បញ្ហា (The Problem)៖ នៅប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ការពង្រីកផលិតកម្មពោតធ្លាប់តែពឹងផ្អែកលើការបើកដីថ្មី ប៉ុន្តែដោយសារដីមានកម្រិត ការកំណត់ពីអត្ថប្រយោជន៍ផ្នែកកសិកម្ម និងសេដ្ឋកិច្ចនៃការប្រើប្រាស់ជីសម្រាប់ពោតពូជហ្គាតេម៉ាឡាបានក្លាយជារឿងចាំបាច់បំផុត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានបង្កើតការពិសោធន៍ផ្ទាល់នៅតាមទីតាំងកសិដ្ឋានចំនួន១០ ដែលមានកម្រិតជីជាតិដីខុសៗគ្នាក្នុងឆ្នាំ១៩៦២ និង១៩៦៣ ដើម្បីវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃជីអាសូត (N) ហ្វូស្វ័រ (P) និងប៉ូតាស្យូម (K)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Unfertilized Control (0-0-0) ការមិនប្រើប្រាស់ជី (សាកល្បងត្រួតពិនិត្យ ០-០-០) |
មិនចំណាយប្រាក់ដើមទុនលើការទិញជីកសិកម្ម។ | ទិន្នផលទាបបំផុត រុក្ខជាតិខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម ដើមតូច ចំនួនស្នៀតតិច និងយឺតក្នុងការចេញផ្កា។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតនៅគ្រប់ទីតាំងពិសោធន៍ទាំងអស់ (ត្រឹមតែ ២៤៩ គ.ក្រ ទៅ ២៣៦ គ.ក្រ ក្នុងមួយរ៉ៃ នៅតំបន់ដីខ្សោះជីជាតិ)។ |
| Economic Fertilization (Low-Medium N & P, Low/No K) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតសេដ្ឋកិច្ច (អាសូត និងហ្វូស្វ័រកម្រិតទាបទៅមធ្យម) |
ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញសុទ្ធខ្ពស់បំផុត និងជួយកាត់បន្ថយការចំណាយមិនចាំបាច់លើជីច្រើនពេក។ | ទិន្នផលដែលទទួលបានមិនមែនជាកម្រិតអតិបរមាដែលអាចធ្វើទៅបាននោះទេ ប៉ុន្តែជាកម្រិតដែលចំណេញបំផុត។ | ការប្រើរូបមន្ត 8-10-8 ឬ 16-10-8 ផ្តល់ប្រាក់ចំណេញត្រឡប់មកវិញខ្ពស់បំផុតនៅស្ទើរគ្រប់ទីតាំងទាំងអស់។ |
| Maximum Fertilization (High N, P, K) ការប្រើប្រាស់ជីកម្រិតអតិបរមា (កម្រិត N, P, K ខ្ពស់) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោត និងទំហំស្នៀតធំបំផុត ព្រមទាំងជួយជំរុញឱ្យពោតឆាប់ចាស់ទុំ។ | ចំណាយដើមទុនខ្ពស់ខ្លាំង ធ្វើឱ្យប្រាក់ចំណេញសុទ្ធធ្លាក់ចុះ ហើយជួនកាលការដាក់ជីលើសកម្រិតមិនផ្តល់ផលបន្ថែមដល់ដំណាំឡើយ។ | ផ្តល់កំណើនទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (ចន្លោះពី ៣០% ទៅ ១៩៦%) ប៉ុន្តែមិនសូវចំណេញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបើធៀបនឹងដើមទុនចំណាយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានផ្នែកកសិកម្ម រួមមានដីសម្រាប់សាកល្បង ជីគីមី និងកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ការវាស់វែងយ៉ាងល្អិតល្អន់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់កសិកម្មនៃប្រទេសថៃក្នុងឆ្នាំ ១៩៦២-១៩៦៣ ដោយផ្តោតលើពូជពោត Guatemala corn និងលក្ខខណ្ឌដីជាក់លាក់នៅទីនោះ។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនេះអាចយកមកធ្វើជាឯកសារយោងដ៏ល្អ ប៉ុន្តែទាមទារការធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងបន្ថែមលើប្រភេទដី និងពូជពោតកូនកាត់ថ្មីៗដែលកំពុងប្រើប្រាស់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការវាយតម្លៃ និងរៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជីជាតិដីសម្រាប់ផលិតកម្មពោតនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមគោលការណ៍នៃការរកឃើញនេះ នឹងជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរពីការប្រើប្រាស់ជីតាមការស្មាន មកជាការប្រើប្រាស់ជីផ្អែកលើប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច