បញ្ហា/ប្រធានបទ (The Problem/Topic)៖ របាយការណ៍នេះដោះស្រាយតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់ការវាយតម្លៃចីរភាពរួមនៃធនធានទឹកសាបនៅអឺរ៉ុប ដោយផ្តោតលើអន្តរកម្មដ៏ស្មុគស្មាញរវាងកត្តាជំរុញសេដ្ឋកិច្ចសង្គម គំរូនៃការប្រើប្រាស់ទឹកដោយផ្ទាល់និងដោយប្រយោល និងដែនកំណត់នៃវិធីសាស្ត្រគណនាស្នាមជើងទឹក (Water Footprint) ដែលមានស្រាប់។
វិធីសាស្ត្រ (Approach)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពហុវិមាត្រ ដោយរួមបញ្ចូលការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment - LCA) ការគូសផែនទីលំហរនៃការដកយកទឹកមកប្រើប្រាស់ និងការស្ទង់មតិសង្គមវិទ្យាលើឥរិយាបថរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។
សេចក្តីសន្និដ្ឋានសំខាន់ៗ (Key Conclusions)៖
របាយការណ៍នេះគូសបញ្ជាក់ថា ការវាយតម្លៃចីរភាពទឹកប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពទាមទារឱ្យមានការធ្វើសមាហរណកម្មការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment - LCA) ជាមួយនឹងការគូសផែនទីលំហរ និងការវិភាគឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់។ វាបង្ហាញថាវិធីសាស្ត្រវាស់វែងស្នាមជើងទឹក (Water Footprint) បច្ចុប្បន្នត្រូវការការធ្វើឱ្យស៊ីចង្វាក់គ្នា ហើយបានសង្កត់ធ្ងន់លើផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងនៃភាពតានតឹងទឹកតាមតំបន់ និងទម្លាប់អ្នកប្រើប្រាស់មកលើនិរន្តរភាពធនធានទឹក។
| ការរកឃើញ (Finding) | ព័ត៌មានលម្អិត (Detail) | ភស្តុតាង (Evidence) |
|---|---|---|
| ភាពចាំបាច់នៃការវាយតម្លៃតាមតំបន់ភូមិសាស្ត្រ (Spatial Differentiation Requirement) | ការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់ទឹកត្រូវតែផ្អែកលើទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់ ដោយសារភាពខ្វះខាតទឹកប្រែប្រួលតាមតំបន់។ វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់របស់ Pfister et al. (2009) ត្រូវបានផ្តល់អាទិភាពខ្ពស់ក្នុងការប្រើប្រាស់។ | ការប្រើប្រាស់សន្ទស្សន៍ភាពតានតឹងទឹកតាមតំបន់ (Regionalized Water Stress Indexes) សម្រាប់អាងទន្លេជាង ១០,០០០ ទីតាំង ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ និងរឹងមាំជាងវិធីសាស្ត្រទូទៅ។ |
| និន្នាការនៃការដកទឹកប្រើប្រាស់តាមវិស័យ (Sectoral Water Withdrawal Trends) | ការគូសផែនទីលំហរនៅអឺរ៉ុបបង្ហាញថា វិស័យប្រើប្រាស់ទឹកធំជាងគេមានភាពខុសគ្នាស្រឡះទៅតាមតំបន់។ នៅអឺរ៉ុបខាងជើង ការប្រើប្រាស់ទឹកសាធារណៈមានទំហំធំ ខណៈដែលនៅតំបន់មេឌីទែរ៉ាណេ (ភាគខាងត្បូង) កសិកម្មគឺជាអ្នកប្រើប្រាស់ធំជាងគេ។ | ទិន្នន័យបង្ហាញថា ការប្រើប្រាស់ទឹកសាធារណៈមានច្រើនជាង ៦០% នៃការដកទឹកសរុបនៅអឺរ៉ុបខាងជើង រីឯប្រទេសភាគខាងត្បូងប្រើប្រាស់ទឹកភាគច្រើនបំផុតសម្រាប់តែវិស័យកសិកម្ម។ |
| ឥទ្ធិពលនៃឥរិយាបថអ្នកប្រើប្រាស់ (Impact of Consumer Behavior) | ជម្រើសរបស់អ្នកប្រើប្រាស់រវាងការទទួលទានទឹកម៉ាស៊ីន និងទឹកដប មានផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់បរិស្ថាន និងការបញ្ចេញឧស្ម័នផ្ទះកញ្ចក់។ ភាពមិនទុកចិត្តលើគុណភាពទឹកម៉ាស៊ីនគឺជាកត្តាជំរុញដ៏ធំឱ្យមានការប្រើប្រាស់ទឹកដប។ | ការសិក្សានៅប្រទេសអ៊ីតាលីបញ្ជាក់ថា ការផឹកទឹកម៉ាស៊ីនចំណុះ ១,៥ លីត្រ ជំនួសឱ្យទឹកដបប្លាស្ទិក (PET) ជួយសន្សំសំចៃការបញ្ចេញឧស្ម័នបាន 0.34 គីឡូក្រាម CO2eq ក្នុងមួយដង។ |
របាយការណ៍នេះផ្តល់នូវអនុសាសន៍សំខាន់ៗដើម្បីកែលម្អវិធីសាស្ត្រវាស់វែងស្នាមជើងទឹក និងលើកកម្ពស់ការប្រើប្រាស់ទឹកប្រកបដោយចីរភាព៖
