បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការស្វែងរកគម្លាតនៃការដាំដុះ និងពូជកៅស៊ូ (Hevea brasiliensis) ដែលស័ក្តិសមបំផុត ដើម្បីបង្កើនទិន្នផលឈើ និងជ័រកៅស៊ូ សម្រាប់កសិករនៅតំបន់ភាគខាងត្បូងផ្នែកខាងលើនៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍ប្រភេទ Split-plot ក្នុងទម្រង់ RCB ដោយធ្វើការសាកល្បងលើគម្លាតដាំដុះចំនួន៣ និងពូជកៅស៊ូចំនួន៥ប្រភេទ ក្នុងរយៈពេល៩ឆ្នាំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Planting density 3x4 m (133 plants/rai) - Recommended គម្លាតដាំដុះ ៣x៤ ម៉ែត្រ (១៣៣ ដើម/រ៉ៃ) - ជម្រើសដែលត្រូវបានណែនាំ |
ផ្តល់នូវតុល្យភាពល្អបំផុតរវាងការលូតលាស់ទំហំដើម បរិមាណឈើ និងទិន្នផលជ័រ ព្រមទាំងផ្តល់ផលចំណេញសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់បន្ទាប់ពីការកាប់រំលោះដើម។ | ទាមទារការចំណាយដើមទុនច្រើនជាងការដាំដុះតាមស្តង់ដារធម្មតា (៣x៧ ម៉ែត្រ) ក្នុងរយៈពេល៩ឆ្នាំដំបូង ដោយសារចំនួនដើមច្រើនជាង។ | ទទួលបានបរិមាណឈើ ១០.៩៣ ម៣/រ៉ៃ និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ៤,០៦៣ បាត/រ៉ៃ បើធៀបនឹងការដាំធម្មតា។ ពូជ RRIT 404 ផ្តល់ជ័រ ២៨៩ គ.ក្រ/រ៉ៃ/ឆ្នាំ។ |
| Planting density 3x3 m (178 plants/rai) គម្លាតដាំដុះ ៣x៣ ម៉ែត្រ (១៧៨ ដើម/រ៉ៃ) |
ផ្តល់បរិមាណឈើសរុបក្នុងមួយរ៉ៃខ្ពស់បំផុត និងផ្តល់ប្រាក់ចំណូលច្រើនជាងគេពីការលក់ឈើនៅពេលអនុវត្តការកាប់រំលោះដើមនៅឆ្នាំទី៩។ | ដើមនីមួយៗមានទំហំតូច (មិនសូវមានតម្លៃខ្ពស់ខាងគ្រឿងសង្ហារិម) ចំណាយដើមទុនខ្ពស់បំផុត និងផ្តល់ទិន្នផលជ័រមិនសូវបានច្រើន។ | ចំណាយដើមទុនខ្ពស់បំផុតសរុប ៤៣,០១៤ បាត/រ៉ៃ តែទទួលបានបរិមាណឈើខ្ពស់ដល់ទៅ ១៣.៦២ ម៣/រ៉ៃ។ |
| Planting density 4x4 m (100 plants/rai) គម្លាតដាំដុះ ៤x៤ ម៉ែត្រ (១០០ ដើម/រ៉ៃ) |
ដើមមានទំហំធំជាងគេបំផុត (ល្អសម្រាប់ទីផ្សារឈើកែច្នៃ) និងចំណាយដើមទុនទាបជាងគម្លាត ៣x៣ និង ៣x៤ ម៉ែត្រ។ | បន្ទាប់ពីកាប់រំលោះដើម ៥០% នៅសល់ចំនួនដើមតិចពេក (៥០ ដើម/រ៉ៃ) និងបន្សល់ទុកគម្លាត ៤x៨ ម៉ែត្រ ដែលធ្វើឱ្យពិបាកក្នុងការគ្រប់គ្រង និងចៀរជ័រ។ | ផ្តល់ទំហំដើមមធ្យម ៥៥.៦០ ស.ម ប៉ុន្តែទទួលបានបរិមាណឈើសរុបទាបបំផុតត្រឹមតែ ៨.៦៤ ម៣/រ៉ៃ។ |
| Normal spacing 3x7 m (76 trees/rai) គម្លាតដាំដុះធម្មតា ៣x៧ ម៉ែត្រ (៧៦ ដើម/រ៉ៃ) - វិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋាន |
