បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមនៃសុខុមាលភាពត្រីប្រា (Pangasius welfare) នៅក្នុងឧស្សាហកម្មវារីវប្បកម្មនៅប្រទេសវៀតណាម ដោយផ្តោតលើដង់ស៊ីតេចិញ្ចឹមខ្ពស់ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចច្រើន និងកង្វះស្តង់ដារសត្តឃាតប្រកបដោយធម៌។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃសុខុមាលភាពត្រីប្រាតាមរយៈការស្ទង់មតិកសិករ ការវិភាគទិន្នន័យចិញ្ចឹមជាក់ស្តែង និងការពិនិត្យមើលតម្រូវការទីផ្សារអន្តរជាតិ។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះវាយតម្លៃពីស្ថានភាពបច្ចុប្បន្ននៃសុខុមាលភាពត្រីប្រានៅប្រទេសវៀតណាម ដោយគូសបញ្ជាក់ពីបញ្ហានៃការចិញ្ចឹមក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចច្រើនជ្រុល និងអត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប។ ទន្ទឹមនឹងនេះ របាយការណ៍ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់លើភាពចាំបាច់ក្នុងការកែលម្អការដឹកជញ្ជូន និងសត្តឃាត ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងស្តង់ដារតឹងរ៉ឹងនៃទីផ្សារសហភាពអឺរ៉ុប (EU)។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ដង់ស៊ីតេចិញ្ចឹមខ្ពស់ (High Stocking Density) | កសិករនៅតែបន្តចិញ្ចឹមត្រីក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ ដែលបណ្តាលឱ្យត្រីងាយទទួលរងភាពតានតឹង (Stress) ផ្ទុះជំងឺ និងធ្វើឱ្យគុណភាពទឹកធ្លាក់ចុះ ទោះបីជាមានការយល់ដឹងច្រើនជាងមុនក៏ដោយ។ កម្រិតដង់ស៊ីតេដែលល្អប្រសើរបំផុតគួរស្ថិតនៅចន្លោះពី ៣០ ទៅ ៤០ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រគូប។ | ដង់ស៊ីតេចិញ្ចឹមជាមធ្យមបានធ្លាក់ចុះពី ៧៣ ក្បាល/ម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ២០១៩) មកនៅត្រឹម ៦៨ ក្បាល/ម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ២០២៤) ប៉ុន្តែបរិមាណជីវម៉ាស (Biomass) នៅតែអាចឡើងដល់ ៥៥-៦១ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រការ៉េ នៅពេលប្រមូលផល។ |
| អត្រាចាក់វ៉ាក់សាំងទាប និងការពឹងផ្អែកលើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច (Low Vaccination and Antibiotic Reliance) | កសិករភាគច្រើនពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដើម្បីព្យាបាលជំងឺ ជាជាងការប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំងសម្រាប់ការពារ ដែលនេះបង្កឱ្យមានហានិភ័យខ្ពស់នៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ (AMR)។ | មានកសិដ្ឋានត្រឹមតែ ៣% ប៉ុណ្ណោះដែលប្រើប្រាស់វ៉ាក់សាំង ខណៈ ៨២% ប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដើម្បីព្យាបាល ហើយ ២៦% នៅតែបន្តប្រើប្រាស់ថ្នាំ Enrofloxacin ដែលជាប្រភេទថ្នាំត្រូវបានហាមឃាត់តាំងពីឆ្នាំ២០១២។ |