| គោលដៅ (Target) | សកម្មភាព (Action) | អាទិភាព (Priority) |
|---|---|---|
| រាជរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នកំណត់ស្តង់ដារ (Government and Standard Institutions) | ត្រូវធ្វើសមាហរណកម្ម និងធ្វើឱ្យស៊ីចង្វាក់គ្នានូវវិធីសាស្ត្រវាស់វែងស្នាមជើងទឹក (Water Footprint Metrics) ស្របតាមស្តង់ដារអន្តរជាតិ (ដូចជា ISO 14046) ដើម្បីធានាបាននូវការវាស់វែងច្បាស់លាស់។ | ខ្ពស់ (High) |
| រដ្ឋបាលថ្នាក់តំបន់ (Regional Administrations) | គួររៀបចំផែនទីលំហរទិន្នន័យទឹក (Spatial Water Data Mapping) ដើម្បីតាមដាននិន្នាការនៃការដកទឹកប្រើប្រាស់តាមវិស័យផ្សេងៗ (កសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម សាធារណៈ) ដោយផ្តោតលើទីតាំងដែលមានភាពតានតឹងទឹកខ្លាំង។ | ខ្ពស់ (High) |
| វិស័យឯកជន (Private Sector) | អនុវត្តការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត (Life Cycle Assessment - LCA) នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ទឹកទាំងដោយផ្ទាល់ និងដោយប្រយោល ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យកសិ-ចំណីអាហារ។ | មធ្យម (Medium) |
| អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល និងស្ថាប័នអប់រំ (NGOs and Educational Institutions) | បង្កើតយុទ្ធនាការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងជាសាធារណៈ ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់អ្នកប្រើប្រាស់ ដូចជាការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ទឹកដបប្លាស្ទិក និងជំរុញការប្រើប្រាស់ទឹកម៉ាស៊ីនដែលមានសុវត្ថិភាព។ | ខ្ពស់ (High) |
របាយការណ៍នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជាប្រទេសពឹងផ្អែកខ្លាំងលើធនធានទឹកសម្រាប់កសិកម្ម (ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ) នេសាទ និងការប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ ការយល់ដឹងអំពី "ស្នាមជើងទឹក" និងការវាយតម្លៃវដ្តជីវិត ជួយកម្ពុជាក្នុងការរៀបចំផែនការទប់ទល់នឹងភាពរាំងស្ងួត និងការអភិវឌ្ឍនៅតំបន់ខ្សែទឹកខាងលើ ដែលកំពុងគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខទឹកនៅអាងទន្លេមេគង្គ និងបឹងទន្លេសាប។
ជារួម ការអនុវត្តគំនិតនៃការវាយតម្លៃស្នាមជើងទឹកតាមវដ្តជីវិត (LCA-based Water Footprint) នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តប្រកបដោយភាពឆ្លាតវៃក្នុងការបែងចែកធនធានទឹក ធានាសន្តិសុខស្បៀង និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថានក្នុងរយៈពេលវែងប្រកបដោយចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមអនុសាសន៍នៃរបាយការណ៍នេះ គួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water footprint | សូចនាករដែលវាស់វែងទំហំនៃការប្រើប្រាស់ទឹកសាប (ទាំងដោយផ្ទាល់ និងប្រយោល) នៅក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មនៃទំនិញឬសេវាកម្មណាមួយ រាប់ចាប់ពីការទាញយកធនធានរហូតដល់ចុងបញ្ចប់នៃវដ្តជីវិតរបស់វា ដែលជួយអ្នកធ្វើគោលនយោបាយក្នុងការតាមដានប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ធនធាន។ | បរិមាណទឹកសរុបដែលយើងប្រើប្រាស់ទាល់តែបានផលិតផលមួយ ឧទាហរណ៍បរិមាណទឹកសរុបដែលត្រូវប្រើសម្រាប់ដាំកប្បាសរហូតដល់កាត់ចេញជាអាវមួយ។ |