ចំណាយដើមទុនទាបក្នុងការដាំដុះ និងការថែទាំ ព្រមទាំងងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលផលជ័រតាមទម្លាប់ធម្មតា។ | មិនមានសក្តានុពលក្នុងការទទួលបានចំណូលបន្ថែមពីការលក់ឈើក្នុងដំណាក់កាលដំបូង (កាប់រំលោះដើម) នោះទេ ធ្វើឱ្យកសិករពឹងផ្អែកតែលើចំណូលពីជ័រ។ | ចំណាយសរុបរយៈពេល៩ឆ្នាំ ត្រឹមតែ ៣០,០៨៣ បាត/រ៉ៃ តែមិនមានចំណូលពីការលក់ឈើនៅឆ្នាំទី៩ ដូចវិធីសាស្ត្រដាំញឹកនោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយលើការដាំដុះកៅស៊ូប្រែប្រួលទៅតាមចំនួនដើមក្នុងមួយរ៉ៃ ដោយគម្លាតដាំដុះកាន់តែញឹក ទាមទារការចំណាយកាន់តែខ្ពស់លើការទិញពូជ ការថែទាំ និងការប្រើប្រាស់ជី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តស៊ូរ៉ាតថានី (Surat Thani) ភាគខាងត្បូងប្រទេសថៃ លើប្រភេទដីជាក់លាក់ឈ្មោះ Fang Daeng Soil Series។ លទ្ធផលនៃការលូតលាស់និងទិន្នផលជ័រ អាចមានភាពលម្អៀងទៅលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ កម្ពស់ទឹកភ្លៀង និងប្រភេទដីនៃតំបន់នោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការទាញយកលទ្ធផលនេះទៅប្រើប្រាស់ទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់លើប្រភេទដីក្រហម ឬដីល្បាយខ្សាច់នៅតាមខេត្តសក្តានុពល ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រសិទ្ធភាពពិតប្រាកដ។
យុទ្ធសាស្រ្តនៃការដាំកៅស៊ូគម្លាត 3x4m ផ្សំជាមួយការពង្រីកចំណូលពីឈើ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការអនុវត្តគម្លាតដាំដុះញឹក និងយុទ្ធសាស្រ្តកាប់រំលោះដើម អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការពឹងផ្អែកតែលើតម្លៃជ័រ តាមរយៈការបង្កើតចំណូលពីការលក់ឈើមុនអាណត្តិបញ្ចប់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot design in RCB (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot ក្នុងទម្រង់ RCB) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្មដែលមានកត្តាពីរចូលរួម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ (Blocks) រួចបែងចែកជាឡូតិ៍ធំ (Main plot សម្រាប់សាកល្បងកត្តាធំដូចជា គម្លាតដាំដុះ) និងឡូតិ៍តូច (Subplot សម្រាប់សាកល្បងកត្តាតូចដូចជា ពូជកៅស៊ូ) ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងនៃកំហុសពិសោធន៍។ | ដូចជាការសាកល្បងដាំបន្លែ ដោយចែកសួនជា៣ដុំធំៗសម្រាប់ប្រភេទជីខុសគ្នា (កត្តាធំ) រួចក្នុងដុំនីមួយៗចែកជាកន្លែងតូចៗសម្រាប់ដាំគ្រាប់ពូជ៣ប្រភេទផ្សេងគ្នា (កត្តាតូច) ដើម្បីមើលថាតើការរួមបញ្ចូលគ្នាមួយណាល្អជាងគេ។ |
| Huber's formula (រូបមន្ត Huber សម្រាប់គណនាមាឌឈើ) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងវិស័យព្រៃឈើ ដើម្បីវាស់មាឌ ឬបរិមាណសាច់ឈើ (Wood Volume) នៃដើមឈើ ដោយផ្អែកលើការយកកម្ពស់ដើម (H) គុណនឹងក្រឡាផ្ទៃមុខកាត់នៅចំណុចពាក់កណ្តាលនៃកម្ពស់ដើមនោះ (Am)។ | ប្រៀបដូចជាការរកចំណុះទឹកក្នុងបំពង់ស៊ីឡាំងដែរ តែដោយសារដើមឈើមានរាងតូចលើធំក្រោម គេត្រូវវាស់ទំហំនៅចំណុចកណ្តាលដើម ដើម្បីគណនាយកមធ្យមភាគសាច់ឈើទាំងមូលទើបសុក្រឹត។ |
