បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកើនឡើងភាពស៊ាំនឹងថ្នាំរំងាប់មេរោគផូស្វីន (Phosphine) របស់សត្វល្អិតបំផ្លាញគ្រាប់ធញ្ញជាតិ Tribolium castaneum និងផលប៉ះពាល់នៃភាពស៊ាំនេះទៅលើប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់អន្ទាក់ភេរ៉ូម៉ូន (Pheromone) សម្រាប់ការតាមដាន។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រៀបធៀបកម្រិតពុលរបស់ថ្នាំផូស្វីនទៅលើពូជសត្វល្អិតក្នុងស្រុកចំនួនពីរធៀបនឹងពូជស្តង់ដារ និងវាយតម្លៃការឆ្លើយតបរបស់ពួកវាទៅនឹងភេរ៉ូម៉ូនសំយោគនៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pheromone Trapping ការតាមដានដោយប្រើអន្ទាក់ភេរ៉ូម៉ូន (Pheromone Trapping) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទាក់ទាញសត្វល្អិតញីឱ្យចូលអន្ទាក់បានច្រើន ដែលជួយក្នុងការវាយតម្លៃកម្រិតនៃការរាតត្បាតក្នុងឃ្លាំងបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | មានប្រសិទ្ធភាពថយចុះចំពោះសត្វល្អិតដែលមានភាពស៊ាំនឹងថ្នាំផូស្វីន (Resistant strain) ដោយសារពួកវាមានសកម្មភាពតិច និងមិនសូវដើររកចំណី។ | អាចចាប់បានសត្វល្អិតពូជងាយរងគ្រោះ (KK) ជាមធ្យម ៤៧,៧៥ ក្បាល តែចាប់បានពូជស៊ាំនឹងថ្នាំ (SP) ត្រឹម ២៨,៧៥ ក្បាល (ក្នុងចំណោម ១០០ក្បាល)។ |
| Untreated Control Traps ការតាមដានដោយប្រើអន្ទាក់ទទេ (Untreated Traps) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយថវិកាទៅលើការទិញសារធាតុភេរ៉ូម៉ូន និងងាយស្រួលរៀបចំ។ | មិនមានសមត្ថភាពទាក់ទាញសត្វល្អិតទេ អត្រានៃការចាប់សត្វល្អិតបានគឺដោយចៃដន្យ និងមានកម្រិតទាបបំផុត។ | ចាប់បានសត្វល្អិតពូជងាយរងគ្រោះ (KK) ត្រឹម ១៤,២៥ ក្បាល និងពូជស៊ាំនឹងថ្នាំ (SP) ត្រឹម ៥,៧៥ ក្បាលប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះទាមទារនូវសារធាតុគីមី សត្វល្អិតរស់សម្រាប់សាកល្បង និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជាមូលដ្ឋានមួយចំនួនសម្រាប់ការធ្វើតេស្តជីវសាស្ត្រ និងការតាមដានឥរិយាបថ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់ពូជសត្វល្អិត Tribolium castaneum ចំនួនពីរប្រភេទទាញចេញពីរោងចក្រចំណីសត្វ និងរោងម៉ាស៊ីនកិនស្រូវក្នុងប្រទេសថៃ (ខេត្ត Khon Kaen និង Samut Prakan) ប្រៀបធៀបនឹងពូជស្តង់ដារពីប្រទេសអូស្ត្រាលី។ ដោយសារកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មប្រហាក់ប្រហែលប្រទេសថៃ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការព្រមានពីហានិភ័យនៃភាពស៊ាំនឹងថ្នាំផូស្វីននៅក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ការរកឃើញនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃក្រោយពេលប្រមូលផលនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងឃ្លាំងស្តុកស្រូវអង្ករ និងរោងចក្រចំណីសត្វ។
ជារួម ការយល់ដឹងពីការថយចុះសកម្មភាពរបស់សត្វល្អិតដែលស៊ាំនឹងថ្នាំ នឹងជួយឱ្យអ្នកជំនាញកសិកម្មកម្ពុជាមិនពឹងផ្អែកតែលើអន្ទាក់ភេរ៉ូម៉ូនតែមួយមុខក្នុងការវាយតម្លៃកម្រិតរាតត្បាតនោះទេ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Tribolium castaneum (សត្វល្អិតចង្រៃស៊ីម្សៅ ឬសត្វមូដក្រហម) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃ (ទូទៅហៅថា Red Flour Beetle) ដែលតែងតែជួបប្រទះ និងបង្កការខូចខាតយ៉ាងខ្លាំងដល់គ្រាប់ធញ្ញជាតិ អង្ករ ម្សៅ និងចំណីសត្វដែលស្តុកទុកក្នុងឃ្លាំងជុំវិញពិភពលោក។ | ដូចជា "ចោរលួចស្បៀង" ដែលតែងតែលួចស៊ី និងពងកូនបំបែកសំបុកនៅក្នុងធុងអង្ករ ឬជង្រុកចំណីសត្វរបស់យើង។ |
