បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាទិន្នផលទាបនៃជីវម៉ាស់ និងបរិមាណសារធាតុជ្រលក់ពណ៌ធម្មជាតិ (Indigo dye) ដែលទទួលបានពីរុក្ខជាតិ Kram Ngo (Indigofera suffruticosa) នៅក្នុងតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍ចំនួនពីរនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី Colchicine ក្នុងកម្រិតខុសៗគ្នាដើម្បីបង្កើតពហុប្លូអ៊ីត (Polyploidy) និងវាស់ស្ទង់ការលូតលាស់ប្រៀបធៀប។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Diploid Plants (Untreated Control) រុក្ខជាតិ Diploid (មិនប្រើប្រាស់ Colchicine) |
រុក្ខជាតិលូតលាស់បានខ្ពស់ មានចំនួនថ្នាំង មែក និងស្លឹករួម (Compound leaves) ច្រើន។ អត្រាគ្រាប់ពូជលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិធម្មតាមាន ១០០%។ | ទំហំផ្ទៃក្រឡាស្លឹក និងទម្ងន់ស្រស់នៃសន្លឹកនីមួយៗមានកម្រិតទាប ដែលធ្វើឱ្យការទាញយកទិន្នផលសារធាតុជ្រលក់ពណ៌មិនសូវបានច្រើន។ | អត្រាគ្រាប់ពូជលូតលាស់ធម្មតា ១០០% ប៉ុន្តែទិន្នផលជីវម៉ាស់សន្លឹក (Leaflet biomass) មានកម្រិតទាបបំផុត។ |
| Tetraploid Plants (0.10% Colchicine for 6-12 hours) រុក្ខជាតិ Tetraploid (បង្កើតឡើងដោយប្រើ Colchicine ០,១០%) |
មានទំហំផ្ទៃក្រឡាស្លឹកធំ និងទម្ងន់ស្រស់នៃសន្លឹកនីមួយៗខ្ពស់ជាងរុក្ខជាតិធម្មតាយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការផលិតសារធាតុជ្រលក់ពណ៌ចំនួនច្រើន។ | កម្ពស់រុក្ខជាតិទាបជាងមុន ចំនួនមែក និងស្លឹករួមមានតិចជាងរុក្ខជាតិធម្មតា ហើយមានអត្រាកូនរុក្ខជាតិលូតលាស់មិនប្រក្រតីច្រើននៅពេលបណ្តុះដំបូង។ | ការប្រើសូលុយស្យុង Colchicine ០,១០% ត្រាំរយៈពេល ៦ ម៉ោង ផ្តល់រុក្ខជាតិ Tetraploid ចំនួន ៦០% ដែលមានទម្ងន់ស្រស់ និងផ្ទៃក្រឡាសន្លឹកខ្ពស់ជាងគេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវសារធាតុគីមីពិសេស កន្លែងបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិ និងឧបករណ៍វិភាគកម្រិតខ្ពស់នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តសាកនណាខន (Sakon Nakhon) ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid)។ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់គ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិលក្ខណ៍ ឬរុក្ខជាតិត្រាំ (Indigofera suffruticosa) ក្នុងស្រុកថៃ។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ភាគខាងជើង និងឦសានរបស់យើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយរុក្ខជាតិនេះដុះដោយធម្មជាតិនៅកម្ពុជាស្រាប់។