| ការគ្រប់គ្រងគុណភាពទឹក និងសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រខ្សោយ (Poor Water Quality and Biosecurity) | ការតាមដានគុណភាពទឹកនៅមានកម្រិត និងច្រើនតែធ្វើឡើងតាមរយៈការសង្កេតផ្ទាល់ភ្នែកនៅពេលមានបញ្ហាកើតឡើង ជាជាងការត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំ។ វិធានការសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រនៅមានភាពទន់ខ្សោយនៅឡើយ។ | កសិដ្ឋានប្រមាណ ៣៣% មិនមានការតាមដានគុណភាពទឹកទាល់តែសោះ ហើយមានត្រឹមតែ ១៧% ប៉ុណ្ណោះនៃកសិដ្ឋានដែលបានស្ទង់មតិ មានប្រព័ន្ធចម្រោះ ឬកែច្នៃទឹកមុនពេលបញ្ចូលទៅក្នុងស្រះ។ |
| ការដឹកជញ្ជូន និងសត្តឃាតមិនស្របតាមគោលការណ៍សុខុមាលភាព (Inhumane Transport and Slaughter) | ត្រីប្រាត្រូវបានដឹកជញ្ជូនក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ និងត្រូវបានកាប់សម្លាប់ដោយការកាត់ស្រកីដើម្បីបង្ហូរឈាមខណៈពេលដែលពួកវានៅមានស្មារតី ដែលទង្វើនេះមិនស្របតាមស្តង់ដារសុខុមាលភាពសត្វរបស់ទីផ្សារអន្តរជាតិឡើយ។ | ត្រីអាចរងការដឹកជញ្ជូនរហូតដល់ ១២ ម៉ោង ដែលបណ្តាលឱ្យមានអត្រាងាប់ពី ២% ទៅ ១០% ហើយរោងចក្រភាគច្រើនអាចអារកត្រីបាន ២ក្បាល/វិនាទី ដោយគ្មានការធ្វើឱ្យសន្លប់ជាមុន (Stunning)។ |
ដើម្បីលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពត្រីប្រា បង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្ម និងធានាបាននូវការនាំចេញទៅកាន់ទីផ្សារអន្តរជាតិ របាយការណ៍បានផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| កសិករ និងម្ចាស់កសិដ្ឋាន (Farmers and Farm Owners) | កាត់បន្ថយដង់ស៊ីតេចិញ្ចឹមមកត្រឹម ៣០-៤០ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រគូប និងបង្កើនការតាមដានគុណភាពទឹកជាប្រចាំ (វាស់កម្រិតអុកស៊ីសែន អាម៉ូញាក់ និង pH) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពតានតឹង និងជំងឺ។ | ខ្ពស់ (High) |
| ក្រុមហ៊ុនថ្នាំសត្វ និងភ្នាក់ងារផ្សព្វផ្សាយកសិកម្ម (Veterinary Companies and Extension Agencies) | ជំរុញការអនុវត្តកម្មវិធីចាក់វ៉ាក់សាំងជាប្រព័ន្ធសម្រាប់កូនត្រី (ទម្ងន់ ១០-១៥ ក្រាម) ដើម្បីការពារជំងឺដែលបង្កដោយបាក់តេរី ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច។ | ខ្ពស់ (High) |
| រោងចក្រកែច្នៃ និងអ្នកនាំចេញ (Processing Plants and Exporters) | អនុវត្តប្រព័ន្ធធ្វើឱ្យត្រីសន្លប់ដោយប្រើចរន្តអគ្គិសនី (Electrical Stunning) មុនពេលសត្តឃាត និងប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនបូមត្រីដើម្បីកាត់បន្ថយពេលវេលាដែលត្រីត្រូវនៅក្រៅទឹក ឆ្លើយតបទៅនឹងស្តង់ដារទីផ្សារ EU និងចក្រភពអង់គ្លេស។ | មធ្យម (Medium) |
| រដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នគ្រប់គ្រង (Government and Regulatory Bodies) | បង្កើតគោលការណ៍ណែនាំ និងស្តង់ដារជាតិស្តីពីសុខុមាលភាពសត្វក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្ម ដើម្បីធានាឱ្យមានការអនុវត្តស្របគ្នា និងជួយគាំទ្រកសិករខ្នាតតូចក្នុងការទទួលបានវិញ្ញាបនបត្រត្រឹមត្រូវ។ | ខ្ពស់ (High) |
