បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីចម្ការទាក់ទងនឹងការប្រើប្រាស់ទឹក (Water footprint) សម្រាប់ការដាំដុះដំឡូងមីនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដែលជារឿយៗពឹងផ្អែកតែលើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលទិន្នន័យពីចម្ការកសិករដោយផ្ទាល់នៅតាមបណ្តាខេត្តចំនួន ២៦ ក្នុងរយៈពេល ៤ រដូវកាលដាំដុះបន្តបន្ទាប់គ្នា ដើម្បីគណនាដានទឹកសម្រាប់ការផលិត។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field-based Primary Data Assessment (Proposed Method) ការវាយតម្លៃដោយប្រើទិន្នន័យចម្ការជាក់ស្តែង (វិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សានេះ) |
មានភាពសុក្រឹតខ្ពស់ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីកសិករ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីរយៈពេលប្រមូលផលពិតប្រាកដ (៥-១៩ខែ) និងការប្រើប្រាស់ជីជាក់ស្តែងក្នុងតំបន់នីមួយៗ។ | ទាមទារពេលវេលា ចំណាយថវិកាច្រើន និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់តាមខេត្តជាច្រើន និងតាមរដូវកាលនីមួយៗ។ | ដានទឹកជាមធ្យមសម្រាប់ផលិតដំឡូងមីស្រស់ ១ តោន គឺ ២៦៨ ម៉ែត្រគូប (Green WF=226, Grey WF=42)។ |
| Secondary Data Estimation (Previous Studies baseline) ការប៉ាន់ស្មានដោយប្រើទិន្នន័យបន្ទាប់បន្សំ (វិធីសាស្ត្រក្នុងការសិក្សាមុនៗ) |
ងាយស្រួល ចំណេញពេលវេលា និងអាចធ្វើការគណនាបានលឿនសម្រាប់កម្រិតថ្នាក់ជាតិ ឬសកលលោក ដោយមិនបាច់ចុះស្រាវជ្រាវផ្ទាល់។ | ជារឿយៗសន្មតយករយៈពេលប្រមូលផលថេរ (១២ខែ) និងកម្រិតជីទូទៅ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលអាចខ្ពស់ ឬទាបជាងការពិតឆ្ងាយ បើធៀបនឹងស្ថានភាពជាក់ស្តែងរបស់កសិករ។ | ការសិក្សាមុនៗបានប៉ាន់ស្មានថាដានទឹកមានចន្លោះពី ៤០៩ ទៅ ៥៩៩ ម៉ែត្រគូប ក្នុងមួយតោន ដែលជាតួលេខខ្ពស់ជាងការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះទាមទារការចុះប្រមូលទិន្នន័យផ្ទាល់យ៉ាងទូលំទូលាយពីកសិករ និងទិន្នន័យអាកាសធាតុក្នុងតំបន់សម្រាប់ការគណនា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន ២៦ នៃប្រទេសថៃចន្លោះរដូវកាលឆ្នាំ ២០១៧ ដល់ ២០២១ ដោយផ្តោតសំខាន់លើចម្ការដំឡូងមីដែលពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងជាចម្បង។ ដោយសារប្រទេសកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដី និងរបៀបធ្វើកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ (ជាពិសេសនៅតំបន់ព្រំដែន) ទិន្នន័យនេះមានតម្លៃណាស់សម្រាប់ការប្រៀបធៀប បើទោះបីជាការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចលើការប្រើប្រាស់ជីក៏ដោយ។
