បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ អត្ថបទនេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃពីបញ្ហាប្រឈមនៃនិរន្តរភាព និងប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្តនៅក្នុងតំបន់ខ្វះខាតទឹក ជាពិសេសផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុមកលើប្រព័ន្ធកសិកម្មក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ីតាលី។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃនិរន្តរភាព SIRIUS ដោយពឹងផ្អែកលើការប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់ និងការវិភាគសូចនាករលើវិមាត្រចំនួនបួននៃការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដោយមានការចូលរួម។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះបង្ហាញពីលទ្ធផលនៃការវាយតម្លៃលើប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងធារាសាស្ត្រដោយមានការចូលរួម (Participatory Irrigation Management) នៅភាគខាងត្បូងប្រទេសអ៊ីតាលី ដោយប្រើប្រាស់ក្របខ័ណ្ឌ SIRIUS។ លទ្ធផលចម្បងបង្ហាញថា អភិបាលកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុរបស់សមាគមមានដំណើរការល្អ ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធនេះកំពុងប្រឈមនឹងកង្វះខាតទឹកធ្ងន់ធ្ងរ និងផលប៉ះពាល់ពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលទាមទារឱ្យមានការប្រើប្រាស់ប្រភពទឹកជំនួសដូចជាទឹកសំណល់កែច្នៃឡើងវិញ។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| កង្វះខាតទឹកសម្រាប់ការស្រោចស្រព (Irrigation Water Scarcity) | ការផ្គត់ផ្គង់ទឹកមានកម្រិតទាបជាងតម្រូវការជាក់ស្តែង ដោយអាចផ្គត់ផ្គង់បានត្រឹមតែ ៧០% នៃតម្រូវការទឹកសរុបប្រចាំឆ្នាំសម្រាប់តំបន់សិក្សា ដែលនាំឱ្យមានការរឹតបន្តឹងការចែកចាយទឹកនៅរដូវដែលមានតម្រូវការខ្ពស់។ | ទិន្នន័យពីគំរូ CROPWAT បង្ហាញថាតម្រូវការទឹកប្រចាំឆ្នាំគឺ ១.៥៧ លានម៉ែត្រគូប ប៉ុន្តែការផ្គត់ផ្គង់មានត្រឹមតែ ០.៩៧ លានម៉ែត្រគូប។ សន្ទស្សន៍ខ្វះខាតទឹក (AWARE index) មានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ ៩៦.៣៣ m³ world eq. m⁻³ នៅតំបន់ Trinitapoli។ |
| ប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច និងប្រព័ន្ធគិតកម្រៃទឹក (Economic Efficiency & Water Pricing) | ការគិតកម្រៃទឹកផ្អែកលើបរិមាណប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែង (Volumetric pricing) ជួយឱ្យសមាគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹកមាននិរន្តរភាពហិរញ្ញវត្ថុ ដោយជំរុញឱ្យកសិករសន្សំសំចៃ និងផ្តល់ចំណូលគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ប្រតិបត្តិការ។ | ៧៦% នៃចំណូលរបស់អង្គភាពគ្រប់គ្រង (CBC) បានមកពីការគិតកម្រៃតាមទំហំទឹកប្រើប្រាស់ (Volumetric tariff) ហើយអត្រានៃការប្រមូលកម្រៃទឹកសម្រេចបានលើសពី ៩០%។ |
| ភាពងាយរងគ្រោះដោយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ (Climate Change Vulnerability) | ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងគំរាមកំហែងយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រព័ន្ធកសិកម្ម ដោយដំណាំបន្លែ និងឈើហូបផ្លែងាយរងគ្រោះបំផុតពីការខ្វះខាតទឹក ខណៈពេលដែលដំណាំអូលីវមានភាពធន់ខ្ពស់។ | តារាងវាយតម្លៃហានិភ័យ (Table 6) បង្ហាញថាដំណាំទំពាំងបាយជូរ ដើមឈើហូបផ្លែ និងបន្លែ ស្ថិតក្នុងកម្រិតហានិភ័យខ្ពស់ និងខ្ពស់បំផុត (ពិន្ទុ ៤ លើ ៥) ធៀបនឹងការគំរាមកំហែងពីភាពរាំងស្ងួត។ |