| Phosphine (ឧស្ម័នផូស្វីន) | ជាសារធាតុគីមីទម្រង់ជាឧស្ម័នពុលដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់សម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃនៅក្នុងឃ្លាំងស្តុក (Fumigation) ដោយវាជ្រាបចូលទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធដកដង្ហើម និងកោសិការបស់សត្វល្អិត។ | ដូចជាផ្សែងពុលដែលគេផ្លុំបញ្ចូលទៅក្នុងរន្ធកណ្តុរ ដើម្បីបំពុលសម្លាប់កណ្តុរដែលលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុងយ៉ាងជិត។ |
| Synthetic pheromone (ភេរ៉ូម៉ូនសំយោគ) | ជាសារធាតុគីមីដែលមនុស្សផលិតឡើងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយចម្លងតាមក្លិនអ័រម៉ូនធម្មជាតិ (4,8-dimethyldecanal) ដែលសត្វល្អិតបញ្ចេញដើម្បីទាក់ទាញគ្នា ក្នុងគោលបំណងទាក់ទាញពួកវាឱ្យដើរចូលអន្ទាក់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់សំឡេងសត្វក្លែងក្លាយ (នុយសំឡេង) ចាក់តាមបំពងសំឡេង ដើម្បីទាក់ទាញសត្វព្រៃឱ្យដើរចូលមកកន្លែងដែលយើងចង់ចាប់។ |
| Resistance ratio (អត្រាភាពស៊ាំ) | ជារង្វាស់ប្រៀបធៀបដែលបង្ហាញថា តើសត្វល្អិតមួយក្រុមមានភាពធន់នឹងថ្នាំពុលខ្លាំងជាងសត្វល្អិតធម្មតាប៉ុន្មានដង ដោយគណនាផ្អែកលើបរិមាណថ្នាំដែលត្រូវការដើម្បីសម្លាប់ពួកវា (ឧទាហរណ៍ RR50=3 មានន័យថាវាធន់ជាងធម្មតា ៣ដង)។ | ដូចជាមនុស្សដែលផឹកកាហ្វេជាប្រចាំត្រូវការកាហ្វេ ៣កែវ ទើបបាត់ងងុយ ខណៈមនុស្សធម្មតាត្រូវការតែ ១កែវ (អត្រាភាពធន់ស្មើ ៣ដង)។ |
| Bioassay (ការធ្វើតេស្តជីវសាស្ត្រ) | ជាការពិសោធន៍មួយដែលគេយកសារធាតុគីមី (ក្នុងទីនេះគឺថ្នាំផូស្វីន) ទៅសាកល្បងផ្ទាល់លើសត្វមានជីវិត (សត្វល្អិតរស់) ដើម្បីវាស់ស្ទង់ពីឥទ្ធិពល ឬកម្រិតពុលរបស់សារធាតុនោះទៅលើភាវៈរស់នោះ។ | ដូចជាការយកនុយប្រលាក់ថ្នាំទៅដាក់ឱ្យកណ្តុរស៊ីជាក់ស្តែង ដើម្បីចង់ដឹងថាតើថ្នាំនោះពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពអាចសម្លាប់កណ្តុរបានឬអត់។ |
| Lethal concentration (កំហាប់សម្លាប់សត្វល្អិត) | ជាកម្រិតបរិមាណនៃថ្នាំពុលនៅក្នុងបរិយាកាស ដែលតម្រូវឱ្យមានដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតក្នុងចំនួនភាគរយណាមួយ ឧទាហរណ៍ LC50 គឺបរិមាណថ្នាំដែលត្រូវប្រើដើម្បីសម្លាប់សត្វល្អិតឱ្យបាន ៥០% នៃចំនួនសរុប។ | ដូចជាកម្រិតជាតិអាល់កុលក្នុងឈាម ដែលមានឥទ្ធិពលអាចធ្វើឱ្យមនុស្សពាក់កណ្តាលក្នុងចំណោមអ្នកផឹកទាំងអស់ស្រវឹងដួលបាត់ស្មារតី។ |
| Probit analysis (ការវិភាគប្រូប៊ីត) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីគណនា និងរកទំនាក់ទំនងរវាងកម្រិតថ្នាំពុលដែលបានប្រើ (Dose) និងអត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិត (Response) ដើម្បីទស្សន៍ទាយពីកំហាប់ថ្នាំជាក់លាក់ណាមួយដែលត្រូវប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការប្រើរូបមន្តគណិតវិទ្យាដើម្បីទស្សន៍ទាយថា តើត្រូវបន្ថែមភ្លើងកម្តៅប៉ុន្មានអង្សាសេទៀត ទើបអាចធ្វើឱ្យពោតផ្ទុះបានពាក់កណ្តាលនៃចំនួនគ្រាប់ពោតសរុប។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
