បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការជ្រើសរើសពូជឈើហូបផ្លែដែលស័ក្តិសមសម្រាប់ធ្វើជាអ្នកផ្តល់លំអង (Pollinizer) នៅក្នុងចំការ និងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ ដោយសារបញ្ហាមិនស៊ីគ្នានៃលំអងផ្កាក្នុងរុក្ខជាតិអម្បូរ Rosaceae ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានវាយតម្លៃអត្រាដុះពន្លក និងការលូតលាស់បំពង់លំអងផ្កាតាមរយៈការបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត (In vitro) ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| In vitro Pollen Germination (Apple / Malus pumila) ការបណ្តុះលំអងផ្កាប៉ោមក្នុងកែវ |
មានអត្រាដំណុះនិងការលូតលាស់បំពង់លំអងលឿននិងខ្ពស់បំផុត។ ស័ក្តិសមជាពូជផ្តល់លំអងដ៏មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការបង្កាត់ពូជ។ | ទាមទារការជ្រើសរើសពូជឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ព្រោះពូជខ្លះក៏នៅមានអត្រាដំណុះទាបនៅឡើយ (ឧទាហរណ៍ពូជ 'Golden delicious')។ | ពូជ 'Red delicious' ទទួលបានអត្រាដំណុះលំអង ៩៦% និងប្រវែងបំពង់ ៧២១,២ µm ដែលជាលទ្ធផលខ្ពស់ជាងគេបំផុត។ |
| In vitro Pollen Germination (Pear / Pyrus commonis) ការបណ្តុះលំអងផ្កាសារីក្នុងកែវ |
ផ្តល់លទ្ធផលដំណុះខ្ពស់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ដែលងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើសពូជសម្រាប់ធ្វើជាអ្នកផ្តល់លំអង (Pollinizer)។ | អត្រាដំណុះនិងប្រវែងបំពង់មានការប្រែប្រួលខ្លាំងអាស្រ័យលើសេនេទិចនៃពូជនីមួយៗ បើធៀបនឹងរុក្ខជាតិផ្សេងទៀត។ | ពូជ 'Shah-miveh' ទទួលបានអត្រាដំណុះ ៨៧,៣% និងប្រវែងបំពង់ ៣៧៥,៤ µm។ |
| In vitro Pollen Germination (Medlar & Loquat) ការបណ្តុះលំអងផ្កា Medlar និង Loquat ក្នុងកែវ |
ជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណពូជដែលអាចប្រើជាអ្នកផ្តល់លំអងក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជាក់លាក់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ | ជាទូទៅមានភាគរយដំណុះ និងប្រវែងបំពង់លំអងទាបជាងពូជប៉ោម និងសារី។ | ពូជ 'MG3a' (Medlar) ទទួលអត្រាដំណុះ ៨០,១% និង 'EJ2a' (Loquat) ទទួលអត្រាដំណុះ ៧៣,១%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិ និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនដែលមានតម្លៃសមរម្យ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទីក្រុង Maragheh ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ទៅលើពូជឈើហូបផ្លែតំបន់ត្រជាក់ (Pome fruits) នៃអម្បូរ Rosaceae ដែលទាមទារអាកាសធាតុមេឌីទែរ៉ាណេ។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិច ទិន្នន័យពូជរុក្ខជាតិទាំងនេះមិនអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់សម្រាប់ការដាំដុះបានទេ (លើកលែងតែតំបន់ត្រជាក់ខ្លះ)។ យ៉ាងណាក្តី វិធីសាស្រ្តវាយតម្លៃគុណភាពលំអងគឺជារឿងដែលយើងអាចរៀនសូត្របាន។
ថ្វីបើពូជរុក្ខជាតិដែលបានសិក្សាមិនសូវត្រូវគ្នានឹងអាកាសធាតុកម្ពុជា ប៉ុន្តែវិធីសាស្រ្តបណ្តុះលំអងក្នុងកែវ (In vitro test) នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលយ៉ាងធំធេងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសបណ្តុះលំអងក្នុងកែវគឺជាឧបករណ៍ដ៏មានប្រសិទ្ធភាពចំណាយ ដែលអាចអនុវត្តបានយ៉ាងងាយស្រួលនៅតាមបន្ទប់ពិសោធន៍នៅកម្ពុជា ដើម្បីពង្រឹងកម្មវិធីបង្កាត់ពូជ និងបង្កើនផលិតភាពដំណាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| IN VITRO (ក្នុងកែវពិសោធន៍ / ក្រៅខ្លួនរស់) | ជាបច្ចេកទេសដែលការពិសោធន៍ ឬការបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដូចជាក្នុងចាន Petri ឬបំពង់សាក ក្រៅបរិស្ថានធម្មជាតិរបស់វា ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រងលក្ខខណ្ឌផ្សេងៗដូចជាសីតុណ្ហភាព និងចំណីអាហារ។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកូនត្រីក្នុងទូកញ្ចក់នៅក្នុងផ្ទះ ជំនួសឱ្យការលែងវាក្នុងបឹងធម្មជាតិ ដើម្បីងាយស្រួលតាមដានការលូតលាស់របស់វា។ |
