Original Title: การสร้างหม่อน Tetraploid จากหม่อนที่มีความต้านทานโรครากเน่า Mulberry Polyploid Breeding from the Root Rot Disease Resistant Variety
Source: doi.org/10.14456/thaidoa-agres.1997.17
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការបង្កាត់ពូជមន Polyploid ពីពូជដែលធន់នឹងជំងឺរលួយឫស

ចំណងជើងដើម៖ การสร้างหม่อน Tetraploid จากหม่อนที่มีความต้านทานโรครากเน่า Mulberry Polyploid Breeding from the Root Rot Disease Resistant Variety

អ្នកនិពន្ធ៖ Prachachart Noppavong (Sakon Nakhon Sericultural Experiment Station), Somrong Vichana (Sakon Nakhon Sericultural Experiment Station)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1997, Thai Agricultural Research Journal

វិស័យសិក្សា៖ Agriculture

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងបង្កើតពូជមន Tetraploid ពីពូជ Kunpai ដែលមានភាពធន់នឹងជំងឺរលួយឫស ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះក្នុងការបង្កាត់ពូជមន Triploid នាពេលអនាគត។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយប្រើប្រាស់សូលុយស្យុងកូលស៊ីស៊ីន (Colchicine) ដើម្បីជំរុញការផ្លាស់ប្តូរចំនួនក្រូម៉ូសូមនៅលើមែកមន។

ការរៀបចំមែកមនពូជ Kunpai ចំនួន ៣០០ មែក ចែកជា ៦ ក្រុម (Preparation of cuttings)
ការន្តក់សូលុយស្យុងកូលស៊ីស៊ីន ០,៤% (0.4% Colchicine treatment) លើពន្លកកំពូល ២ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ ក្នុងរយៈពេលពី ១ ទៅ ៥ ថ្ងៃ
ការរាប់ចំនួនក្រូម៉ូសូមដោយប្រើចុងស្លឹក (Chromosome counting using leaf-tip) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីលក្ខណៈ Tetraploid

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

ក្រោយការព្យាបាលរយៈពេល ១ ខែ មានកូនមនចំនួន ៩៧ ដើមបានបង្ហាញលក្ខណៈជា Tetraploid តាមរយៈការសង្កេតរូបរាងខាងក្រៅ។
បន្ទាប់ពីការដាំក្នុងចម្ការ និងរាប់ក្រូម៉ូសូមជាក់ស្តែង មានតែរុក្ខជាតិ ៣ ដើមប៉ុណ្ណោះ (ស្មើនឹងអត្រាជោគជ័យ ១,២%) ដែលរក្សាបានលក្ខណៈ Tetraploid ថេរពិតប្រាកដ (2n=56)។
រុក្ខជាតិ Tetraploid ដែលទទួលបានជោគជ័យទាំង ៣ ដើមនេះ គឺសុទ្ធសឹងតែទទួលបានពីក្រុមដែលប្រើប្រាស់សូលុយស្យុង Colchicine ក្នុងរយៈពេល ៣ ថ្ងៃជាប់គ្នា។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
0.4% Colchicine Treatment for 3 days ការព្យាបាលដោយសូលុយស្យុង Colchicine ០,៤% រយៈពេល ៣ ថ្ងៃ	ជាវិធីសាស្ត្រតែមួយគត់ដែលទទួលបានជោគជ័យក្នុងការបង្កើតរុក្ខជាតិ Tetraploid ថេរ (Stable tetraploid)។	មានអត្រាជោគជ័យទាបខ្លាំង (ត្រឹមតែ ១,២%) និងទាមទារការថែទាំយ៉ាងដិតដល់។	ទទួលបានរុក្ខជាតិ Tetraploid ពិតប្រាកដចំនួន ៣ ដើម ដែលមានក្រូម៉ូសូម 2n=56។
0.4% Colchicine Treatment for 1, 2, 4, 5 days ការព្យាបាលដោយសូលុយស្យុង Colchicine ០,៤% រយៈពេល ១, ២, ៤ និង ៥ ថ្ងៃ	អាចជំរុញឲ្យមានការផ្លាស់ប្តូររូបរាងខាងក្រៅ (Morphological changes) ក្នុងដំណាក់កាលដំបូង។	រុក្ខជាតិងាកទៅរកសភាពដើមវិញ (Diploid) ពេលដាំក្នុងចម្ការ ឬអាចស្លាប់ប្រសិនបើប្រើប្រាស់រយៈពេលយូរ (៤-៥ ថ្ងៃ)។	មិនទទួលបានរុក្ខជាតិ Tetraploid ថេរនោះទេ (អត្រាជោគជ័យ ០%)។
Control (Distilled water for 5 days) ការតំណក់ទឹកកັ່ນរយៈពេល ៥ ថ្ងៃ (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ)	មិនចំណាយលើសារធាតុគីមី និងមិនបង្កហានិភ័យពុលដល់កោសិការុក្ខជាតិ។	មិនអាចបង្កើតបំរែបំរួលក្រូម៉ូសូម (Polyploidy) បានឡើយ។	ទទួលបានតែរុក្ខជាតិ Diploid ធម្មតា (2n=28) ឬស្លាប់ដោយសារការតំណក់ទឹកយូរពេក។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះទាមទារការចំណាយលើសារធាតុគីមីមន្ទីរពិសោធន៍ និងឧបករណ៍អុបទិកដែលមានកម្រិតពង្រីកខ្ពស់សម្រាប់ការរាប់ក្រូម៉ូសូម។

