បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការស្វែងរកលក្ខខណ្ឌល្អបំផុតសម្រាប់ការបំបែកប្រូតូប្លាស (Protoplast) ពីកាលុស (Callus) និងកោសិកាព្យួរ (Cell suspension) របស់សណ្តែកសៀង (Glycine max L.) សម្រាប់ការងារបង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់កំហាប់អង់ស៊ីមខុសៗគ្នា ដើម្បីរំលាយជញ្ជាំងកោសិកាសណ្តែកសៀងនៅដំណាក់កាលលូតលាស់ខ្លាំង (Log phase)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Protoplast Isolation from Callus ការបំបែកប្រូតូប្លាសពីកាលុស (Callus) |
ងាយស្រួលក្នុងការប្រមូលកោសិកាដំបូងពីការបណ្តុះជាលិកា និងអាចទទួលបានទិន្នផលប្រូតូប្លាសច្រើនប្រសិនបើប្រើប្រាស់កាលុសប្រភេទ Friable ល្អ។ | ត្រូវការកំហាប់អង់ស៊ីមខ្ពស់ជាង (Cellulase ៤%) និងទាមទារការជ្រើសរើសប្រភេទកាលុសយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។ | ទទួលបានទិន្នផលប្រូតូប្លាសខ្ពស់បំផុតនៅពេលប្រើ Cellulase ៤%, Macerozyme ០,៥%, កំហាប់ Mannitol ១១-១៣% ក្នុងកម្រិត pH ៥,៦ រយៈពេល ២ម៉ោង។ |
| Protoplast Isolation from Cell Suspension ការបំបែកប្រូតូប្លាសពីកោសិកាព្យួរ (Cell Suspension) |
កោសិកាមានលក្ខណៈបែកខ្ញែកស្រាប់ ដែលធ្វើឱ្យអង់ស៊ីមងាយជ្រាបចូល និងទាមទារកំហាប់អង់ស៊ីមទាបជាង (Cellulase ៣%)។ | ត្រូវការពេលវេលាបន្ថែមដើម្បីបណ្តុះកាលុសឱ្យក្លាយជាកោសិកាព្យួរក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវមុននឹងធ្វើការបំបែកប្រូតូប្លាស។ | ទទួលបានទិន្នផលល្អបំផុតនៅពេលប្រើ Cellulase ៣%, Macerozyme ០,៥%, កំហាប់ Mannitol ១០% ក្នុងកម្រិត pH ៥,២ រយៈពេល ២ម៉ោង។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះតម្រូវឱ្យមានអង់ស៊ីមរំលាយជញ្ជាំងកោសិកា សារធាតុគីមីសម្រាប់បណ្តុះជាលិកា និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (បោះពុម្ពឆ្នាំ ១៩៩៥) ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងជាក់លាក់ឈ្មោះ សជ.៤ (SJ.4)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលអាចនឹងមានការប្រែប្រួលដោយសារពូជសណ្តែកសៀងក្នុងស្រុក (ដូចជាពូជសណ្តែកសៀងនៅចំការលើ ខេត្តកំពង់ចាម) អាចមានកម្រិតភាពស៊ាំ និងការឆ្លើយតបទៅនឹងអង់ស៊ីម ឬអរម៉ូនខុសពីពូជនេះ។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យស្រាវជ្រាវជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការអភិវឌ្ឍពូជដំណាំ Glycine max L.។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំមួយសម្រាប់អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រកម្ពុជាក្នុងការបោះជំហានទៅរកការស្រាវជ្រាវកាត់តហ្សែនរុក្ខជាតិ ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Protoplast (ប្រូតូប្លាស) | កោសិការុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេរំលាយ ឬដកយកជញ្ជាំងកោសិកា (Cell wall) ដ៏រឹងចេញ ដោយនៅសល់តែភ្នាសកោសិកា និងស៊ីតូប្លាសខាងក្នុង។ គេប្រើប្រាស់វាជាទូទៅសម្រាប់ការបង្កាត់ពូជដោយបញ្ចូលកោសិកាពីរចូលគ្នា (Somatic hybridization) ឬការបញ្ចូលហ្សែនថ្មី។ | ដូចជាស៊ុតដែលត្រូវបានគេបកសំបកដ៏រឹងខាងក្រៅចេញ ដោយនៅសល់តែភ្នាសស្ដើងរុំព័ទ្ធផ្នែកពណ៌ស និងក្រហមខាងក្នុង។ |
