បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តោតលើការប្រមូល និងកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិលម្អក្នុងស្រុកដែលមិនសូវបានទាញយកប្រយោជន៍ (Under-exploited ornamental plants) នៅក្នុងព្រៃរបោះនៃភាគឦសានប្រទេសថៃ ដើម្បីប្រើប្រាស់ទិន្នន័យនេះសម្រាប់ការអភិរក្ស និងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៩ ដល់ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៤ តាមរយៈការចុះស្ទង់មតិ និងប្រមូលសំណាករុក្ខជាតិនៅតាមបណ្តាខេត្តចំនួន១៩។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Morphological & Taxonomic Identification ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រ និងរុក្ខសាស្ត្រ |
ផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់ និងត្រឹមត្រូវតាមវិទ្យាសាស្ត្រអំពីប្រភេទ និងអម្បូររបស់រុក្ខជាតិព្រៃ។ | ទាមទារអ្នកមានជំនាញរុក្ខសាស្ត្រជ្រៅជ្រះ និងចំណាយពេលយូរក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយសំណាកក្នុងសារមន្ទីរ។ | រកឃើញ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិសរុប ៤៧ប្រភេទ ក្នុង២១អម្បូរ។ |
| Agricultural Utility Classification ការចាត់ថ្នាក់សក្តានុពលសម្រាប់កសិកម្ម (រុក្ខជាតិលម្អ) |
ងាយស្រួលសម្រាប់កសិករ និងអ្នកជំនួញសាកវប្បកម្មក្នុងការស្វែងយល់ ដោយផ្តោតលើសោភ័ណភាព និងក្លិន។ | មិនបានផ្តោតលើការសិក្សាស៊ីជម្រៅអំពីបច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជ ឬការដាំដុះក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំនោះទេ។ | បែងចែកជាឈើលម្អស្លឹក ៥ប្រភេទ ឈើលម្អផ្កា ៤២ប្រភេទ និងប្រភេទមានផ្កាក្រអូបចំនួន ១០ប្រភេទ។ |
| Ecological Community Mapping ការកំណត់ផែនទីសហគមន៍អេកូឡូស៊ីព្រៃរបោះ |
ជួយឲ្យយល់ដឹងពីលក្ខខណ្ឌទីជម្រកធម្មជាតិ ដី និងអាកាសធាតុដែលរុក្ខជាតិអាចលូតលាស់បានល្អបំផុត។ | តម្រូវឲ្យមានការចុះវាស់វែងផ្ទាល់នៅតាមតំបន់ព្រៃផ្សេងៗគ្នា និងការវិភាគប្រភេទដី។ | បែងចែកសហគមន៍ព្រៃរបោះជា ៣ប្រភេទចម្បង (Type A, Type B, Type C) ដែលរុក្ខជាតិដុះលូតលាស់។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចាំបាច់មួយចំនួនសម្រាប់ការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់នៅតាមព្រៃរបោះសហគមន៍ និងការវិភាគរុក្ខសាស្ត្រនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន១៩ នៅភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុ និងប្រភេទព្រៃរបោះ (Dry Dipterocarp Forests) ស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់ជាច្រើនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតតែលើរុក្ខជាតិព្រៃធម្មជាតិដែលមិនទាន់មានការទាញយកប្រយោជន៍។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានផ្ទៃដីព្រៃរបោះធំទូលាយ ដែលសម្បូរទៅដោយពូជរុក្ខជាតិទាំងនេះ ហើយអាចអភិវឌ្ឍជាឈើលម្អសេដ្ឋកិច្ចបាន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការស្រាវជ្រាវ កសិកម្ម និងការអភិរក្ស។