Chemicals: ត្រូវការសារធាតុគីមីសំខាន់ៗដូចជា Colchicine 0.4%, Ethyl alcohol, Schiff's reagent, 1N-HCl និង Iron-acetocarmine 1%។
Hardware: មីក្រូទស្សន៍ (Microscope) ដែលមានសមត្ថភាពពង្រីកដល់ទៅ ១០០០ ដង សម្រាប់សង្កេតមើលក្រូម៉ូសូមនៅចុងស្លឹក។
Biological Material: មែកមនពូជ Kunpai (ឬពូជក្នុងស្រុកផ្សេងទៀត) ដែលមានភាពធន់នឹងជំងឺរលួយឫស។
Time: ត្រូវការពេលវេលាយ៉ាងតិច ៦ ខែ សម្រាប់ការសង្កេតការលូតលាស់ ការដាំក្នុងចម្ការ និងការរាប់ក្រូម៉ូសូមបញ្ជាក់។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយពិសោធន៍សូត្រ Sakon Nakhon ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីស្រដៀងទៅនឹងខេត្តជាប់ព្រំដែនរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តោតតែលើពូជមន Kunpai មួយប៉ុណ្ណោះ ដែលមានន័យថាអត្រាជោគជ័យអាចប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តលើពូជមនក្នុងស្រុកផ្សេងទៀតរបស់កម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋាននៃការប្រើប្រាស់ Colchicine គឺអាចយកមកអនុវត្តជាទូទៅបាន។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កើតពូជមន Tetraploid នេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការស្តារ និងអភិវឌ្ឍន៍ឧស្សាហកម្មផលិតសូត្រ។

វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): អាចប្រើប្រាស់ពិធីការ (Protocol) នេះដើម្បីបង្កាត់ពូជមនក្នុងស្រុកឲ្យក្លាយជាពូជ Triploid ដែលមានស្លឹកធំ ក្រាស់ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ចំណីដង្កូវនាង។
ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ និងសៀមរាប: ជាតំបន់ដែលមានសក្តានុពលក្នុងការដាំដុះមន និងចិញ្ចឹមដង្កូវនាង ហើយអាចប្រឈមនឹងជំងឺរលួយឫស ដូច្នេះការពង្រឹងពូជធន់នឹងជំងឺតាមរយៈការបង្កាត់ Polyploid គឺមានប្រយោជន៍។
មជ្ឈមណ្ឌលសូត្រជាតិ (National Silk Centre): អាចសហការជាមួយអ្នកស្រាវជ្រាវដើម្បីអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះ ក្នុងការបង្កើតពូជមនដែលមានគុណភាពស្លឹកល្អប្រសើរ ជួយបង្កើនទិន្នផលសរសៃសូត្រ។