| Cup lump (ជ័រកកក្នុងពែង) | ជាទម្រង់នៃទិន្នផលជ័រកៅស៊ូដែលទទួលបានបន្ទាប់ពីកសិករចៀរជ័រ ហើយបន្តក់អាស៊ីត (ដូចជា Formic acid កំហាប់ ៣%) ចូលទៅក្នុងពែងត្រងជ័រ គោរំកិលវាឱ្យសព្វ ដើម្បីរំញោចឱ្យទឹកជ័ររាវកកជាដុំមុននឹងប្រមូលយកទៅថ្លឹងលក់។ | វាមានដំណើរការស្រដៀងនឹងការធ្វើតៅហ៊ូ ដែលគេត្រូវដាក់ទឹកជូរ (អាស៊ីត) ចូលក្នុងទឹកសណ្តែក (ទឹកជ័រ) ដើម្បីឱ្យវាកកជាដុំៗងាយស្រួលប្រមូលយក។ |
| Thinning out (ការកាប់រំលោះដើម) | ក្នុងប្រព័ន្ធដាំកៅស៊ូគម្លាតញឹក វាគឺជាសកម្មភាពកាប់ដើមកៅស៊ូចេញមួយចំនួន (ឧទាហរណ៍ កាប់ចេញ ៥០% តាមបែបមួយជួររំលងមួយជួរ) នៅពេលវាធំដល់អាយុជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីប្រមូលយកសាច់ឈើទៅលក់ និងទុកចន្លោះឱ្យដើមដែលនៅសល់មានពន្លឺ និងស្រូបជីវជាតិបានគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាការដកកូនសក់ដែលដុះញឹកពេកចេញខ្លះ ដើម្បីទុកលំហ និងអាហារឱ្យកូនសក់ដែលនៅសល់មានកន្លែងលូតលាស់បានធំល្អ។ |
| Clear bole trunk (ប្រវែងដើមទទេ ឬកម្ពស់ពីដីដល់មែកទីមួយ) | ជារង្វាស់កម្ពស់នៃដងខ្លួនដើមឈើ ដែលគិតចាប់ពីគល់ផ្ទាល់ដី ឡើងទៅដល់ចំណុចកន្លែងដែលបែកមែកដំបូងបំផុត។ ផ្នែកនេះគឺជាផ្នែកដែលផ្តល់សាច់ឈើមានគុណភាព និងមានតម្លៃខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ធ្វើគ្រឿងសង្ហារិម។ | គឺប្រវែងដងខ្លួនដើមឈើសុទ្ធដែលត្រង់ គ្មានជាប់មែកញឹកញាប់ ដែលជាផ្នែកល្អបំផុតសម្រាប់យកទៅអារធ្វើជាបន្ទះក្តារធំៗ។ |
| Planting density (ដង់ស៊ីតេនៃការដាំដុះ) | ចំនួនដើមកៅស៊ូសរុបដែលត្រូវបានដាំនៅលើផ្ទៃដីមួយឯកតា (ឧទាហរណ៍ ១៧៨ ដើម/រ៉ៃ ឬ ១០០ ដើម/រ៉ៃ) ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយគម្លាតចន្លោះពីដើមមួយទៅដើមមួយ និងពីជួរមួយទៅជួរមួយ។ វាមានឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ទំហំដើម និងបរិមាណឈើ។ | ដូចជាការរៀបកៅអីក្នុងថ្នាក់រៀន បើរៀបកៀកៗគ្នាពេក (ដង់ស៊ីតេខ្ពស់) សិស្សអង្គុយបានច្រើនតែចង្អៀត បើរៀបឆ្ងាយៗគ្នា (ដង់ស៊ីតេទាប) អង្គុយបានស្រួលតែទទួលបានសិស្សតិច។ |
| Particle board (បន្ទះក្តារម៉្សៅឈើ) | ជាប្រភេទឈើកែច្នៃក្នុងឧស្សាហកម្ម ដែលធ្វើឡើងដោយការកិនបំបែកកម្ទេចឈើ សំណល់ឈើ ឬមែកកៅស៊ូតូចៗ (មានអង្កត់ផ្ចិត ៣ ទៅ ៦ អ៊ីញ) ឱ្យទៅជាកម្ទេចល្អិត រួចលាយជាមួយជ័រស្អិត ហើយសង្កត់ជាបន្ទះក្តារសម្រាប់ប្រើប្រាស់។ | ដូចជាការយកបាយកកមករោយទឹកលាយគ្នា រួចសង្កត់ពុម្ពបន្តោងឱ្យទៅជានំក្រៀបរឹងមួយបន្ទះធំ ដែលអាចយកទៅប្រើការបានដូចដើម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