ការអនុវត្តតាមគំរូស្រាវជ្រាវនេះ នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការស្វែងរកសក្តានុពលសេដ្ឋកិច្ចពីរុក្ខជាតិព្រៃក្នុងស្រុក ព្រមទាំងជំរុញការអភិរក្សធនធានធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Dipterocarp forest (ព្រៃរបោះ ឬ ព្រៃល្បោះ) | ប្រភេទព្រៃឈើដែលជ្រុះស្លឹកនៅរដូវប្រាំង សម្បូរដោយដើមឈើធំៗ (ដូចជា គគីរ ផ្ចឹក ត្រាច) និងមានដីខ្សាច់ ឬក្រួស ដែលមានសភាពស្ងួតហួតហែង។ វាជាជម្រកដ៏សំខាន់សម្រាប់រុក្ខជាតិព្រៃកម្រជាច្រើន។ | ដូចជាសួនច្បារធម្មជាតិមួយដែលដើមឈើទាំងអស់ព្រមចិត្តគ្នាជ្រុះស្លឹកនៅរដូវក្តៅដើម្បីសន្សំសំចៃទឹក ទុកឱ្យពន្លឺថ្ងៃចាំងចូលដល់ដី ជួយឱ្យរុក្ខជាតិតូចៗអាចដុះបាន។ |
| Under-exploited ornamental plants (រុក្ខជាតិលម្អដែលមិនទាន់បានទាញយកប្រយោជន៍ពេញលេញ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិព្រៃដែលមានសោភ័ណភាពស្រស់ស្អាត (ផ្កា ស្លឹក ឬក្លិន) ប៉ុន្តែមិនទាន់ត្រូវបានគេស្គាល់ច្បាស់ យកមកដាំដុះ ឬធ្វើអាជីវកម្មទូលំទូលាយនៅលើទីផ្សារនៅឡើយ។ | ដូចជាត្បូងពេជ្រដែលនៅលាក់ខ្លួនក្នុងថ្មភ្នំ មិនទាន់មានជាងច្នៃម៉ូដយកមកវាយតម្លៃ និងច្នៃជាគ្រឿងអលង្ការសម្រាប់លក់នៅឡើយ។ |
| Plant taxonomy (វាក្យសព្ទរុក្ខសាស្ត្រ ឬ ការចាត់ថ្នាក់រុក្ខសាស្ត្រ) | មុខវិជ្ជាវិទ្យាសាស្ត្រដែលសិក្សាអំពីការកំណត់អត្តសញ្ញាណ ការដាក់ឈ្មោះ និងការចាត់ថ្នាក់រុក្ខជាតិទៅតាមអម្បូរ សាខា និងប្រភេទ ដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងហ្សែនរបស់វា។ | ដូចជាការរៀបចំសៀវភៅនៅក្នុងបណ្ណាល័យ ដោយបែងចែកតាមប្រភេទ (ប្រវត្តិសាស្ត្រ វិទ្យាសាស្ត្រ រឿងប្រលោមលោក) ដើម្បីងាយស្រួលស្វែងរក និងសម្គាល់។ |
| Spore-forming (ការបង្កើតស្ព័រ) | ដំណើរការបន្តពូជរបស់រុក្ខជាតិគ្មានផ្កា (ដូចជា ប្រមាត់ជ្រូក ឬកូម) ដែលបង្កើតជាគ្រាប់ល្អិតៗហៅថា "ស្ព័រ" ជំនួសឱ្យការបង្កើតផ្កា និងគ្រាប់ពូជ។ ស្ព័រទាំងនេះហោះតាមខ្យល់ដើម្បីដុះជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី។ | ដូចជាធូលីដីហោះតាមខ្យល់ ប៉ុន្តែធូលីទាំងនេះមានជីវិត ហើយនៅពេលធ្លាក់ចំកន្លែងមានសំណើម វានឹងដុះចេញជារុក្ខជាតិថ្មី។ |
| Epiphyte (រុក្ខជាតិអេពីហ្វីត ឬ រុក្ខជាតិទំលើគេ) | រុក្ខជាតិដែលដុះតោងលើដើមឈើផ្សេងទៀតដើម្បីទទួលបានពន្លឺថ្ងៃ ប៉ុន្តែមិនស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើមឈើដែលវាទំឡើយ (មិនមែនជាបញ្ញើក្អែកទេ) ដោយវាស្រូបយកសំណើមពីខ្យល់ និងទឹកភ្លៀង។ ឧទាហរណ៍ដូចជា អ័រគីដេព្រៃ។ | ដូចជាអ្នកជួលបន្ទប់ដែលគ្រាន់តែសុំកន្លែងស្នាក់នៅ ប៉ុន្តែរកម្ហូបអាហារហូបខ្លួនឯង មិនរំខានដល់ម្ចាស់ផ្ទះ។ |
| Morphological identification (ការកំណត់អត្តសញ្ញាណតាមរូបសាស្ត្រ) | ការពិនិត្យមើល និងសម្គាល់ប្រភេទរុក្ខជាតិដោយផ្អែកលើលក្ខណៈរូបរាងខាងក្រៅរបស់វា ដូចជារូបរាងស្លឹក ទំហំផ្កា ពណ៌ ដើម និងឫស ជាជាងការពិនិត្យមើលសេនេទិច (DNA)។ | ដូចជាការចំណាំមុខមិត្តភក្តិ ដោយមើលលើពណ៌សក់ កម្ពស់ និងទម្រង់មុខ ជាជាងការទៅពិនិត្យឈាម។ |
| Herbarium (សារមន្ទីររុក្ខជាតិ ឬ កន្លែងរក្សាទុកសំណាករុក្ខជាតិ) | កន្លែងដែលប្រមូលផ្តុំ សម្ងួត និងរក្សាទុកសំណាករុក្ខជាតិ ដោយមានបិទស្លាកឈ្មោះ និងព័ត៌មានលម្អិត ដើម្បីទុកជាឯកសារយោងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភេទរុក្ខជាតិនៅពេលក្រោយ។ | ដូចជាបណ្ណាល័យរក្សាទុកឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រ ប៉ុន្តែទីនេះគឺសម្រាប់រក្សាទុកសាកសពរុក្ខជាតិដែលបានសម្ងួត និងចងក្រងទុកជាភស្តុតាងវិទ្យាសាស្ត្រ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