| Pollinizer (រុក្ខជាតិផ្តល់លំអង / អ្នកផ្តល់លំអង) | ជារុក្ខជាតិ ឬពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានដាំក្នុងគោលបំណងផ្តល់លំអងផ្កា (Pollen) ដ៏មានគុណភាពដើម្បីយកទៅបង្កាត់ជាមួយពូជរុក្ខជាតិមួយទៀតដែលមិនអាចបង្កាត់ខ្លួនឯងបាន (Self-incompatible) ដើម្បីឱ្យវាអាចជាប់ផ្លែបាន។ | ដូចជាបុរសផ្តល់ឈាម (អ្នកបរិច្ចាគ) ដែលមានសុខភាពល្អ ដើម្បីជួយផ្សះផ្សាអ្នកជំងឺដែលត្រូវការឈាមប្រភេទត្រូវគ្នា។ |
| Gametophytic self-incompatibility (ភាពមិនស៊ីគ្នានៃលំអងផ្កាឯកត្តជន) | ជាយន្តការធម្មជាតិរបស់រុក្ខជាតិដែលរារាំងលំអងផ្ការបស់វាផ្ទាល់ មិនឱ្យលូតលាស់បំពង់លំអងទៅបង្កាត់ញី (អូវុល) លើដើមតែមួយបាន ដើម្បីការពារការបង្កាត់ជិត (Inbreeding) និងជំរុញការបង្កាត់កាត់ពូជ (Cross-pollination)។ | ដូចជាប្រព័ន្ធការពារសុវត្ថិភាពទូរស័ព្ទ ដែលបដិសេធលេខសម្ងាត់ (លំអង) បើវាដឹងថាជារបស់ខ្លួនឯង គឺវាទាមទារលេខសម្ងាត់ពីខាងក្រៅទើបវាបើកដំណើរការ (បង្កាត់ជាប់)។ |
| Pollen tube (បំពង់លំអង) | ជាបំពង់ដ៏តូចមួយដែលលូតលាស់ចេញពីគ្រាប់លំអងនៅពេលវាធ្លាក់លើកេសរញី (Stigma) ដោយមានតួនាទីដឹកនាំកោសិកាឈ្មោលចុះទៅកាន់អូវុល (Ovule) ដើម្បីធ្វើការបង្កកំណើត (Fertilization)។ ប្រវែងនិងល្បឿនលូតលាស់របស់វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការកំណត់ថាតើផ្កានឹងជាប់ផ្លែឬអត់។ | ដូចជាបំពង់ទុយោដែលតភ្ជាប់ពីធុងទឹកខាងលើដំបូល (លំអង) ដើម្បីបង្ហូរទឹក (កោសិកាបង្កកំណើត) ចុះមកអាងស្តុកទឹកខាងក្រោមផ្ទះ (អូវុល)។ |
| Parthenocarpic fruits (ការកកើតផ្លែដោយគ្មានការបង្កាត់) | ជាដំណើរការដែលរុក្ខជាតិអាចផលិតផ្លែបានដោយមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ការបង្កាត់លំអង និងការបង្កកំណើតឡើយ ដែលជាលទ្ធផលផ្លែឈើទាំងនោះច្រើនតែគ្មានគ្រាប់ (Seedless) ឬមានគ្រាប់ស្វិត។ | ដូចជាមេមាន់ដែលពងរាល់ថ្ងៃដោយមិនបាច់មានមាន់គកជាន់ គ្រាន់តែពងនោះមិនអាចញាស់ជាកូនបាន។ |
| Cultivar (ពូជដំណាំបង្កាត់ដោយមនុស្ស) | ជាពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើស និងបង្កាត់ដោយមនុស្សសម្រាប់លក្ខណៈពិសេសណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ផ្លែធំ ធន់ជំងឺ ឬលូតលាស់លឿន) និងអាចរក្សាលក្ខណៈទាំងនោះបានតាមរយៈការបន្តពូជ។ វាខុសពី Genotype ដែលសំដៅលើទម្រង់សេនេទិចដើម។ | ដូចជាពូជឆ្កែ Golden Retriever ដែលមនុស្សបានបង្កាត់និងថែរក្សាពូជនេះឱ្យនៅតែមានរូបរាងនិងចរិតលក្ខណៈដូចដើមមិនប្រែប្រួលពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។ |
| Stigma (កេសរញី / ស្ទិចម៉ា) | ជាផ្នែកខាងលើបង្អស់នៃសរីរាង្គបន្តពូជញីរបស់ផ្កា ដែលមានផ្ទៃស្អិតសម្រាប់ទទួលនិងទាក់ចាប់គ្រាប់លំអង (Pollen) ដើម្បីចាប់ផ្តើមដំណើរការដំណុះលំអង។ | ដូចជាចំណតយន្តហោះនៅលើអគារខ្ពស់ (កេសរញី) ដែលមានផ្ទៃស្អិត ដើម្បីឱ្យយន្តហោះ (គ្រាប់លំអង) អាចចុះចតនិងនៅជាប់បានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Rosaceae (អម្បូររុក្ខជាតិផ្កាកុលាប) | ជាអម្បូររុក្ខជាតិដ៏ធំមួយដែលមានរួមបញ្ចូលទាំងរុក្ខជាតិផ្កាលម្អ (ដូចជាកុលាប) និងដើមឈើហូបផ្លែសេដ្ឋកិច្ចជាច្រើនដែលត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងការសិក្សា ដូចជា ប៉ោម សារី និង គ្វីន (Quince) ដែលមានប្រព័ន្ធបន្តពូជស្រដៀងៗគ្នា។ | ដូចជាត្រកូលគ្រួសារដ៏ធំមួយ (ត្រកូល "រស់") ដែលសមាជិកគ្រួសារមានទាំងអ្នកចម្រៀង (ផ្កាលម្អ) និងអ្នកជំនួញ (ឈើហូបផ្លែ) ប៉ុន្តែពួកគេមានហ្សែន និងទម្រង់មុខស្រដៀងៗគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