ទោះបីជាអត្រាជោគជ័យនៃការបង្កើតរុក្ខជាតិ Tetraploid មានកម្រិតទាបក៏ដោយ វាជាជំហានដ៏ចាំបាច់មួយក្នុងការឈានទៅរកការបង្កាត់ពូជមន Triploid ដែលមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់អនាគតកសិកម្មកម្ពុជា។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំមែកដាំ និងសារធាតុគីមី (Preparation): កាត់មែកមនពូជដែលធន់នឹងជំងឺ (ឧទាហរណ៍ ពូជក្នុងស្រុក) ប្រវែងប្រហែល ២០ សង់ទីម៉ែត្រ ហើយរៀបចំសូលុយស្យុង Colchicine កំហាប់ ០,៤% ដោយប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ព្រោះវាជាសារធាតុពុល។
ការន្តក់សារធាតុគីមី (Treatment Application): តំណក់សូលុយស្យុង Colchicine ០,៤% ទៅលើពន្លកកំពូលនៃមែកមនចំនួន ២ ដងក្នុងមួយថ្ងៃ (ព្រឹក និងល្ងាច) រយៈពេល ៣ ថ្ងៃជាប់គ្នា ដែលជារយៈពេលផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុត។
ការតាមដានលក្ខណៈរូបរាង (Morphological Screening): ក្រោយរយៈពេល ១ ខែ ត្រូវសង្កេតមើលពន្លកថ្មី។ ជ្រើសរើសកូនមនដែលមានលក្ខណៈជា Tetraploid ដូចជា៖ ស្លឹកមានពណ៌បៃតងចាស់ ផ្ទៃស្លឹកគ្រើម កម្រាស់ក្រាស់ និងទំហំស្លឹកធំជាងធម្មតា។
ការបញ្ជាក់ចំនួនក្រូម៉ូសូម (Chromosome Counting): យកចុងស្លឹក (Leaf-tip) របស់រុក្ខជាតិដែលសង្ស័យ មកឆ្លងកាត់ការត្រាំក្នុង Schiff's reagent និងលាបពណ៌ដោយ Iron-acetocarmine 1% រួចយកទៅពិនិត្យរាប់ក្រូម៉ូសូមក្រោម Microscope កម្រិតពង្រីក 1000x ដើម្បីបញ្ជាក់ថាមាន 2n=56។
ការបង្កាត់ពូជបន្ត (Triploid Breeding): រក្សារុក្ខជាតិ Tetraploid (2n=56) ដែលទទួលបានជោគជ័យទុកជាមេពូជ ហើយធ្វើការបង្កាត់កាត់ជាមួយរុក្ខជាតិ Diploid ធម្មតា (2n=28) ដើម្បីបង្កើតជាពូជមន Triploid ថ្មីដែលគ្មានគ្រាប់ និងមានទិន្នផលស្លឹកខ្ពស់។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Tetraploid (តេត្រាផ្លូអ៊ីត / រុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូម ៤ ឈុត)	ជាទម្រង់មួយនៃរុក្ខជាតិដែលមានសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួន ៤ ឈុត (4n=56) នៅក្នុងកោសិការបស់វា ដែលភាគច្រើនធ្វើឲ្យរុក្ខជាតិនោះមានស្លឹកធំ ក្រាស់ ពណ៌បៃតងចាស់ និងលូតលាស់បានល្អជាងធម្មតា។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេបង្កើតវាដើម្បីទុកជាមេពូជសម្រាប់យកទៅបង្កាត់បន្ត។	ប្រៀបដូចជាការថតចម្លងសៀវភៅប្លង់សាងសង់ពី ២ ក្បាល ទៅ ៤ ក្បាល ទុកក្នុងរាងកាយតែមួយ ដែលធ្វើឲ្យរុក្ខជាតិនោះសាងសង់សរីរាង្គ (ស្លឹក ដើម) បានធំជាងមុន។