វិធីសាស្រ្តនៃការបង្កើនទិន្នផលជីវម៉ាស់រុក្ខជាតិលក្ខណ៍ដោយប្រើប្រាស់ពហុប្លូអ៊ីត (Polyploidy) នេះ គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តបច្ចេកទេសកែលម្អពូជនេះអាចជួយបង្កើនប្រាក់ចំណូលដោយផ្ទាល់ដល់សហគមន៍តម្បាញប្រពៃណី និងជំរុញឧស្សាហកម្មវាយនភណ្ឌធម្មជាតិប្រកបដោយចីរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Polyploidy (ពហុប្លូអ៊ីត) | ស្ថានភាពដែលកោសិការបស់រុក្ខជាតិមានសំណុំក្រូម៉ូសូមលើសពីពីរ (ឧទាហរណ៍ ៣ ឬ ៤ សំណុំ) ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានទំហំធំជាងធម្មតា មានស្លឹកធំៗ និងមានភាពធន់ទ្រាំខ្ពស់ទៅនឹងបរិស្ថាន។ | ដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅប្លង់សាងសង់ផ្ទះទុកច្រើនក្បាល ដើម្បីឱ្យជាងអាចយកទៅសាងសង់ផ្ទះបានធំ និងរឹងមាំជាងមុន។ |
| Colchicine (កូលឈីស៊ីន) | សារធាតុគីមីម្យ៉ាងចម្រាញ់ចេញពីរុក្ខជាតិ ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីទប់ស្កាត់ឬពន្យឺតការបែងចែកកោសិកា (Mitosis) ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យក្រូម៉ូសូមក្នុងកោសិកាកើនឡើងទ្វេដង។ | ដូចជាប៉ូលីសចរាចរណ៍ដែលឃាត់ឡានមិនឱ្យបំបែកផ្លូវគ្នា ធ្វើឱ្យឡានផ្តុំគ្នាកើនឡើងទ្វេដងនៅលើផ្លូវតែមួយ។ |
| Tetraploid (តេត្រាប្លូអ៊ីត) | ប្រភេទកោសិកាឬរុក្ខជាតិដែលមានសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួន៤ (4n) ដែលជាលទ្ធផលជោគជ័យនៃការធ្វើឱ្យក្រូម៉ូសូមកើនឡើងទ្វេដងពីរុក្ខជាតិធម្មតា (Diploid ដែលមានតែ 2n)។ | ដូចជាការដំឡើងម៉ាស៊ីនរថយន្តពីប្រើស៊ីឡាំង២ ទៅជាស៊ីឡាំង៤ ដែលធ្វើឱ្យវាមានកម្លាំងខ្លាំងជាងមុន។ |
| Mixoploid (មិចសូប្លូអ៊ីត) | រុក្ខជាតិដែលមានកោសិកាចម្រុះគ្នា ពោលគឺមានទាំងកោសិកាធម្មតា (Diploid) និងកោសិកាដែលមានក្រូម៉ូសូមច្រើន (Tetraploid) ដុះលាយឡំគ្នានៅក្នុងរុក្ខជាតិតែមួយ ដោយសារការបំប្លែងមិនបាន១០០%។ | ដូចជាជញ្ជាំងផ្ទះដែលសាងសង់ឡើងដោយការលាយឡំគ្នារវាងឥដ្ឋពីរប្រភេទ គឺឥដ្ឋតូច និងឥដ្ឋធំ។ |
| Flow Cytometry (ការវិភាគកោសិកាដោយប្រើពន្លឺ) | បច្ចេកវិទ្យាប្រើពន្លឺឡាស៊ែរដើម្បីរាប់ចំនួន វាស់ទំហំ និងកំណត់បរិមាណ DNA (ក្រូម៉ូសូម) របស់កោសិការាប់ពាន់យ៉ាងលឿននៅពេលវាហូរឆ្លងកាត់ម៉ាស៊ីនក្នុងសូលុយស្យុងរាវ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនទំនិញនៅផ្សារទំនើប ដែលអាចរាប់ និងដឹងពីប្រភេទអីវ៉ាន់នីមួយៗបានយ៉ាងលឿននៅពេលវាឆ្លងកាត់ពន្លឺក្រហម។ |
| Mitotic division (ការបែងចែកកោសិកាមីតូស) | ដំណើរការធម្មតានៃការបែងចែកកោសិកាមេមួយទៅជាកោសិកាកូនពីរ ដែលមានទម្រង់ និងចំនួនក្រូម៉ូសូមដូចគ្នាបេះបិទ ដើម្បីទ្រទ្រង់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការកាត់នំខេកមួយជាពីរចំណែកស្មើគ្នា ហើយចំណែកនីមួយៗអាចរីកធំក្លាយជានំខេកពេញលេញម្តងទៀតដោយខ្លួនឯង។ |
| Hypocotyl (អ៊ីប៉ូកូទីល) | ផ្នែកនៃដើមរបស់កូនរុក្ខជាតិដែលទើបនឹងដុះចេញពីគ្រាប់ ស្ថិតនៅខាងក្រោមស្លឹកដំបូង (Cotyledon) និងខាងលើឫស វាដើរតួក្នុងការរុញកូនស្លឹកឱ្យងើបចេញពីដី។ | ដូចជាករបស់កូនរុក្ខជាតិ ដែលខំប្រឹងរុញក្បាល (ស្លឹក) ឱ្យងើបចេញពីដីដើម្បីទៅទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