វិធីសាស្រ្តវាយតម្លៃ Water Footprint នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការស្វែងយល់ពីកម្រិតប្រើប្រាស់ទឹក (Water Footprint) នៃដំណាំដំឡូងមី នឹងជួយកម្ពុជាក្នុងការធ្វើផែនការគ្រប់គ្រងទឹកប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Water footprint (ដានទឹក / កម្រិតប្រើប្រាស់ទឹក) | សូចនាករសម្រាប់វាស់វែងបរិមាណទឹកសរុប (ទាំងការប្រើប្រាស់ផ្ទាល់ និងប្រយោល) ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីផលិតទំនិញ ឬសេវាកម្មណាមួយ ដូចជាការដាំដុះដំឡូងមីជាដើម ដោយរាប់បញ្ចូលទាំងប្រភពទឹកភ្លៀង ទឹកស្រោចស្រព និងទឹកសម្រាប់បន្សាបការបំពុល។ | ដូចជាការកត់ត្រាវិក្កយបត្រទឹកសរុបដែលរុក្ខជាតិមួយដើមបានផឹក និងប្រើប្រាស់តាំងពីថ្ងៃដាំរហូតដល់ថ្ងៃប្រមូលផល។ |
| Green water footprint (ដានទឹកពណ៌បៃតង) | បរិមាណទឹកភ្លៀងដែលត្រូវបានរក្សាទុកជាសំណើមនៅក្នុងដី ហើយរុក្ខជាតិបានស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់ និងរំហួតត្រឡប់ទៅបរិយាកាសវិញ។ | ដូចជាទឹកភ្លៀងដែលដក់ក្នុងអេប៉ុង (ដី) ហើយរុក្ខជាតិយកទុយោមកបឺតជញ្ជក់យកទៅផឹក។ |
| Grey water footprint (ដានទឹកពណ៌ប្រផេះ) | បរិមាណទឹកសាបដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីពនឺការបំពុល (ដូចជាជាតិគីមីពីរំហូរជីនីត្រាតក្នុងកសិកម្ម) ឱ្យស្ថិតក្នុងកម្រិតស្តង់ដារគុណភាពទឹកធម្មជាតិដែលអាចទទួលយកបាន។ | ដូចជាការចាក់ទឹកស្អាតបន្ថែមចូលទៅក្នុងកែវទឹកស៊ុបដែលប្រៃខ្លាំង ដើម្បីឱ្យវាសាបល្មមអាចទទួលទានបានវិញ។ |
| Blue water footprint (ដានទឹកពណ៌ខៀវ) | បរិមាណទឹកសាបពីប្រភពទឹកលើដី (បឹង ទន្លេ) ឬទឹកក្រោមដី ដែលត្រូវបានបូមយកមកប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្រោចស្រពដំណាំ ហើយរំហួតបាត់ទៅវិញដោយមិនបានត្រឡប់ចូលប្រភពដើមវិញភ្លាមៗនោះទេ។ | ដូចជាទឹកម៉ាស៊ីន ឬទឹកអណ្តូងដែលអ្នកបូមយកមកស្រោចសួនច្បារនៅផ្ទះនៅពេលរដូវប្រាំងអត់មានភ្លៀង។ |
| Crop water requirement (តម្រូវការទឹករបស់ដំណាំ) | បរិមាណទឹកសរុបដែលដំណាំមួយប្រភេទត្រូវការជាចាំបាច់ ដើម្បីប៉ះប៉ូវការបាត់បង់ទឹកតាមរយៈរំហួតចេញពីផ្ទៃដី និងការបញ្ចេញញើសពីរុក្ខជាតិ (Evapotranspiration) ពេញមួយវដ្តជីវិតរបស់វាដើម្បីធានាបាននូវការលូតលាស់ល្អ។ | ដូចជារបបទឹកប្រចាំថ្ងៃដែលអត្តពលិកម្នាក់ត្រូវផឹកយ៉ាងហោចណាស់ប៉ុន្មានលីត្រ ដើម្បីកុំឱ្យខ្សោះជាតិទឹកពេលកំពុងហ្វឹកហាត់។ |
| Potential evapotranspiration (សក្តានុពលរំហួតទឹក) | អត្រានៃការរំហួតទឹកចេញពីផ្ទៃដី រួមផ្សំជាមួយការបញ្ចេញញើសពីរុក្ខជាតិយោង (ដូចជាស្មៅ) ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុជាក់លាក់ណាមួយ ដោយឧបមាថារុក្ខជាតិនោះមានទឹកគ្រប់គ្រាន់មិនខ្វះខាតឡើយ។ | ដូចជាការវាស់ថាតើទឹកមួយកែវនឹងហួតអស់លឿនប៉ុណ្ណានៅពេលយកទៅដាក់ហាលថ្ងៃក្តៅ និងមានខ្យល់បក់ខ្លាំង។ |
| Effective rainfall (ទឹកភ្លៀងសកម្ម / ទឹកភ្លៀងមានប្រសិទ្ធភាព) | ផ្នែកមួយនៃបរិមាណទឹកភ្លៀងសរុបដែលធ្លាក់មក ហើយជ្រាបចូលទៅរក្សាទុកក្នុងតំបន់ឫសរបស់រុក្ខជាតិ ដែលរុក្ខជាតិអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់បាន (ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទឹកដែលហូរហៀរចោលតាមផ្ទៃដី ឬជ្រាបចុះជ្រៅហួសតំបន់ឫស)។ | ដូចជាទឹកភ្លៀងដែលធ្លាក់ចំមាត់ពាង ហើយអ្នកអាចត្រងទុកប្រើបាន ចំណែកទឹកធ្លាក់ក្រៅពាងគឺហូរចោលឥតប្រយោជន៍។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
