បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីដំណាក់កាលនៃការអភិវឌ្ឍ និងការលូតលាស់របស់ពូជសណ្តែកសៀង Glycine max (L.) Merrill ឈៀងម៉ៃ ៣ (Chiang Mai 3) នៅក្នុងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា ដើម្បីកំណត់ពេលវេលាប្រមូលផលដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការផលិតគ្រាប់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការឈៀងម៉ៃ ក្នុងអំឡុងឆ្នាំ២០០០ និង២០០១ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបសក្ដានុពលនៃការលូតលាស់រវាងរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Dry Season Cultivation ការដាំដុះសណ្តែកសៀងនៅរដូវប្រាំង |
អត្រាដាក់ផ្លែខ្ពស់នៅតាមថ្នាំង ទិន្នផលគ្រាប់ពូជមានគុណភាពល្អ និងមានកម្រិតសំណើមទាប (១៥.៦%) សមស្របសម្រាប់ការស្តុកទុកដោយមិនចាំបាច់សម្ងួតយូរ។ | ត្រូវការរយៈពេលយូរជាងរដូវវស្សា (១០០ ថ្ងៃ) ដើម្បីឈានដល់ការប្រមូលផល និងតម្រូវឱ្យមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រពជាចាំបាច់។ | ពេលវេលាប្រមូលផលដ៏ល្អបំផុតគឺ ១០០ ថ្ងៃក្រោយពេលដុះពន្លក ដែលផ្តល់អត្រាដំណុះ និងភាពរឹងមាំនៃគ្រាប់ពូជខ្ពស់បំផុត។ |
| Wet Season Cultivation ការដាំដុះសណ្តែកសៀងនៅរដូវវស្សា |
រយៈពេលលូតលាស់និងប្រមូលផលខ្លីជាង (៨៨ ថ្ងៃ) ដើមមានថ្នាំងច្រើនជាង (១៨-២៥ ថ្នាំង) និងមានចំនួនផ្កាសរុបច្រើនជាងធៀបនឹងរដូវប្រាំង។ | កម្រិតសំណើមគ្រាប់ពូជពេលប្រមូលផលនៅខ្ពស់ (១៦.៣ - ២៣.៣%) ដែលទាមទារការសម្ងួតបន្ទាន់បន្ថែមដើម្បីជៀសវាងការខូចគុណភាព និងការធ្លាក់ចុះអត្រាដំណុះ។ | ពេលវេលាប្រមូលផលដ៏ល្អបំផុតគឺ ៨៨ ថ្ងៃក្រោយពេលដុះពន្លក ដើម្បីទទួលបានគុណភាពគ្រាប់ពូជខ្ពស់បំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារទីតាំងកសិកម្មស្តង់ដារ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់វាយតម្លៃកម្រិតសំណើម និងគុណភាពគ្រាប់ពូជ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការឈៀងម៉ៃ (Chiang Mai Field Crops Research Centre) ប្រទេសថៃ ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចក្ដៅសើមចន្លោះឆ្នាំ២០០០-២០០១។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ (រដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា) និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នា ដែលអនុញ្ញាតឱ្យកសិករកម្ពុជាអាចយកលទ្ធផលនេះទៅអនុវត្តបានដោយផ្ទាល់។
លទ្ធផលនៃការស្រាវជ្រាវនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការផលិតគ្រាប់ពូជសណ្តែកសៀងពូជមិនកំណត់ការលូតលាស់ (Indeterminate) នៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃរដូវកាលទៅលើការលូតលាស់របស់សណ្តែកសៀង ជួយឱ្យកសិករនិងអ្នកផលិតគ្រាប់ពូជអាចគ្រប់គ្រងពេលវេលាប្រមូលផល ការសម្ងួត និងរក្សាគុណភាពគ្រាប់ពូជបានល្អប្រសើរ កាត់បន្ថយការខាតបង់ក្រោយពេលប្រមូលផល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Indeterminate