណត់ម៉ូដែល) | ដំណើរការនៃការកែតម្រូវប៉ារ៉ាម៉ែត្រផ្សេងៗនៅក្នុងម៉ូដែលកុំព្យូទ័រ ឱ្យដំណើរការស្របទៅនឹងទិន្នន័យជាក់ស្តែងដែលបានវាស់វែងនៅទីវាល ដើម្បីធានាថាម៉ូដែលនោះអាចទស្សន៍ទាយលទ្ធផលបានត្រឹមត្រូវសម្រាប់តំបន់ជាក់លាក់ណាមួយ។ | ដូចជាការសារ៉េខ្សែហ្គីតាឱ្យត្រូវនឹងសំឡេងស្តង់ដារជាមុនសិន ទើបអាចយកវាទៅលេងជាបទភ្លេងបានពីរោះរណ្តំ។ |
| Canopy cover (គម្របស្លឹកដំណាំ) | ភាគរយនៃផ្ទៃដីដែលត្រូវបានបាំងឬគ្របដណ្តប់ដោយស្លឹករបស់រុក្ខជាតិនៅពេលដែលយើងមើលពីលើចុះក្រោម ដែលជាកត្តាសំខាន់ជួយម៉ូដែលក្នុងការគណនាការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងការហួតទឹក។ | ដូចជាការក្រឡេកមើលពីលើមេឃមកកាន់ដី ហើយគណនាថាតើមានស្លឹកឈើបាំងផ្ទៃដីកុំឱ្យត្រូវពន្លឺថ្ងៃបានប៉ុន្មានភាគរយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
