បញ្ហា (The Problem)៖ ទស្សនាវដ្តីនេះចងក្រងនូវអត្ថបទស្រាវជ្រាវពាក់ព័ន្ធនឹងវិស័យវារីវប្បកម្មនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ រួមមានការបង្កាត់ពូជត្រីប្រា ការផលិតពូជងាវ ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃជំងឺកូវីដ-១៩ លើការចិញ្ចឹមត្រី និងប្រសិទ្ធភាពនៃគំរូចិញ្ចឹមបង្គា-ស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនីមួយៗប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា អាស្រ័យលើប្រធានបទ ដោយរួមមានការពិសោធន៍ផ្ទាល់ ការស្ទង់មតិ និងការវិភាគទិន្នន័យសេដ្ឋកិច្ច។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Traditional Gill Net មងប្រពៃណីឯកសណ្ឋាន (Traditional Gill Net) |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់ ស្គាល់យ៉ាងច្បាស់ពីសំណាក់អ្នកនេសាទ និងចំណាយដើមទុនតិចក្នុងការទិញ ឬផលិត។ | ចាប់បានតែត្រីដែលមានទំហំប្រហាក់ប្រហែលគ្នា មិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពចម្រុះនៃប្រភេទត្រីក្នុងតំបន់ និងទាមទារអ្នកនេសាទច្រើនសម្រាប់ការតាមដាន។ | សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ (Shannon-Weiner H') ទាបត្រឹម ២,០២ និងចាប់បានត្រីតែ ៧៥ ប្រភេទពេញមួយការសិក្សា ប៉ុន្តែបរិមាណទម្ងន់សរុបខ្ពស់ដោយសារការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Panel Multi Gillnet មងពហុក្រឡា (Panel Multi Gillnet) |
អាចវាយតម្លៃភាពសម្បូរបែបនៃប្រភេទត្រី និងទំហំត្រីបានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមជួលអ្នកនេសាទសម្រាប់ការតាមដានរយៈពេលវែង។ | ត្រូវការការរចនាស្មុគស្មាញ (ការផ្គុំក្រឡា១៤ប្រភេទផ្សេងគ្នា) និងទាមទារអ្នកជំនាញក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទត្រីចម្រុះ។ | សន្ទស្សន៍ភាពចម្រុះ (Shannon-Weiner H') ខ្ពស់រហូតដល់ ២,៨៥ ទោះប្រើប្រាស់តែ១ដងក្នុងមួយសប្តាហ៍ និងមានប្រសិទ្ធភាពកម្លាំងនេសាទ (CPUE) ខ្ពស់ (០,៥៨ kg/h/100m2 )។ |
| Cobb-Douglas Production Function អនុគមន៍ផលិតកម្ម Cobb-Douglas |
ជួយកំណត់កម្រិតប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ធនធាននីមួយៗ (ពូជ ជី ចំណី) យ៉ាងជាក់លាក់ ថាតើកសិករប្រើប្រាស់លើស ឬខ្វះ។ | ត្រូវការទិន្នន័យលម្អិតពីកសិករជាច្រើនគ្រួសារ ដែលទាមទារពេលវេលាច្រើនក្នុងការចុះប្រមូល និងជំនាញស្ថិតិកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីវិភាគ។ | រកឃើញថាកសិករប្រើប្រាស់ជីអ៊ុយរ៉េ (N) លើសកម្រិត ខណៈចំនួនពូជ និងជីហ្វូស្វាត (P) ប្រើប្រាស់ក្រោមកម្រិតល្អបំផុតនៅក្នុងគំរូស្រូវ-បង្គា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនៅក្នុងឯកសារនេះទាមទារការវិនិយោគលើឧបករណ៍នេសាទកែច្នៃ កម្មវិធីកុំព្យូទ័រវិភាគកម្រិតខ្ពស់ និងធនធានមនុស្សសម្រាប់ចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់។
ការសិក្សាទាំងនេះត្រូវបានធ្វើឡើងយ៉ាងជាក់លាក់នៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គនៃប្រទេសវៀតណាម ដោយពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យពីកសិករដែលមានបទពិសោធន៍យូរឆ្នាំ និងស្ថានីយជលផលតាមដងទន្លេ។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអេកូឡូស៊ីស្រដៀងគ្នានឹងតំបន់បឹងទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គនៅកម្ពុជាក៏ដោយ យើងត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នពីភាពលម្អៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias) ដោយសារភាពខុសគ្នានៃការឧបត្ថម្ភធនពីរដ្ឋាភិបាល ប្រព័ន្ធខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទីផ្សាររវាងប្រទេសទាំងពីរ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញពីការស្រាវជ្រាវនេះ មានសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងក្នុងការអនុវត្តដើម្បីអភិវឌ្ឍវិស័យវារីវប្បកម្ម និងការគ្រប់គ្រងជលផលនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការសាកល្បងអនុវត្តបច្ចេកទេស និងវិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃទាំងនេះ នឹងជួយកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការនេសាទ និងការចិញ្ចឹមបែបប្រពៃណី ទៅរកប្រព័ន្ធកសិ-ជលផលដែលផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់លាក់ និងមាននិរន្តរភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gonadosomatic index (GSI) | ជារង្វាស់ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីគណនាសមាមាត្រទម្ងន់នៃក្រពេញបន្តពូជ (ពង ឬទឹកកាម) ធៀបនឹងទម្ងន់ខ្លួនសរុបរបស់ត្រី ដើម្បីដឹងពីកម្រិតនៃភាពចាស់ទុំ និងកំណត់ពេលវេលាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ។ | វាប្រៀបដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់កាបូបដែលអ្នកកំពុងស្ពាយ ធៀបនឹងទម្ងន់ខ្លួនអ្នកផ្ទាល់ ដើម្បីដឹងថាអ្នកត្រៀមខ្លួនរួចរាល់កម្រិតណាសម្រាប់ការចេញដំណើរ។ |
| Catch per unit effort (CPUE) | ជារូបមន្តវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការនេសាទ ដោយគណនាពីបរិមាណត្រីដែលចាប់បាន ធៀបនឹងកម្លាំង ពេលវេលា និងទំហំឧបករណ៍ដែលបានចំណាយ ដើម្បីជួយវាយតម្លៃពីភាពសម្បូរបែបនៃមច្ឆជាតិក្នុងតំបន់ណាមួយ។ | វាដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើអ្នកអាចប្រមូលផ្លែស្វាយបានប៉ុន្មានគីឡូក្រាម ក្នុងរយៈពេលមួយម៉ោងដោយប្រើកន្ត្រកតែមួយ។ |
| Shannon-Weiner diversity index | ជាសន្ទស្សន៍គណិតវិទ្យាប្រើប្រាស់ទូលំទូលាយក្នុងអេកូឡូស៊ី ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពសម្បូរបែប (ចំនួនប្រភេទសត្វ) និងភាពស្មើគ្នា (ចំនួនសត្វក្នុងមួយប្រភេទៗ) នៅក្នុងសហគមន៍ជីវសាស្រ្ត ឬទីតាំងណាមួយ។ | វាប្រៀបដូចជាការវាយតម្លៃភាពទាក់ទាញនៃសួនច្បារមួយ ដែលមិនត្រឹមតែរាប់ថាមានផ្កាប៉ុន្មានប្រភេទទេ តែថែមទាំងមើលថាប្រភេទនីមួយៗមានចំនួនដើមដុះស្មើៗគ្នាឬអត់។ |
| Cobb-Douglas production function | ជាអនុគមន៍សេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់បង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណនៃធាតុចូល (ដូចជាកម្លាំងពលកម្ម ជី ពូជ) និងបរិមាណនៃផលសម្រេចដែលទទួលបាន ដើម្បីជួយកសិករ ឬរោងចក្ររកឱ្យឃើញនូវចំណុចផលិតកម្មដ៏ល្អបំផុត។ | វាប្រៀបដូចជារូបមន្តធ្វើនំខេក ដែលប្រាប់អ្នកថា តើការបន្ថែមម្សៅ ឬស៊ុតក្នុងបរិមាណណាមួយជាក់លាក់ នឹងធ្វើឱ្យអ្នកទទួលបាននំខេកធំបំផុត។ |
| Allocative efficiency | ជាការវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃភាពស័ក្តិសមក្នុងការបែងចែក ឬប្រើប្រាស់ធនធាន (លុយ ពេលវេលា វត្ថុធាតុដើម) ឱ្យចំគោលដៅបំផុត ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់បំផុតដោយប្រើការចំណាយសន្សំសំចៃបំផុត។ | វាដូចជាការរៀបចំកញ្ចប់ថវិកាប្រចាំខែយ៉ាងត្រឹមត្រូវ ដោយមិនចាយលុយទិញម្ហូបច្រើនពេកដល់ថ្នាក់សល់ចោល ហើយក៏មិនចាយតិចពេកដល់ថ្នាក់មិនមានអ្វីហូបគ្រប់គ្រាន់។ |
| Polymerase chain reaction (PCR) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលថតចម្លង (Copy) ហ្សែន (DNA) របស់មេរោគក្នុងចំនួនតិចតួចបំផុត ឱ្យទៅជាចំនួនរាប់លានដង ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការរកឱ្យឃើញវត្តមានរបស់មេរោគបង្កជំងឺនៅក្នុងវត្ថុសំណាក។ | វាប្រៀបដូចជាការយកសក់មួយសរសៃរបស់ជនសង្ស័យ ទៅពង្រីកទំហំឱ្យធំប៉ុនប៉ុស្តិ៍ផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីឱ្យប៉ូលីសអាចមើលឃើញអត្តសញ្ញាណបានយ៉ាងច្បាស់។ |
| Absolute fecundity | ជាចំនួនសរុបនៃស៊ុត (ពង) ទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងក្រពេញពងរបស់សត្វញីមួយក្បាល នៅពេលដែលវាឈានដល់វ័យអាចបន្តពូជបាន ដែលតួលេខនេះត្រូវប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃសក្តានុពលនៃការផលិតកូន។ | វាដូចជាការរាប់ចំនួនគ្រាប់សរុបទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងផ្លែឪឡឹកមួយផ្លែ ដើម្បីដឹងថាវានឹងអាចយកទៅបណ្ដុះចេញជាដើមថ្មីបានប៉ុន្មានដើមច្បាស់លាស់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