| Life Cycle Assessment (LCA) | ក្របខ័ណ្ឌវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់បរិស្ថានដែលរាប់បញ្ចូលគ្រប់ដំណាក់កាលនៃផលិតផលមួយ (ពីការចម្រាញ់វត្ថុធាតុដើម ផលិតកម្ម ការប្រើប្រាស់ រហូតដល់ការបោះចោល) ដើម្បីធានាថាការអនុវត្តគោលនយោបាយកាត់បន្ថយបញ្ហាមួយ មិនបង្កើតឱ្យមានបញ្ហាបរិស្ថានថ្មីមួយទៀតនោះទេ។ | ការតាមដាននិងវាយតម្លៃ "ជីវិត" របស់វត្ថុមួយពីពេលវាចាប់ផ្តើមផលិតរហូតដល់ក្លាយជាសំរាម ដើម្បីដឹងថាវាធ្វើឱ្យខូចខាតបរិស្ថានកម្រិតណា។ |
| Blue water | ទឹកសាបដែលមាននៅលើផ្ទៃដី (បឹង ទន្លេ) និងក្រោមដី ដែលត្រូវបានបូមយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្ម ឧស្សាហកម្ម និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកស្អាតទីក្រុង ហើយមិនបានវិលត្រឡប់ទៅកាន់ប្រភពដើមវិញភ្លាមៗទេ ដែលទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងបរិមាណទាញយកឱ្យបានច្បាស់លាស់។ | ទឹកទន្លេ ទឹកបឹង ឬទឹកអណ្តូង ដែលយើងបូមយកមកប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ។ |
| Green water | ទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់មកហើយត្រូវបានស្តុកទុកក្នុងដី ឬនៅលើរុក្ខជាតិ ដែលក្រោយមកហួត ឬភាយចេញវិញតាមរយៈរុក្ខជាតិ។ វាមិនអាចបូមយកមកប្រើក្នុងប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្របានទេ ប៉ុន្តែមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនិងព្រៃឈើ។ | ទឹកភ្លៀងដែលជ្រាបចូលក្នុងដី ហើយជួយឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់ដោយមិនចាំបាច់ស្រោចទឹក បន្ទាប់មកវាក៏ហួតទៅវិញ។ |
| Grey water | សូចនាករដែលបង្ហាញពីបរិមាណទឹកសាបដែលចាំបាច់ត្រូវប្រើដើម្បីរំលាយ ឬលាងសម្អាតជាតិពុលនៅក្នុងទឹកសំណល់ (ពីកសិកម្ម ឬឧស្សាហកម្ម) ដើម្បីឱ្យទឹកនោះមានគុណភាពស្របតាមស្តង់ដារសុវត្ថិភាពបរិស្ថានវិញ ដែលជួយរដ្ឋក្នុងការវាយតម្លៃការបំពុលទឹក។ | បរិមាណទឹកស្អាតដែលយើងត្រូវការយកមកលាយជាមួយទឹកកខ្វក់ ដើម្បីឱ្យវាក្លាយជាទឹកដែលអាចប្រើប្រាស់បាន ឬបង្ហូរចូលទន្លេវិញដោយសុវត្ថិភាព។ |
| Water Stress Index (WSI) | សន្ទស្សន៍ដែលវាស់វែងភាពខ្វះខាតទឹកនៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដោយប្រៀបធៀបបរិមាណទឹកដែលបានទាញយកមកប្រើប្រាស់ ទៅនឹងបរិមាណទឹកដែលមានពិតប្រាកដក្នុងធម្មជាតិ (WTA ratio) ដើម្បីផ្តល់សញ្ញាដល់អ្នកគ្រប់គ្រងទឹកឱ្យមានចំណាត់ការទប់ស្កាត់ជាមុន។ | ពិន្ទុដែលប្រាប់យើងថាតំបន់មួយកំពុងប្រឈមនឹងការខ្វះទឹកកម្រិតណា ដោយធៀបរវាងបរិមាណទឹកដែលមនុស្សបូមប្រើ និងបរិមាណទឹកដែលមានស្រាប់។ |
| Virtual water (VW) | បរិមាណទឹកដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយលាក់កំបាំងនៅក្នុងការផលិតទំនិញណាមួយ ដែលជាទូទៅត្រូវបានគេប្រើដើម្បីវិភាគលំហូរនៃការប្រើប្រាស់ទឹកតាមរយៈការធ្វើពាណិជ្ជកម្មនាំចេញនាំចូលអន្តរជាតិ (ឧ. ប្រទេសនាំចេញអង្ករ គឺជាប្រទេសដែលនាំចេញទឹកដោយប្រយោល)។ | បរិមាណទឹកដែលយើងមើលមិនឃើញផ្ទាល់ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានប្រើសម្រាប់ផលិតរបស់មួយ ឧទាហរណ៍ ទឹកដែលប្រើសម្រាប់ដាំស្រូវរហូតក្លាយជាអង្ករសម្រាប់នាំចេញ។ |
| DPSIR framework | ក្របខ័ណ្ឌវិភាគបរិស្ថានដែលបែងចែកជា កត្តាជំរុញ (Drivers) សម្ពាធ (Pressures) ស្ថានភាព (States) ផលប៉ះពាល់ (Impacts) និងការឆ្លើយតប (Responses) ដើម្បីជួយរៀបចំគោលនយោបាយគ្រប់គ្រងធនធានធម្មជាតិឱ្យបានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយតាមហេតុនិងផល។ | រូបមន្ត៥ចំណុចសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាបរិស្ថាន៖ រកមើលកត្តាដែលជំរុញឱ្យកើតបញ្ហា សម្ពាធដែលកើតឡើង ទំហំនៃបញ្ហា ផលប៉ះពាល់ និងវិធីដោះស្រាយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