growth habit (ទម្លាប់លូតលាស់គ្មានដែនកំណត់) | ប្រភេទនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ដែលដើមរបស់វានៅតែបន្តលូតលាស់កម្ពស់និងបញ្ចេញថ្នាំងថ្មីៗ ទោះបីជាវាចាប់ផ្តើមចេញផ្កាក៏ដោយ។ វាមានការរីកផ្កានិងការលូតលាស់ដើមទន្ទឹមគ្នា។ | ដូចជាការសាងសង់អគារមួយ ដែលជាងនៅតែបន្តសង់ជាន់ថ្មីឡើងលើរហូត ទោះបីជាជាន់ខាងក្រោមៗកំពុងត្រូវបានតុបតែងរួចរាល់ក៏ដោយ។ |
| Vegetative growth stage / V stages (ដំណាក់កាលលូតលាស់ដើមនិងស្លឹក) | ដំណាក់កាលនៃជីវិតរបស់សណ្តែកសៀង ដែលរុក្ខជាតិផ្តោតលើការបញ្ចេញស្លឹក មែក និងការពង្រីកទំហំដើម (រាប់តាមចំនួនថ្នាំង) មុនពេលឈានដល់ការចេញផ្កាដំបូង។ | ប្រៀបដូចជាកុមារភាពរបស់មនុស្ស ដែលរាងកាយផ្តោតលើការលូតលាស់កម្ពស់ និងទំហំ មុនពេលឈានដល់វ័យបន្តពូជ។ |
| Reproductive growth stage / R stages (ដំណាក់កាលបន្តពូជឬចេញផ្កាផ្លែ) | ដំណាក់កាលដែលសណ្តែកសៀងចាប់ផ្តើមចេញផ្កា (R1-R2) កកើតផ្លែ (R3-R4) បំពេញគ្រាប់ (R5-R6) រហូតដល់ពេលគ្រាប់ទុំពេញលេញ និងត្រៀមប្រមូលផល (R7-R8)។ | ដូចជារោងចក្រដែលឈប់សាងសង់ពង្រីកទីតាំង ហើយងាកមកប្រើប្រាស់ថាមពលទាំងស្រុងដើម្បីផលិតផលិតផលសម្រេច (គ្រាប់ពូជ)។ |
| Accelerated ageing test (ការធ្វើតេស្តពន្លឿនអាយុកាលគ្រាប់ពូជ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលដាក់គ្រាប់ពូជក្នុងលក្ខខណ្ឌសីតុណ្ហភាព និងសំណើមខ្ពស់ (ឧ. ៤១°C រយៈពេល ៧២ម៉ោង) ដើម្បីក្លែងធ្វើភាពចាស់របស់គ្រាប់ពូជយ៉ាងលឿន សម្រាប់វាស់ស្ទង់ភាពរឹងមាំរបស់វា។ | ដូចជាការយកទូរស័ព្ទថ្មីទៅតេស្តទម្លាក់ ឬដាក់ក្នុងកម្តៅខ្លាំង ដើម្បីមើលថាវានៅតែអាចដំណើរការបានល្អឬអត់នៅពេលជួបស្ថានភាពលំបាកៗ។ |
| Seed vigour (ភាពរឹងមាំនៃគ្រាប់ពូជ) | សមត្ថភាពសរុបរបស់គ្រាប់ពូជក្នុងការដុះពន្លកយ៉ាងឆាប់រហ័ស លូតលាស់បានស្មើគ្នា និងរស់រានមានជីវិត សូម្បីតែនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានមិនអំណោយផល (ដូចជាក្តៅពេក ឬរាំងស្ងួត) ក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំ ដែលមិនងាយឈឺទោះបីជាអាកាសធាតុប្រែប្រួលខ្លាំងក៏ដោយ។ |
| Physiological maturity (ភាពទុំពេញលេញខាងសរីរវិទ្យា) | ដំណាក់កាលដែលគ្រាប់ពូជបានស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមអតិបរមាពីដើម ហើយឈប់បង្កើនទម្ងន់ស្ងួតបន្ថែមទៀត។ នេះជាពេលដែលគ្រាប់ពូជមានគុណភាពនិងអត្រាដំណុះល្អបំផុត។ | ដូចជានំប៉័ងដែលត្រូវបានដុតឆ្អិនល្អឥតខ្ចោះនៅក្នុងឡ ដែលមិនត្រូវការកម្តៅដើម្បីឱ្យឆ្អិនបន្ថែមទៀតឡើយ។ |
| Seed moisture content (กម្រិតសំណើមគ្រាប់ពូជ) | បរិមាណជាតិទឹកដែលនៅសេសសល់ក្នុងគ្រាប់ពូជនៅពេលវាស់។ កម្រិតនេះត្រូវតែត្រួតពិនិត្យ និងបញ្ចុះឱ្យនៅទាប (ប្រហែល ១៥%) មុនពេលប្រមូលផលឬស្តុកទុក ដើម្បីការពារការខូចគុណភាព។ | ដូចជាការហាលត្រីងៀត ដែលត្រូវតែយកជាតិទឹកចេញឱ្យបានច្រើន ដើម្បីអាចទុកដាក់បានយូរដោយមិនរលួយឬស្អុយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