និងតម្រូវការជាក់ស្តែងរបស់ដំណាំ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Guatemala corn (ពោតពូជហ្គាតេម៉ាឡា) | ជាពូជពោតចំហ (Open-pollinated) ប្រភេទគ្រាប់រឹង (Flint corn) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការសិក្សានិងដាំដុះនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីកាលពីទសវត្សរ៍មុន ដោយសារវាមានភាពធន់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ។ | ដូចជាពូជស្រូវសាមញ្ញដែលកសិករអាចទុកពូជខ្លួនឯងបានសម្រាប់ដាំនៅរដូវក្រោយ ដោយមិនមែនជាពូជកូនកាត់ (Hybrid) ដែលត្រូវទិញថ្មីរាល់ឆ្នាំនោះទេ។ |
| stover (ដើមនិងស្លឹកពោត) | សំដៅលើផ្នែកទាំងអស់នៃដើមពោត រួមមានស្លឹក និងដើមសំបក ដែលនៅសល់បន្ទាប់ពីគេបានបេះយកស្នៀតពោត ឬគ្រាប់ចេញរួចរាល់ ដែលជាទូទៅគេអាចប្រើប្រាស់វាជាចំណីសត្វ ឬទុកធ្វើជីកំប៉ុស។ | ដូចជាចំបើងដែរ គឺជារុក្ខជាតិដែលសល់ពីការប្រមូលផលគ្រាប់រួច។ |
| tasseling (ការចេញផ្កាឈ្មោល) | គឺជាដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ពោត នៅពេលដែលផ្កាឈ្មោល (Tassel) លេចចេញមកនៅផ្នែកខាងលើបង្អស់នៃដើម ដើម្បីត្រៀមបញ្ចេញលំអងទៅបង្កកំណើតជាមួយផ្កាញី។ ជីជាតិគ្រប់គ្រាន់ធ្វើឱ្យវាឆាប់ដល់វគ្គនេះ។ | ដូចជាការពេញវ័យរបស់យុវជនដែលចាប់ផ្តើមបែកសំឡេង ត្រៀមខ្លួនសម្រាប់បន្តពូជ។ |
| silking (ការចេញសរសៃសូត្រ ឬផ្កាញី) | ជាដំណាក់កាលដែលសរសៃសូត្រ (Silk) លេចចេញពីចុងស្នៀតពោត។ សរសៃនីមួយៗតំណាងឱ្យគ្រាប់ពោតមួយគ្រាប់ ហើយវាមានតួនាទីរង់ចាំទទួលលំអងពីផ្កាឈ្មោលដើម្បីបង្កកំណើត។ | ដូចជាការដាក់អង់តែនរង់ចាំចាប់សញ្ញា (លំអងផ្កា) ដើម្បីបង្កើតបានជាគ្រាប់ពោតនីមួយៗនៅលើស្នៀត។ |
| randomized complete block (ប្លង់ពិសោធន៍ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយចាត់តាំងការសាកល្បង (ឧ. រូបមន្តជី) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នារបស់គុណភាពដី។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សឱ្យចូលក្នុងក្រុមផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការប្រកួតប្រជែង ដោយមិនលម្អៀងទៅលើក្រុមណាមួយ។ |
| factorial (ការពិសោធន៍កត្តាពហុគុណ) | គឺជាការរចនាការពិសោធន៍ដែលអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃកត្តាច្រើន (ឧទាហរណ៍ កម្រិតអាសូត និងហ្វូស្វ័រខុសៗគ្នា) ព្រមៗគ្នា និងអាចសិក្សាពីអន្តរកម្មរវាងកត្តាទាំងនោះផងដែរ។ | ដូចជាការសាកល្បងប្រើសាប៊ូកក់សក់ និងក្រែមបន្ទន់សក់ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីចង់ដឹងថាវត្ថុទាំងពីរនេះជួយគ្នាធ្វើឱ្យសក់ទន់ជាងមុនកម្រិតណា។ |
| double superphosphate (ជីស៊ុបពែរហ្វូស្វាតទ្វេដង) | ជាប្រភេទជីគីមីដែលផ្ទុកសារធាតុហ្វូស្វ័រអាចរលាយបាន (P2O5) ក្នុងកម្រិតប្រមាណ ៤០% ដែលមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយជំរុញការលូតលាស់ឫស និងការបញ្ចេញផ្កាផ្លែរបស់ដំណាំឱ្យបានលឿន។ | ដូចជាភេសជ្ជៈប៉ូវកម្លាំងដែលជួយជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិមានថាមពលបញ្ចេញឫស និងឆាប់បង្កើតផ្លែ។ |
| muriate of potash (ជីប៉ូតាស្យូមក្លរួ) | ជាប្រភេទជីគីមី (KCl) ដែលមានផ្ទុកប៉ូតាស្យូម (K2O ៦០%) មានតួនាទីជួយឱ្យដើមដំណាំរឹងមាំ និងធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួត ប៉ុន្តែក្នុងការសិក្សានេះ ដីភាគច្រើនមានសារធាតុនេះគ្រប់គ្រាន់រួចទៅហើយ។ | ដូចជាថ្នាំកាល់ស្យូមដែលជួយឱ្យឆ្អឹងមនុស្សរឹងមាំ ការពារកុំឱ្យងាយបាក់បែកពេលមានការប៉ះទង្គិច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