| អភិបាលកិច្ច និងការចូលរួម (Good Governance and Participation) | ភាពជោគជ័យនៃការគ្រប់គ្រងគឺអាស្រ័យលើច្បាប់ទម្លាប់ច្បាស់លាស់ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាវាស់ស្ទង់ (Automated hydrants) និងការគ្រប់គ្រងដោយតម្លាភាពពីសំណាក់សមាគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹក។ | អង្គភាពគ្រប់គ្រងទឹកប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធវាស់ស្ទង់ឌីជីថល (ACQUACARD) និងប្រព័ន្ធគាំទ្រការសម្រេចចិត្តផ្អែកលើអ៊ីនធឺណិត (Web-based DSS) ដើម្បីតាមដាន និងផ្ទៀងផ្ទាត់តម្រូវការទឹករបស់កសិករ។ |
របាយការណ៍នេះបានផ្តល់នូវអនុសាសន៍យុទ្ធសាស្ត្រមួយចំនួនដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹក និងធានានិរន្តរភាពនៃប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងកសិកម្ម៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| ស្ថាប័នគ្រប់គ្រងទឹក និងរដ្ឋាភិបាល (Water Authorities and Government) | ពន្លឿនការស្ថាបនាបណ្តាញចែកចាយ និងជំរុញការប្រើប្រាស់ទឹកសំណល់ដែលបានចម្រោះរួច (Treated wastewater reuse) សម្រាប់កសិកម្ម ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការបូមទឹកក្រោមដី។ | ខ្ពស់ (High) |
| សមាគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹក (Water User Associations) | រក្សា និងពង្រឹងការអនុវត្តយន្តការគិតតម្លៃទឹកផ្អែកលើបរិមាណ (Volumetric pricing) និងប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធវាស់ស្ទង់ឌីជីថល ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការសន្សំសំចៃទឹក និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។ | ខ្ពស់ (High) |
| កសិករ និងអ្នកជំនាញកសិកម្ម (Farmers and Agricultural Experts) | រៀបចំផែនការបន្សាំ (Adaptation plans) ដោយផ្លាស់ប្តូរលំនាំនៃការដាំដុះ (Cropping patterns) ទៅរកប្រភេទដំណាំដែលមានភាពធន់នឹងអាកាសធាតុ និងភាពរាំងស្ងួត ជាជាងការពឹងផ្អែកតែលើបច្ចេកវិទ្យាសន្សំសំចៃទឹកថ្មីៗ។ | មធ្យម (Medium) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំនិងពង្រឹងសហគមន៍កសិករប្រើប្រាស់ទឹក (FWUCs) ជាពិសេសទាក់ទងនឹងការកំណត់កម្រៃសេវាទឹក ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាវាស់ស្ទង់ និងការដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទឹកនៅរដូវប្រាំង ដែលជាបញ្ហាប្រឈមរួមក្នុងការបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ការបង្វែរពីការប្រើប្រាស់ទឹកដោយគ្មានដែនកំណត់ ទៅរកការគ្រប់គ្រងបរិមាណនិងគិតតម្លៃទឹកច្បាស់លាស់ ព្រមទាំងការពង្រឹងអភិបាលកិច្ចស្ថាប័នកសិករ គឺជាគន្លឹះឆ្ពោះទៅរកនិរន្តរភាពប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងសន្តិសុខស្បៀងនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Participatory Irrigation Management (PIM) | ការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រដោយមានការចូលរួម គឺជារបៀបរបបគ្រប់គ្រងមួយដែលកសិករ ឬអ្នកប្រើប្រាស់ទឹកដោយផ្ទាល់មានសិទ្ធិអំណាច និងការទទួលខុសត្រូវក្នុងការប្រតិបត្តិការ ថែរក្សា និងចាត់ចែងប្រព័ន្ធទឹកដោយខ្លួនឯងតាមរយៈសមាគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹក។ | ដូចជាការដែលអ្នកភូមិរួមគ្នាបង្កើតគណៈកម្មការដើម្បីគ្រប់គ្រង និងជួសជុលអណ្តូងទឹក ឬប្រឡាយទឹកដោយខ្លួនឯង ជាជាងរង់ចាំតែរដ្ឋាភិបាល។ |
| Water User Associations (WUAs) | សមាគមអ្នកប្រើប្រាស់ទឹក គឺជាអង្គការ ឬក្រុមតំណាងកសិករនៅមូលដ្ឋាន ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដើម្បីគ្រប់គ្រង និងបែងចែកទឹកធារាសាស្ត្រ ប្រមូលកម្រៃសេវាទឹក និងដោះស្រាយវិវាទនានាទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ទឹក។ | ប្រៀបដូចជាក្រុមប្រឹក្សាភូមិដែលត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសដោយកសិករ ដើម្បីទទួលបន្ទុកបែងចែកទឹកធ្វើស្រែចំការឱ្យបានស្មើភាពគ្នា និងប្រមូលលុយសម្រាប់ជួសជុលម៉ាស៊ីនបូមទឹក។ |