Diploid (ឌីផ្លូអ៊ីត / រុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូម ២ ឈុត)	ជារបៀបរៀបចំក្រូម៉ូសូមតាមធម្មជាតិរបស់សត្វនិងរុក្ខជាតិភាគច្រើន រួមទាំងមនពូជ Kunpai ផងដែរ ដែលមានសំណុំក្រូម៉ូសូមចំនួន ២ ឈុត (2n=28) ដោយមួយឈុតទទួលបានពីមេ និងមួយឈុតទៀតទទួលបានពីបា។	ប្រៀបដូចជាការមានស្បែកជើងមួយគូ ដែលមានម្ខាងឆ្វេង និងម្ខាងស្តាំជាស្តង់ដារធម្មតា។
Triploid (ទ្រីផ្លូអ៊ីត / រុក្ខជាតិដែលមានក្រូម៉ូសូម ៣ ឈុត)	ជាលទ្ធផលនៃការបង្កាត់កាត់គ្នារវាងរុក្ខជាតិ Diploid (2n) និង Tetraploid (4n) បង្កើតបានជារុក្ខជាតិកូនកាត់ដែលមានក្រូម៉ូសូម ៣ ឈុត (3n)។ មនប្រភេទនេះមិនអាចបង្កើតគ្រាប់ពូជបានទេ តែវាផ្តល់ទិន្នផលស្លឹកខ្ពស់បំផុត និងមានគុណភាពល្អស័ក្តិសមសម្រាប់ធ្វើជាចំណីដង្កូវនាង។	ដូចជាសត្វលាដែលកើតចេញពីការបង្កាត់រវាងសេះនិងលា វាមានកម្លាំងខ្លាំងនិងរឹងមាំ តែមិនអាចបន្តពូជមានកូនបាន (គ្មានគ្រាប់)។
Colchicine (កូលស៊ីស៊ីន)	ជាសារធាតុគីមីមួយប្រភេទដែលគេប្រើប្រាស់ក្នុងការពិសោធន៍ ដើម្បីរារាំងដំណើរការបំបែកកោសិការុក្ខជាតិ ធ្វើឲ្យក្រូម៉ូសូមដែលថតចម្លងរួចមិនអាចខិតចេញពីគ្នាបាន ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យចំនួនក្រូម៉ូសូមនៅក្នុងកោសិកាកើនឡើងទ្វេដង (ពី Diploid ទៅជា Tetraploid)។	ដូចជាថ្នាំស្ពឹកដែលបញ្ឈប់កោសិការុក្ខជាតិមិនឲ្យចែកផ្លូវគ្នា ធ្វើឲ្យពួកវានៅរួមគ្នាហើយក្លាយជាកោសិកាធំមួយដែលមានទិន្នន័យ (ក្រូម៉ូសូម) ទ្វេដង។
Hydrolysis (អ៊ីដ្រូលីស / ការរំលាយដោយអាស៊ីត)	នៅក្នុងដំណើរការរៀបចំកោសិកាដើម្បីមើលក្រូម៉ូសូម នេះជាការប្រើប្រាស់អាស៊ីត (1N-HCl) នៅសីតុណ្ហភាព ៦០ អង្សាសេ ដើម្បីរំលាយសារធាតុភ្ជាប់កោសិកា ធ្វើឲ្យជញ្ជាំងកោសិកាចុងស្លឹកទន់ ងាយស្រួលក្នុងការជ្រលក់ពណ៌ និងញែកកោសិកាចេញពីគ្នា។	ដូចជាការស្ងោរសាច់ជាមួយថ្នាំបន្ទន់ ធ្វើឲ្យសាច់ផុយ ដើម្បីងាយស្រួលពន្លាវាចេញពីគ្នាសរសៃៗបែបនោះដែរ។
Squashing (ការសង្កត់កោសិកា)	ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដោយការប្រើម្រាមដៃសង្កត់សន្លឹកកញ្ចក់ស្តើង (Cover glass) ពីលើសំណាកចុងស្លឹកមនឲ្យសំប៉ែត ដើម្បីឲ្យកោសិកាក្រាលស្តើងស្មើគ្នា និងមិនត្រួតស៊ីគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឲ្យពន្លឺឆ្លងកាត់បានល្អ និងអាចមើលឃើញក្រូម៉ូសូមច្បាស់នៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍។	ដូចជាការយកកញ្ចក់សង្កត់ពីលើដុំបាយឲ្យសំប៉ែត ដើម្បីឲ្យគ្រាប់បាយនីមួយៗរាយប៉ាយចេញពីគ្នា ងាយស្រួលមើលនិងរាប់ចំនួន។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