| Callus (កាលុស) | បណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានទម្រង់ ឬមុខងារច្បាស់លាស់ (Undifferentiated cells) ដែលដុះចេញពីកោសិកាដើម នៅពេលគេកាត់វាទៅដាក់បណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិតដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម និងអរម៉ូនលូតលាស់។ | ដូចជាដុំដីឥដ្ឋទន់ៗដែលមិនទាន់បានសូនជារូបរាងអ្វីមួយច្បាស់លាស់នៅឡើយ តែគេអាចយកវាទៅច្នៃជារបស់អ្វីក៏បាន។ |
| Cell Suspension (កោសិកាព្យួរ ឬការបណ្តុះកោសិកាក្នុងរាវ) | បច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិ (ច្រើនតែបានពីកាលុស) ឱ្យរស់នៅនិងបំបែកខ្លួនដោយសេរីក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ ដែលមានម៉ាស៊ីនក្រឡុកជាប់ជានិច្ច ដើម្បីកុំឱ្យកោសិកាជាប់គ្នាជាដុំ ងាយស្រួលដល់អង់ស៊ីមជ្រាបចូលកាត់ផ្តាច់ជញ្ជាំងកោសិកា។ | ដូចជាការយកគ្រាប់តូចៗទៅកូរក្នុងកែវទឹកកុំឱ្យឈប់ ដើម្បីឱ្យគ្រាប់ទាំងនោះអណ្តែតវិលវល់ និងមិនជាប់គ្នាជាដុំនៅបាតកែវ។ |
| Cellulase (សែលុយឡាស) | ជាប្រភេទអង់ស៊ីមដែលត្រូវបានគេប្រើប្រាស់នៅក្នុងការពិសោធន៍សម្រាប់រំលាយសែលុយឡូស (Cellulose) ដែលជាសមាសធាតុចម្បង និងរឹងបំផុតរបស់ជញ្ជាំងកោសិការុក្ខជាតិ ដើម្បីទាញយកប្រូតូប្លាស។ | ដូចជាថ្នាំរំលាយពិសេសដែលគេប្រើសម្រាប់រំលាយរបងបេតុង (ជញ្ជាំងកោសិកា) ដើម្បីអាចចូលទៅដល់តួផ្ទះខាងក្នុងបាន។ |
| Macerozyme (ម៉ាសេរ៉ូហ្ស៊ីម) | ជាអង់ស៊ីមម្យ៉ាងទៀតដែលប្រើរួមជាមួយ Cellulase មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការរំលាយសារធាតុ Pectin ដែលជាកាវតភ្ជាប់កោសិការុក្ខជាតិមួយទៅកោសិកាមួយទៀត ធ្វើឱ្យកោសិកាបែកចេញពីគ្នាដាច់ដោយឡែកៗ។ | ដូចជាទឹកថ្នាំដែលរំលាយស៊ីម៉ងត៍ដែលបិទភ្ជាប់ឥដ្ឋពីរដុំចូលគ្នា ធ្វើឱ្យឥដ្ឋនីមួយៗរបេះចេញពីគ្នាបានយ៉ាងងាយ។ |
| Log phase (ដំណាក់កាលលូតលាស់លឿន) | ជាដំណាក់កាលដែលកោសិកាកំពុងធ្វើការបំបែកខ្លួន និងលូតលាស់យ៉ាងសកម្មនិងលឿនបំផុត (Exponential growth) ក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ ក្នុងវគ្គនេះ ជញ្ជាំងកោសិកានៅស្ដើងងាយស្រួលដល់ការប្រើអង់ស៊ីមរំលាយ។ | ដូចជាវ័យជំទង់របស់មនុស្ស ដែលជារ័យកំពុងលូតលាស់កម្ពស់ និងរាងកាយយ៉ាងលឿនបំផុតជាងវ័យផ្សេងៗទៀត។ |
| Osmotic pressure (សម្ពាធអូស្មូស) | កម្លាំងសម្ពាធនៃសូលុយស្យុងដែលត្រូវគ្រប់គ្រង (ក្នុងអត្ថបទនេះប្រើសារធាតុ Mannitol) ដើម្បីការពារកុំឱ្យប្រូតូប្លាសដែលគ្មានជញ្ជាំងកោសិកា ស្រូបទឹកពីខាងក្រៅច្រើនពេកបណ្តាលឱ្យផ្ទុះបែក ឬបាត់បង់ទឹកចេញមកក្រៅបណ្តាលឱ្យស្វិត។ | ដូចជាការរក្សាសម្ពាធខ្យល់ និងទឹកក្នុងប៉េងប៉ោងស្តើងមួយឱ្យនៅល្មម ដើម្បីកុំឱ្យប៉េងប៉ោងនោះតឹងពេករហូតដល់ផ្ទុះបែក ឬធូរពេករហូតដល់ស្វិតជ្រួញ។ |
| Cell regeneration (ការកកើតកោសិកាឡើងវិញ) | ដំណើរការដែលប្រូតូប្លាសមានសមត្ថភាពអាចបង្កើតជញ្ជាំងកោសិកាថ្មីរបស់វាឡើងវិញ ហើយចាប់ផ្តើមបំបែកខ្លួន (Cell division) ដើម្បីលូតលាស់ជាកោសិកា ឬកូនរុក្ខជាតិថ្មី ក្រោយពីត្រូវផ្ទេរទៅមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះថ្មីដែលគ្មានអង់ស៊ីមរំលាយ។ | ដូចជាសត្វពស់ដែលទើបតែសកស្រទាប់ស្បែកចាស់ចេញ ហើយចាប់ផ្តើមបង្កើតស្រទាប់ស្បែកថ្មីឡើងវិញដើម្បីការពារខ្លួន និងបន្តការរស់នៅ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