ការសិក្សានេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា ខណៈដែលកម្ពុជាកំពុងជំរុញការពង្រីកវិស័យវារីវប្បកម្មក្នុងស្រុក ដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចូលត្រីពីប្រទេសជិតខាង។ ការរៀនសូត្រពីបញ្ហាប្រឈមរបស់វៀតណាម (ដូចជាការស៊ាំនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិច ជំងឺ និងសម្ពាធទីផ្សារ) អាចជួយកម្ពុជារៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យនេះប្រកបដោយចីរភាព និងផ្តោតលើគុណភាពតាំងពីជំហានដំបូង។
ការរួមបញ្ចូលគោលការណ៍សុខុមាលភាពត្រីទៅក្នុងការអនុវត្តតាំងពីដំបូង នឹងអនុញ្ញាតឱ្យកម្ពុជាអាចចៀសវាងនូវកំហុសឆ្គងពីអតីតកាលរបស់ប្រទេសជិតខាង ព្រមទាំងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពត្រីសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់ក្នុងស្រុក និងត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់ការនាំចេញប្រកបដោយសក្តានុពល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| FCR (Feed Conversion Ratio) | អត្រាបំប្លែងចំណី (FCR) គឺជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីបរិមាណចំណី (គិតជាគីឡូក្រាម) ដែលត្រូវចំណាយដើម្បីឱ្យសត្វកើនទម្ងន់ ១គីឡូក្រាម។ នៅក្នុងគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្ម ការជួយកសិករឱ្យទម្លាក់តម្លៃ FCR តាមរយៈការគ្រប់គ្រងគុណភាពទឹក និងដង់ស៊ីតេចិញ្ចឹម គឺជាកត្តាគន្លឹះដើម្បីកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម និងបង្កើនប្រាក់ចំណេញ។ | វាប្រៀបដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើរថយន្តមួយស៊ីសាំងប៉ុន្មានលីត្រដើម្បីរត់បាន ១០០គីឡូម៉ែត្រអញ្ចឹងដែរ (បើតួលេខ FCR កាន់តែតូច មានន័យថាកាន់តែចំណេញ)។ |
| Electrical stunning | ការធ្វើឱ្យសន្លប់ដោយប្រើចរន្តអគ្គិសនី គឺជាបច្ចេកទេសធ្វើឱ្យត្រីសន្លប់បាត់បង់ស្មារតីមុនពេលកាប់សម្លាប់ ដើម្បីកុំឱ្យពួកវាមានអារម្មណ៍ឈឺចាប់។ សម្រាប់ការអនុវត្តគោលនយោបាយពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ នេះគឺជាលក្ខខណ្ឌតម្រូវដាច់ខាត (Mandatory Requirement) ពីទីផ្សារអឺរ៉ុប និងអង់គ្លេស ដែលរោងចក្រកែច្នៃត្រូវតែអនុវត្តដើម្បីអាចនាំចេញបាន។ | វាប្រៀបដូចជាការចាក់ថ្នាំស្ពឹកមុនពេលគ្រូពេទ្យធ្វើការវះកាត់ ដើម្បីធានាថាអ្នកជំងឺមិនដឹងខ្លួន និងមិនទទួលរងការឈឺចាប់។ |
| Stocking density | ដង់ស៊ីតេចិញ្ចឹម គឺជាបរិមាណ ឬទម្ងន់សរុបរបស់ត្រីដែលត្រូវបានដាក់ចិញ្ចឹមក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី ឬបរិមាណទឹក (ឧទាហរណ៍៖ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រគូប)។ នៅក្នុងការគ្រប់គ្រងវារីវប្បកម្ម ការកំណត់ដង់ស៊ីតេឱ្យនៅកម្រិតស្តង់ដារ (៣០-៤០ គីឡូក្រាម/ម៉ែត្រគូប) គឺជាវិធានការគោលនយោបាយដ៏សំខាន់ដើម្បីទប់ស្កាត់ការផ្ទុះជំងឺ និងការពារការបំពុលបរិស្ថានទឹក។ | វាប្រៀបដូចជាការកំណត់ចំនួនមនុស្សឱ្យរស់នៅក្នុងបន្ទប់មួយ ប្រសិនបើដាក់មនុស្សចង្អៀតពេក ពួកគេនឹងថប់ដង្ហើម និងងាយឆ្លងជំងឺផ្តាសាយពីគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ |
| ASC (Aquaculture Stewardship Council) | ក្រុមប្រឹក្សាគ្រប់គ្រងវារីវប្បកម្ម (ASC) គឺជាស្ថាប័នអន្តរជាតិផ្តល់វិញ្ញាបនបត្របញ្ជាក់ពីការចិញ្ចឹមត្រីប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ ផ្តោតលើចីរភាពបរិស្ថាន និងសុខុមាលភាពសត្វ។ ក្នុងបរិបទគោលនយោបាយនាំចេញ ការជួយកសិករឱ្យទទួលបានស្តង់ដារ ASC គឺជាលិខិតឆ្លងដែនដ៏សំខាន់សម្រាប់វាយលុកទីផ្សារតម្លៃខ្ពស់។ | វាប្រៀបដូចជាផ្លាកសញ្ញាស្តង់ដារ ISO ឬសញ្ញា Halal អញ្ចឹងដែរ ដែលជាការធានាបញ្ជាក់ប្រាប់អ្នកទិញថា ត្រីនេះត្រូវបានចិញ្ចឹមដោយមិនបំផ្លាញបរិស្ថាន និងគោរពសិទ្ធិសត្វ។ |
| Handling | ការចាត់ចែង ឬការប៉ះពាល់សត្វ សំដៅលើរាល់សកម្មភាពរូបវន្តដែលធ្វើឡើងមកលើត្រីកំឡុងពេលចាប់ ដឹកជញ្ជូន ឬបញ្ជូនចូលរោងចក្រកែច្នៃ។ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសចាត់ចែងត្រឹមត្រូវ (កាត់បន្ថយការទុកត្រីឱ្យនៅក្រៅទឹកយូរ) គឺជាគោលការណ៍អនុវត្តស្តង់ដារ (SOP) ដែលជួយការពារគុណភាពសាច់ត្រីមិនឱ្យធ្លាក់ចុះ។ | វាប្រៀបដូចជាការលើកដាក់ឥវ៉ាន់ផុយស្រួយអញ្ចឹងដែរ បើអ្នកធ្វើការលើកដាក់ដោយកម្រោល ឬបោះទម្លាក់ ទំនិញនោះនឹងជាំ ឬខូចខាត។ |
| Antimicrobial resistance (Kháng kháng sinh) | ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំប្រឆាំងមេរោគ កើតឡើងនៅពេលដែលបាក់តេរីផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ និងលែងឆ្លើយតបទៅនឹងថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចដែលធ្លាប់តែសម្លាប់ពួកវាបាន។ សម្រាប់គោលនយោបាយសុខភាពសាធារណៈ នេះគឺជាវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរដែលបណ្តាលមកពីកសិករប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចខុសក្បួនខ្នាតដើម្បីព្យាបាលត្រី ដែលទាមទារឱ្យមានការរឹតបន្តឹងច្បាប់ជាបន្ទាន់។ | វាប្រៀបដូចជាចោរដែលធ្លាប់តែខ្លាចសោរផ្ទះអ្នក តែដោយសារអ្នកចាក់សោរមិនបានត្រឹមត្រូវ ចោរនោះបានរៀនចេះកាច់សោរនោះបាត់ទៅហើយ ធ្វើឱ្យសោរលែងមានប្រសិទ្ធភាពការពារទៀត។ |
| Biosecurity | សុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រ គឺជាបណ្តុំនៃវិធានការយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងការការពារ និងគ្រប់គ្រងហានិភ័យនៃការនាំចូល ឬការរីករាលដាលនៃមេរោគចូលទៅក្នុងកសិដ្ឋាន (ឧទាហរណ៍៖ ការចម្រោះទឹក ការសម្លាប់មេរោគឧបករណ៍)។ ការអនុវត្តស្តង់ដារនេះ គឺជាគោលនយោបាយបង្ការជាមុន (Preventive policy) ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការប្រើថ្នាំគីមី។ | វាប្រៀបដូចជាវិធានការតម្រូវឱ្យអ្នកលាងដៃ ពាក់ម៉ាស និងបាញ់អាល់កុលមុនពេលចូលបន្ទប់សង្គ្រោះបន្ទាន់ ដើម្បីការពារកុំឱ្យមេរោគពីខាងក្រៅឆ្លងចូល។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