| Volumetric water pricing | ការកំណត់តម្លៃទឹកតាមបរិមាណ គឺជាប្រព័ន្ធគិតប្រាក់ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកប្រើប្រាស់បង់ថ្លៃសេវាទឹកផ្អែកលើទំហំ ឬបរិមាណទឹកជាក់ស្តែងដែលពួកគេបានប្រើប្រាស់ (គិតជាម៉ែត្រគូប) ដែលជួយលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការសន្សំសំចៃទឹក។ | ដូចជាការបង់ថ្លៃភ្លើងអគ្គិសនី ឬទឹកស្អាតរដ្ឋាកររៀងរាល់ខែដែរ គឺប្រើច្រើនបង់ច្រើន ប្រើតិចបង់តិច មិនមែនបង់ម៉ៅប្រចាំខែនោះទេ។ |
| AWARE indicator | សូចនាករ AWARE គឺជាឧបករណ៍វាស់ស្ទង់កម្រិតភាពខ្វះខាតទឹក (Water Scarcity Footprint) ដោយវាយតម្លៃពីបរិមាណទឹកដែលនៅសល់ក្នុងតំបន់មួយបន្ទាប់ពីបានដកចេញនូវតម្រូវការទឹករបស់មនុស្ស និងបរិស្ថាន ដែលវាបង្ហាញពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់ទឹកចំពោះតំបន់នោះ។ | វាដូចជាកុងទ័រវាស់កម្រិតទឹកក្នុងអាងស្តុកទឹករបស់រោងចក្រ ដែលប្រាប់យើងថាបើដកទឹកយកទៅប្រើប្រាស់បន្តទៀត តើវានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អ្នកភូមិដែលរស់នៅជុំវិញនោះកម្រិតណា។ |
| Treated wastewater reuse | ការប្រើប្រាស់ទឹកសំណល់កែច្នៃឡើងវិញ គឺជាការយកទឹកដែលបានប្រើប្រាស់រួច (ពីទីក្រុង ឬរោងចក្រ) មកឆ្លងកាត់ប្រព័ន្ធចម្រោះ និងសម្លាប់មេរោគ ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ឡើងវិញសម្រាប់ការស្រោចស្រពដំណាំកសិកម្ម។ | ដូចជាការយកទឹកដែលយើងលាងចាន ឬបោកខោអាវរួច ទៅច្រោះយកកាកសំណល់ចេញ រួចយកទឹកនោះទៅស្រោចផ្កា ឬដំណាំនៅជុំវិញផ្ទះ ដើម្បីសន្សំសំចៃទឹកស្អាត។ |
| CROPWAT model | គំរូ CROPWAT គឺជាកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអង្គការ FAO សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការគណនាតម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ និងតម្រូវការទឹកស្រោចស្រព ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យអាកាសធាតុ ដី និងប្រភេទដំណាំ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនគិតលេខពិសេសមួយដែលជួយកសិករទស្សន៍ទាយដឹងថា តើដំណាំស្រូវរបស់គាត់ត្រូវការទឹកប៉ុន្មានលីត្រក្នុងមួយថ្ងៃៗ ដោយផ្អែកលើកម្តៅថ្ងៃ និងប្រភេទដី។ |
| SIRIUS framework | ក្របខ័ណ្ឌ SIRIUS គឺជាប្រព័ន្ធវាយតម្លៃមួយដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់និរន្តរភាពនៃការគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ ដោយផ្តោតលើទិដ្ឋភាពសំខាន់ៗចំនួន៤ គឺ៖ បរិស្ថាន សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងអភិបាលកិច្ច។ | ប្រៀបដូចជាតារាងពិន្ទុដែលគ្រូពេទ្យប្រើសម្រាប់ពិនិត្យសុខភាពទូទៅរបស់មនុស្ស (បេះដូង សួត ឈាម សាច់ដុំ) ដើម្បីដឹងថាប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រមួយមានសុខភាពល្អ និងអាចប្រើបានយូរអង្វែងដែរឬទេ។ |
| Automated hydrants | ក្បាលទុយយោទឹកស្វ័យប្រវត្តិ គឺជាឧបករណ៍បញ្ចេញទឹកដែលអាចវាស់ស្ទង់ទំហំទឹក និងអាចបញ្ជាបិទបើកបានដោយស្វ័យប្រវត្តិ ឬដោយប្រើកាតឆ្លាតវៃ (Smart Card) ដែលជួយដល់ការគ្រប់គ្រងបរិមាណទឹកយ៉ាងសុក្រឹតនៅតាមកសិដ្ឋាន។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនចាក់សាំងស្វ័យប្រវត្តិ ដែលយើងគ្រាន់តែយកកាតទៅស្កេន វានឹងបញ្ចេញទឹកតាមបរិមាណដែលយើងចង់បាន ហើយកត់ត្រាទុកដោយស្វ័យប្រវត្តិ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
